Danıştay 13. Daire E.2024/675 K.2025/1925

31/12/2023 tarih ve 32416 (5. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 2. maddesi ile, Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği'nin 6. maddesinin ikinci fıkrasının (ğ) bendine eklenen "hidrolik" ibaresinin iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile kapasite mekanizmasında yerli kaynak kullanan santrallerin yer alması öngörülmesine karşın, dava konusu Yönetmelik değişikliği ile yerli kaynak kullanan hidrolik santraller kapasite mekanizmasının dışında tutularak Kanun'un amacına ve lafzına aykırı bir düzenleme yapıldığı, yenilenebilir enerji kaynağı kullanan depolamalı hidroelektrik santrallerinin kapasite sistemi dışında tutulmasının Kanun'a aykırı olduğu, hiçbir haklı gerekçe olmadan hidrolik santrallerin Yönetmelik kapsamı dışına çıkarıldığı,

hidrolik santrallerin mekanizma dışı kalmasıyla kömür ve doğal gaz kullanan santrallerinin payının artırıldığı, aynı statüye sahip taraflar arasında gelir farkı yaratılarak bir tarafın gelirinin engellenmesine karşın diğer tarafın gelirinin artmasına neden olunduğu, keyfi olarak düzenleme yapıldığı, hidrolik santrallerin önce Kapasite Mekanizmasına dahil edildiği daha sonra ise kapsam dışına çıkarıldığı, haklı beklentilerinin dikkate alınmadığı, ithal doğalgaz ve kömür kullanılan santraller için hakkaniyete uymayan bir menfaat ve avantaj sağlandığı, dava konusu düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Öncelikle, usule ilişkin olarak, süresinde açılmadığının tespiti halinde davanın süre aşımı yönünden reddi gerektiği ileri sürülmüştür.

Esasa ilişkin olarak ise, düzenleme ile yakıt maliyeti ve sabit maliyeti yüksek olan santrallerin daha fazla desteklenmesinin amaçlandığı, sistemde kalması elzem olan doğalgaz santralleri ve yerli kömür santrallerinin desteklenmesine karar verildiği, ilgili mevzuat gereği yenilenebilir enerji alımlarında uygulanan döviz veya TL bazlı destekleme uygulamasının dahi azami olarak 10 yıl süreyle uygulandığı, Kapasite Mekanizması gibi özel bir ödemenin 49 yıllığına yapılacak olması beklentisinin basiretli tacir olmaktan uzak olduğu,

Kapasite Mekanizmasının uygulamada olduğu 2018 yılından bu yana enerji piyasalarında yaşanan değişimlere paralel olarak arz güvenliğinin temini için çok defa mezkur mekanizmada değişiklikler yapıldığı, mekanizmanın enerji piyasalarında yeni yatırım kararının alınmasında ya da alınan yatırım kararlarının desteklenmesine dair bir destekleme modeli olmadığı, yerli kaynak kapsamında yer almanın hiçbir zaman kapasite mekanizma kapsamında yer almanın yegane şartı olmadığı, pek çok yerli kaynakla üretim yapan santralin mekanizma kapsamı dışında tutulduğu, dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ...'NIN DÜŞÜNCESİ

31/12/2023 tarih ve 32416 (5. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 2. maddesi ile Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği'nin 6. maddesinin ikinci fıkrasının (ğ) bendine eklenen "hidrolik" ibaresinin iptali istenilmektedir.

6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanun'un amacının; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanması olduğu.

20. maddesinin ikinci fıkrasında, arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya sistem güvenliğinin temini için güvenilir kurulu güç kapasitesinin korunması amacıyla yerli kaynaklara öncelik veren kapasite mekanizmalarının oluşturulacağı, bu mekanizmalar kapsamında TEİAŞ tarafından yapılması gerekecek ödemelerin iletim tarifesi hesaplamalarında dikkate alınacağı, kapasite mekanizmalarının oluşturulmasına ilişkin usul ve esasların Bakanlık görüşü alınarak Kurum tarafından düzenleneceği hükümlerine yer verilmiştir.

6446 sayılı Kanun gereğince istikrarlı ve mali açıdan güçlü bir piyasa yapısının oluşturulması için piyasanın yatırımcılara şeffaf ve öngörülebilir bir yatırım ortamı sunması gerekmektedir. Yatırım ortamının iyileştirilmesi ve sürdürülebilir kılınması için tasarlanmış ve maliyeti iletim tarifesi üzerinden son kullanıcıya yansıyan kapasite mekanizmalarının amacı da, bu doğrultuda elektrik piyasasının ekonomik olarak sürdürülebilirliğini ve uzun vadede ülkenin arz açığı veya sistem güvenliği sorunu yaşamamasının temin edilmesini sağlamaktır.

