Danıştay 13. Daire E.2024/500 K.2025/1548

Dava konusu istem: "Aydın ili, Efeler ilçesi, ... Mahallesi, ... Bulvarı, No:..." adresinde büfe olarak işletilmek istenilen iş yerinde alkollü içki satışı yapabilmek için ilgili kuruma ibraz edilmek üzere 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 9. maddesine istinaden asgari mesafe uygunluk belgesi verilmesi talebiyle yapılan başvuru üzerine tesis edilen ... tarih ve ... sayılı Aydın ili Efeler Belediye Başkanlığı Zabıta Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; uyuşmazlığa konu adreste faaliyet gösteren davacıya ait iş yerinin, içkili yer bölgesi içinde bulunup bulunmadığı, iş yerinin mevzuatta aranan mesafe şartını haiz bulunup bulunmadığı gibi diğer aranan şartlar yönünden de mevzuata uygun olmadığına ilişkin davalı idarece herhangi bir iddia ileri sürülmediği,

ancak iş yerine içkili yer ruhsatı verilmesi talebiyle yapılan başvuru Efeler İlçe Emniyet Müdürlüğünce iş yerinin asayiş ve güvenlik yönünden uygun olmadığı yönünde olumsuz görüş verildiğinden bahisle reddedilmiş ise de, uyuşmazlığa konu iş yerinde yapılan tespitlerde yer alan ''aşağıda bulunan bodrum kata inen merdiven olması,

bu merdivenlerden inildiğinde işyerinin üst katı büyüklüğünde bodrum kısmının olması ve bu alanın açık alkol sunumuna uygun olması'' hususlarının asayiş ve güvenliğe ne şekilde uygunluk arz etmeyeceği anlaşılamadığı gibi, içkili yerler bölgesi olarak belirlenen yerlerde asayişin sağlanmasının kolluk kuvvetlerinin görevi olduğu dikkate alındığında, salt bu durumun geçerli bir sebep olamayacağı sonucuna varıldığından,

dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmış, işbu kararın davacıya doğrudan alkollü içki satış ruhsatı verilmesi sonucunu doğurmayacağı, diğer şartlar yönünden değerlendirme yapılarak işlem yapılabileceğinin açık olduğu belirtilmiştir.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacı tarafından faaliyet konusu aperitif olan iş yerinde alkollü içki satışının yapabileceği büfe işletebilmesi için ruhsat başvurusunda bulunulduğu, 4250 sayılı Kanun uyarınca Efeler İlçe Emniyet Müdürlüğünden söz konusu talebin asayiş ve güvenlik açısından sakıncası bulunup bulunmadığının sorulduğu, bunun üzerine görevlilerce söz konusu iş yerinde yapılan kontroller neticesinde idarelerine bu iş yerinin asayiş ve güvenlik açısından sakıncalı bulunduğunun bildirildiği, söz konusu iş yerinin büfe ruhsatı almasında İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik uyarınca herhangi bir sakınca bulunmadığı,

4250 sayılı Kanun uyarınca alınması zorunlu olan kolluk görüşüne göre söz konusu iş yerinde perakende alkol satışı yapılamayacağı, bu durumun idarelerinin inisiyatifinde olmadığı, olumsuz kolluk görüşüne rağmen düzenlenecek alkol ruhsatının iptal edileceğinin açık olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, 4250 sayılı Kanun uyarınca kolluğun denetim sınırının belli olduğu, anılan Kanun uyarınca iş yerinin örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az 100 metre mesafenin bulunmasının zorunlu olduğu, iş yerinin söz konusu yerlere uygun ve yeterli mesafede olduğu halde iş yerinin bodrumunun açık alkol sunumuna uygun olduğu gerekçesiyle talebinin reddedildiği, kolluğun denetim sınırını aşarak iş yerinin iç yapısı ve koşullarına ilişkin değerlendirme yaptığı, kolluğun olumsuz görüşünün somut tespitlere dayanmadığı, açık ve net olmadığı,

iş yerinin bulunduğu mahalde aynı nitelikteki büfe ve marketlerde alkol satışı yapılabiliyor iken talebinin reddedilmesinin eşitlik ilkesine ve hakkaniyete aykırı olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

...0 tarih ve ... sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı'na istinaden "Aydın ili, Efeler ilçesi, ... Mahallesi, ... Bulvarı, No:..." adresinde "aperitif" faaliyet konulu iş yerini işleten davacı tarafından, 01/09/2020 tarihli dilekçeyle, "söz konusu iş yerinin ilaveten büfe yapılacağından ruhsatına ek olarak büfenin işlenmesi"; 02/09/2020 tarihli dilekçeyle, "söz konusu iş yerinde büfe açmak istediği, işletmede alkol satışı yapabilmek için yetkili kuruma verilmek üzere 4250 sayılı Kanun'un 9. maddesine istinaden işletmenin 100 metre yakınında eğitim kurumları, dershane, yurt ve ibadethane olup olmadığına dair ölçüm yapılması" talebiyle davalı idareye başvurulmuştur.