31/12/2023 tarih ve 32416 (5. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 2. maddesi ile 20/01/2018 tarihli ve 30307 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliğinin "Kapasite Mekanizmasına Katılım Şartları" başlıklı 6. maddesinin 2 fıkrasının (ğ) bendine, "hidrolik" ibaresi eklenmiş ve bu santraller de kapasite mekanizmasında yer almayacaklar arasında sayılmıştır.

Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği'nin 1. maddesinde, kapasite mekanizmasının, elektrik piyasasında arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya uzun dönemli sistem güvenliğinin temini için güvenilir kurulu güç kapasitesinin korunması amacıyla Sistem İşletmecisi tarafından işletilecek olan kapasite mekanizmasına ilişkin kuralların belirlenmesi amacını taşıdığı ve 2. maddesinde, bu Yönetmeliğin, hangi santrallerin kapasite mekanizması içinde yer alabileceğine ve yerli kaynaklara verilecek önceliklere ilişkin usul ve esasları kapsadığı belirtilmiştir.

Kapasite Mekanizması Yönetmeliği'nin ilk olarak 20/01/2018 tarihli ve 30307 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği, 10/11/2018 tarihli ve 30591 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in kapasite mekanizmasına katılım şartlarını düzenleyen 6. maddesinin (h) bendinin, "kesintisiz üretim yapamayan rüzgar ve güneşe dayalı santraller" şeklinde değiştirildiği, Geçici 2. maddesiyle de yerli kaynak olan hidroelektrik santrallerinin önce kapasite mekanizmasına dahil edildiği ve daha sonra dava konusu Yönetmelik değişikliğiyle kapasite mekanizmasında yer almayacak santraller arasında değerlendirildiği anlaşılmaktadır.

Öte yandan, 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun'un 3. maddesinin 8. bendinde, yenilenebilir enerji kaynaklarının, (YEK): Hidrolik, rüzgâr, güneş, jeotermal, biyokütle, dalga, akıntı ve gel-git gibi fosil olmayan enerji kaynaklarını ifade ettiği belirtilmiş ve dava konusu Yönetmeliğin 4. maddesinin (n) bendinde de, yerli kaynak; yenilenebilir enerji kaynakları ile ülke içinde üretilen fosil yakıt kaynakları olarak tanımlanmış olup, gerek 5346 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin 8. bendinde ve gerekse Yönetmeliğin 4. maddesinin (n) bendinde tanımlandığı gibi yenilenebilir enerji kaynağı niteliğindeki hidroelektrik santrallerinin elektrik üretiminde yerli kaynak olduğu görülmektedir.

Olayda, 6446 sayılı Yasa'nın 20. maddesinin 2. fıkrasında yer aldığı üzere, arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya sistem güvenliğinin temini için güvenilir kurulu güç kapasitesinin korunması amacıyla ilk olarak yerli kaynaklara öncelik veren kapasite mekanizmalarının oluşturulması gerektiği açıktır.

Her ne kadar davalı idare tarafından, kapasite mekanizmalarının, sisteme girmesine veya sistemde kalmasına ihtiyaç duyulan santrallerin piyasa koşulları içinde sabit maliyetlerini karşılayamaması nedeniyle oluşturulduğu, yakıt maliyeti ve sabit maliyeti yüksek olan baz yük santrallerinin de sistemde emre amade kılınması ve üretimlerinin daha fazla desteklenmesi amacıyla uygulandığı, dava konusu Yönetmelik değişikliği ile bu mekanizmaya en çok ihtiyaç duyan santraller arasında öncelik sıralaması yapılmak suretiyle sistemde kalmalarının amaçlandığı, hidroelektrik santrallerinin ise düşük değişken maliyetlere sahip olduğu,

aynı durumun yerli kömür ve doğal gaz santralleri geçerli olmadığı ileri sürülmüşse de, esasen yerli kaynaklara öncelik veren kapasite mekanizmalarının oluşturulması ve kapasite mekanizması kapsamında yapılacak ödemelerin de 6446 sayılı Kanun'un amacına uygun olarak tespiti gerekmektedir.