Davalı idare tarafından, ...tarih ve ... sayılı işlemle Efeler İlçe Emniyet Müdürlüğünden, 4250 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca davacıya ait büfede tütün mamulü, etil alkol, metil alkol ve alkollü içki satışı yapılabilmesi için asayiş ve güvenlik açısından sakınca bulunup bulunmadığı hususunda görüş bildirilmesi talep edilmiştir.

İki polis memurunca düzenlenen 19/10/2020 tarihli raporda, söz konusu iş yerinde 06/10/2020 ve 14/10/2020 tarihlerinde yapılan kontroller neticesinde, iş yerinin içerisinde bodrum kata inen merdiven bulunduğu, bu alanın açık alkol sunumuna uygun olduğu değerlendirildiğinden bahisle bu haliyle söz konusu yerin 4250 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca uygun olmadığı, asayiş ve güvenlik açısından sakıncalı bulunduğu tespitlerine yer verilmiştir.

Bunun üzerine, söz konusu iş yerinin asayiş ve güvenlik açısından sakıncalı olduğunu belirten söz konusu rapora istinaden mesafe uygunluk yazısı düzenlenmediğine dair ...tarih ve mesafe konulu, ... sayılı Aydın ili, Efeler Belediye Başkanlığı Zabıta Müdürlüğü işlemi tesis edilmiş, anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 9. maddesinde, "Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumundan satış belgesi almak isteyenlerin, öncelikle belediye veya il özel idaresinden iş yeri açma ruhsatı ya da Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm belgesi almaları zorunludur. Tütün mamulü, etil alkol, metil alkol ve alkollü içki satmak isteyenlerin, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumundan satış belgesi almaları zorunludur.

Belediye veya il özel idaresi, ruhsat vermeden önce, yetkili kolluk kuvvetinin görüşünü alır. Kolluk kuvveti görüşünü yedi gün içinde verir. Bu Kanun kapsamına giren ürünlerin perakende veya açık olarak satışının yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunması zorunludur. Bu fıkradaki mesafe şartı turizm belgeli işletmeler için uygulanmaz.

Mesafe şartı, satış belgesinin verildiği tarih itibarıyla aranır. (...)" kuralına yer verilmiştir.

4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri Ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un "Görevler" başlıklı 4/B maddesinde, "Bu Kanun hükümleri çerçevesinde aşağıda belirtilen görevler Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yürütülür. (...) c) Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi, alkol ve alkollü içkilerin üretim, satış ve sunum faaliyetlerine ilişkin izin ve yetki belgelerinin verilmesi, bu faaliyetlere ilişkin piyasa takip ve kontrolünün sağlanması,

tütün ve alkol piyasalarına ilişkin düzenlemeler ve uygulamalar konusunda kamuoyunda tüketici bilinci oluşturmaya yönelik çalışmalar yapılması ve tüketicilerin seçeneklerini azaltabilecek rekabet ve reklam koşullarının belirlenmesi çalışmaları ile bu Kanun kapsamındaki ürünlerde ürün güvenliğini sağlamak amacıyla gerektiğinde diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla işbirliği içerisinde çalışmalar yürütmek (...)".

Ek 4. maddesinde, "Mevzuatta (...) Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumuna ve Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kuruluna yapılmış olan atıflar ilgisine göre Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığına yapılmış sayılır." kuralları yer almıştır.

Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik

'in, işlem tarihindeki halinde, "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, " (...) g) Kurum: Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumunu (...) i) Satış belgesi: İş yerlerinde tütün mamulleri satışı, nargilelik tütün mamulü sunumu ile alkollü içkilerin satışı ve/veya sunumunun yapılabilmesi için Kurum veya yetkilendirilmiş merci tarafından verilecek izin belgesini, (...) ifade eder".

"Satış belgesi alma zorunluluğu" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Tütün mamulleri ve alkollü içkilerin toptan ve perakende satışı ile açık alkollü içki satışı faaliyetlerinde bulunacak kişilerin, faaliyet türlerine göre aşağıdaki belgeleri almaları zorunludur: (...) b) Alkollü içkilerin perakende satışını yapabilmek için, alkollü içki perakende satış belgesi. (...)".

"Perakende, açık alkollü içki satışı ve nargilelik tütün mamulü sunumu ile ilgili işyerlerine ilişkin esaslar" başlıklı 10. maddesinin beşinci fıkrasında, "Alkollü içkilerin perakende veya açık olarak satışının yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunması zorunludur. Mesafe şartı, satış belgesinin verildiği tarih itibariyle aranır. (...)".