Bu itibarla, kapasite mekanizmasına en çok ihtiyaç duyan elektrik üretim santralleri arasında öncelik sıralaması yapılmak suretiyle yakıt maliyeti ve sabit maliyeti yüksek olan baz yük santrallerinin, sistemde emre amade kılınmasını teminen Yönetmelik değişikliğine gidilmişse de, 6446 sayılı Kanun'un 20. maddesinin ikinci fıkrasında yer aldığı üzere, arz güvenliğinin temini ve kurulu güç kapasitesinin korunması amacıyla yerli kaynaklara öncelik veren kapasite mekanizmalarının oluşturulması gerektiği dikkate alındığında, hem yerli kaynak ve hem de yenilenebilir enerji niteliğindeki hidroelektrik santrallerinin, doğrudan kapasite mekanizması dışında tutulmasının, 6446 sayılı Yasa'ya aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

Bunun yanı sıra yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının yaygınlaştırılması amacıyla çıkarılan 5346 ve 6094 sayılı Kanunlar ile üretici firmaların yenilenebilir enerjiden elektrik üretmeye yönelik taleplerinin artırılması hedeflenmiştir.

Olayda, yenilenebilir enerjinin desteklendiği ve söz konusu yenilenebilir enerji kaynaklı üretim kapasitesinin arttığı ülkelerde kapasite mekanizmalarına ihtiyaç duyulduğu ve bu mekanizmanın, sistemin güvenliği ve sürdürülebilirliğini sağlamak adına mevcut piyasa koşullarında çalışması rasyonel olmayan santrallerin de sistemde tutulmasına dayandığı belirtilmişse de, 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun.

1. maddesinde belirtildiği üzere, yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik enerjisi üretimi amaçlı kullanımının yaygınlaştırılmasını, bu kaynakların güvenilir, ekonomik ve kaliteli biçimde ekonomiye kazandırılmasını, kaynak çeşitliliğin artırılması, sera gazı emisyonlarının azaltılmasını, atıkların değerlendirilmesi ile çevrenin korunması ve bu amaçların gerçekleştirilmesinde ihtiyaç duyulan imalat sektörünün geliştirilmesini amaçladığından, yenilenebilir enerji kaynağı niteliğindeki hidroelektrik santrallerin kapasite mekanizması dışında tutulması, 5436 sayılı Yasa'nın amacına da aykırılık taşımaktadır.

Bu nedenle, 31/12/2023 tarih ve 32416 (5. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 2. maddesi ile Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği'nin 6. maddesinin ikinci fıkrasının (ğ) bendine eklenen "hidrolik" ibaresinin, 6446 ve 5346 sayılı Yasalara aykırılığı nedeniyle iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 13/05/2025 tarihinde davacı vekili Av. ...'ın ve davalı idare vekili Av. ...'nın geldikleri, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ

31/12/2023 tarih ve 32416 (5. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 2. maddesi ile, Yönetmelik'in 6. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Aşağıdaki kriterlerden en az birini taşıyan santraller kapasite mekanizmasında yer almaz:" kuralının (ğ) bendine "hidrolik" ibaresi eklenmiştir. Bunun üzerine davacı tarafından anılan düzenlemenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Davalı idarenin davanın süresinde açılmadığına ilişkin itirazı geçerli görülmemiştir.

ESAS YÖNÜNDEN

İLGİLİ MEVZUAT

4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 4. maddesinde, "Kurum, tüzel kişilerin yetkili oldukları faaliyetleri ve bu faaliyetlerden kaynaklanan hak ve yükümlülüklerini tanımlayan Kurul onaylı lisansların verilmesinden, işletme hakkı devri kapsamındaki mevcut sözleşmelerin bu Kanun hükümlerine göre düzenlenmesinden, piyasa performansının izlenmesinden, performans standartlarının ve dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, bu Kanun'da yer alan fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten,

piyasa ihtiyaçlarını dikkate alarak serbest olmayan tüketicilere yapılan elektrik satışında uygulanacak fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten ve bu fiyatlarda enflasyon nedeniyle ihtiyaç duyulacak ayarlamalara ilişkin formülleri uygulamaktan ve bunların denetlenmesinden ve piyasada bu Kanun'a uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan sorumludur.".

5. maddesinde, " (...) Bu Kanun'un diğer maddeleri ile belirlenen görevlerinin yanısıra, Kurul aşağıdaki görevleri de yerine getirir: (...) c) Tüketicilere güvenilir, kaliteli, kesintisiz ve düşük maliyetli elektrik enerjisi hizmeti verilmesini teminen gerekli düzenlemeleri yapmak. (...)" kurallarına yer verilmiştir.

6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanun'un amacı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanmasıdır.".

"Arz güvenliği" başlıklı 20. maddesinde, " (1) Bakanlık, elektrik enerjisi arz güvenliğinin izlenmesinden ve arz güvenliğine ilişkin tedbirlerin alınmasından sorumludur. (...) (2) Arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya sistem güvenliğinin temini için güvenilir kurulu güç kapasitesinin korunması amacıyla yerli kaynaklara öncelik veren kapasite mekanizmaları oluşturulur.

Bu mekanizmalar kapsamında TEİAŞ tarafından yapılması gerekecek ödemeler iletim tarifesi hesaplamalarında dikkate alınır. Kapasite mekanizmalarının oluşturulmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık görüşü alınarak Kurum tarafından düzenlenir." kuralları yer almıştır.

Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, elektrik piyasasında arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya uzun dönemli sistem güvenliğinin temini için güvenilir kurulu güç kapasitesinin korunması amacıyla Sistem İşletmecisi tarafından işletilecek olan kapasite mekanizmasına ilişkin kuralların belirlenmesidir.".

"Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Yönetmelikte geçen; (...) f) Kapasite mekanizması: Elektrik sistemi arz güvenliği ve sistem güvenilirliğinin temini için güvenilir kurulu güç kapasitesinin oluşturulması veya korunması amacıyla Sistem İşletmecisi tarafından yıllık olarak işletilen destek mekanizmasını, (...) ifade eder".

"Kapasite mekanizmasına ilişkin genel esaslar" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Sistem İşletmecisi, elektrik piyasasında arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya muhafazası için yıllık olarak belirlenen bütçe dahilinde üretim lisansı sahibi tüzel kişilere kapasite ödemesi yapar. (...)".

"Kapasite mekanizmasına katılım şartları" başlıklı 6. maddesinin ikinci fıkrasında, "(2) Aşağıdaki kriterlerden en az birini taşıyan santraller kapasite mekanizmasında yer almaz: a) EÜAŞ’a ait mobil treyler santraller hariç kamu payının yüzde elliyi aştığı santraller. b) Yap İşlet Devret sözleşmesi bulunan ve anlaşma süresi dolmuş olsa da bu anlaşmalar kapsamında faaliyette bulunan/bulunmuş olan santraller. c) Kanunun 18 inci maddesinin beşinci fıkrası kapsamında yapılan özelleştirme ihalesini kazanmak suretiyle kurulan santraller. ç) Nükleer güç santralleri. d) Teşvik sürelerini tamamlamış olsalar dahi,

herhangi bir zamanda YEKDEM’den yararlanan veya yararlanma hakkı bulunan santraller. e) 20/1/2018 tarihinden sonra özelleştirme ihalesi yapılan santraller. f) Elektrik kurulu gücü yerli kaynaklara dayalı santraller için 50 MWe’ın altında, diğer santraller için 100 MWe’ın altında olan santraller. g) Kabul kapsamında, verimlilik performans testine ilişkin tevsik edici belgede veya Bakanlığa başvurularak tekrarlanan verimlilik performans testi sonuçlarında verimlilik oranı %50’nin altında olduğu belirlenen,

yerli kaynaklara dayalı olmayan santraller (doğalgaz santrallerinin verimlilik şartı hesaplamasında doğalgazın 9.155 kCal/Sm3 üst ısıl değeri baz alınır). ğ) Rüzgar, hidrolik ve güneş enerjisine dayalı santraller." kurallarına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Düzenleyici kurumlar, ilgili bulundukları piyasada düzenleme ve denetleme görevi üstlenmekte olup, bu kuruluşların temel işlevi, toplumsal ve ekonomik hayatın temel hak ve özgürlükler ile yakından ilişkili alanlarındaki kamusal ve özel kesim etkinliklerini, birtakım kurallar koyarak düzenlemek, konulan kurallara uyulup uyulmadığını izlemek ve denetlemektir.

Sözlük anlamı ile "düzenli hale koymak, düzen vermek, tanzim ve tertip etmek" olarak tanımlanan "düzenleme", kamu hukukunda kural koyma ile eş anlamlıdır. Kural ise; sürekli, soyut, nesnel, genel (kişilik dışı) durumları belirleyen ve gösteren norm olarak tanımlanmaktadır. (ÖZAY İl Han, Günışığında Yönetim, İstanbul, 2017, s. 426).

İdarelerin düzenleme yapma yetkisine sahip olduğu alanlarda, bu alanları düzenleyici işlemler ile objektif bir şekilde düzenlemesi gerekmektedir. İdarelerin, işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir yetkilerini kullanmaları ve bu yetkilerini kullanırken kamu hizmetinin gereklerini ve kamu yararını göz önünde bulundurmaları gerektiği açıktır. İdarelerin düzenleme yetkisinin, yasalarla getirilen hükümleri aşacak bir şekilde kullanılamayacağı idare hukukunun en temel ilkelerindendir.