"Satış belgesi başvurusu" başlıklı 12. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlere ilişkin satış belgesi almak isteyenler, Kurumun internet sitesinde yer alan ve faaliyetin niteliğine uygun olan başvuru formunu elektronik ortamda doldurduktan sonra ıslak imza veya elektronik imza ile imzalar.

(2) Perakende ve açık alkollü içki satış belgesi ile nargilelik tütün mamulü sunum uygunluk belgesi başvurularında başvuru formuna, başvurunun niteliğine göre aşağıda belirtilen belgeler eklenir: a) Gerçek kişiler adına yapılacak başvurularda.

1) İşyeri açma ve çalışma ruhsatı örneği, açık alkollü içki satışı yapacaklar için ise ilgili mevzuatı gereğince yetkili makamlardan alınacak açık alkollü içki satışına ilişkin ruhsat, turizm belgesi veya izin belgesi örneği, nargilelik tütün mamulü sunumu yapacaklar için işyeri açma ve çalışma ruhsatı örneği ve/veya turizm belgesi ile yetkili makamlardan alınacak uygunluk yazısı.

2) Belediye teşkilatı bulunmayan yörelerde; perakende alkollü içki satışı yapılacak yere ilişkin, o yerin bağlı olduğu mülki amirliğin mevzuatına göre yapacağı değerlendirme sonucu olumlu görüşünü belirten yazı. 3) Kayıtlı olduğu vergi dairesi adı ve vergi kimlik numarasının yazılı beyanı.

4) Belge bedelinin ödendiğine ilişkin banka dekontu örneği 5)Perakende veya açık olarak alkollü içki satışı yapmak üzere satış belgesi talep eden kişiler ile anılan faaliyetleri yürütmekte iken işyeri adresini değiştiren kişiler işyerlerinin örgün eğitim kurumları ve dershaneler ile öğrenci yurtları ve ibadethanelere en az yüz metre uzaklıkta bulunduğunu belgelemek zorundadır. (...)" kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, alkollü içkilerin satışına ilişkin izin ve yetki belgelerinin verilmesinin Tarım ve Orman Bakanlığının görevinde olduğu, alkollü içki satmak isteyenlerin anılan Bakanlıktan satış belgesi almalarının zorunlu olduğu, alkollü içkilerin perakende olarak satılabilmesi için alkollü içki perakende satış belgesi alınması gerektiği, satış belgesi almak isteyenlerin öncelikle belediye veya il özel idaresinden iş yeri açma ve çalışma ruhsatı veya Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm belgesi almalarının zorunlu olduğu,

belediye veya il özel idaresinin ruhsat vermeden önce yetkili kolluk kuvvetinden görüş alacağı, alkollü içkilerin perakende olarak satışının yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafe bulunması gerektiği, alkollü içki perakende satış belgesi almak isteyenlerin başvuru formunun ekinde diğer belgelerle birlikte alkollü içki satışı yapılacak iş yerinin örgün eğitim kurumları ve dershaneler ile öğrenci yurtları ve ibadethanelere en az yüz metre uzaklıkta bulunduğunu gösteren belgeyi sunmak zorunda olduğu anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, davacının büfe olarak işletmek istediği iş yerinde alkollü içki satışı yapabilmek için söz konusu iş yeri ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafe olup olmadığının tespiti için mesafe ölçümü yapılması talebiyle davalı idareye başvurduğu, kolluk tarafından söz konusu iş yerinin asayiş ve güvenlik açısından sakıncalı olduğunun tespit edildiğinden bahisle mesafe ölçümünün yapılmadığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, davacının başvurusunun iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi veya alkollü içki perakende satış belgesi düzenlenmesi talebine ilişkin olmadığı, davacı tarafından alkollü içki satışı yapılacak iş yeri ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler ile öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında mesafe ölçümü yapılmasının talep edildiği, iş yeri ile söz konusu yerler arasında en az yüz metre mesafe bulunup bulunmadığını gösteren mesafe ölçüm belgesinin alkollü içki perakende satış belgesi düzenlenmesi talebiyle yapılacak başvuru sırasında sunulması zorunlu olan belgelerden biri olduğu,

bu kapsamda davalı idarece gerekli ölçümler yapılarak mesafe ölçüm belgesi düzenlenmesi gerekirken talep doğrultusunda işlem tesis edilmediği, başvurunun ruhsat verilmesine ilişkin olmadığı gözetildiğinde başka bir kurum yerine geçilerek karar verildiği, zira perakende alkollü içki satışının nerede, nasıl ve hangi şekilde yapılacağına karar verme yetkisinin Tarım ve Orman Bakanlığında olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemde hukuka uygunluk, dava konusu işlemlin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.