Aktarılan mevzuat hükümlerinden, arz güvenliği ve sistem güvenilirliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dahil olmak üzere yeterli ve güvenilir kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya sistem güvenliğinin temini için güvenilir kurulu güç kapasitesinin korunması amacıyla yerli kaynaklara öncelik veren kapasite mekanizmalarının oluşturulacağı, bu mekanizma kapsamında TEİAŞ tarafından yapılması gerekecek ödemelerin iletim tarifesi hesaplamalarında dikkate alınacağı, kapasite mekanizmalarının oluşturulmasına ilişkin usul ve esasların ise Bakanlık görüşü alınarak davalı idare tarafından belirleneceği anlaşılmaktadır.

Dava dosyasının incelenmesinden, davalı idareye verilen yetki kapsamında kapasite mekanizmasının oluşturulmasına ilişkin usul ve esasların 20/01/2018 tarih ve 30307 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği ile belirlendiği, Yönetmelik'te kapasite mekanizmasına ilişkin genel esasların, katılım şartlarının ve kapasite mekanizması kapsamında katılımcılara yapılacak ödemelerin hesaplanması ve gerçekleştirilmesine ilişkin düzenlemelere yer verildiği,

bu kapsamda Yönetmeliğin kapasite mekanizmasında yer alamayacak santralleri düzenleyen 6. maddesinin ikinci fıkrasında, "h) Hidroelektrik santralleri ile kesintisiz üretim yapamayan rüzgar ve güneşe dayalı santraller." kuralına yer verilerek hidroelektrik santrallerin kapasite mekanizmasından yararlanamayacak santraller arasında sayıldığı,

10/11/2018 tarih ve 30591 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 1. maddesi ile Yönetmelik'in söz konusu kuralın yer aldığı 6. maddesinin ikinci fıkrasının (h) bendinin "h) Kesintisiz üretim yapamayan rüzgar ve güneşe dayalı santraller.” şeklinde değiştirildiği ve böylece hidroelektrik santrallerin kapasite mekanizmasından yararlanmasına imkan tanındığı,

18/11/2021 tarih ve 31693 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan meri Elektrik Piyasası Kapasite Mekanizması Yönetmeliği'nin 6. maddesinin ikinci fıkrasınında da anılan değişiklik ile hidroelektrik santrallere sağlanan kapasite mekanizmasından yararlanma hakkının korunduğu ve bu konuda değişiklik yapılmadığı, aktarılan süreç sonrasında yayımlanan dava konusu Yönetmelik değişikliği ile Yönetmelik'in 6. maddesinin ikinci fıkrasının (ğ) bendine "hidrolik" ibaresi eklenerek hidroelektrik santrallerinin yeniden kapasite mekanizmasından yararlanamayacak santraller arasına alındığı,

bunun üzerine Boyabat Hidroelektrik Santralinde lisansı elektrik üretimi yapan davacı tarafından bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Davacı tarafından, yerli kaynak kullanan hidrolik santrallerin kapasite mekanizmasının dışında tutularak Kanun'un amacına ve lafzına aykırı bir düzenleme yapıldığı, hiçbir haklı gerekçe olmadan hidrolik santrallerin Yönetmelik kapsamı dışına çıkarıldığı, hidrolik santrallerin mekanizma dışı kalmasıyla kömür ve doğal gaz kullanan santrallerinin payının artırıldığı, aynı statüye sahip taraflar arasında gelir farkı yaratılarak bir tarafın gelirinin engellenmesine karşın diğer tarafın gelirinin artmasına neden olunduğu, hidrolik santrallerin önce kapasite mekanizmasına dahil edilip daha sonra ise kapsam dışına çıkarılmasının haklı beklentilerinin ihlali niteliğinde olduğu

iddia edilmektedir.

Davalı idare tarafından dosyaya sunulan savunma dilekçesi ekinde yer alan Elektrik Piyasası Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı müzekkeresi ve eki İnceleme ve Değerlendirme Raporunda dava konusu işlemin gerekçesi "Marjinal maliyeti yüksek olan ve yerli kaynakla üretim yapan baz yük santrallerinin desteklenmesi, bütçenin önemli bir kısmının marjinal maliyeti yüksek olan baz yük santrallerine aktarılması planlanarak arz güvenliğinin korunması" olarak ifade edilmiş; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında da, Yönetmelik'te yapılacak değişikliklerin uygun olduğunun değerlendirildiği belirtilmiştir.

Davalı idarece, belirtilen hususlara ek olarak, 2019-2023 yılları arasındaki beş yıllık uygulama döneminde hidroelektrik santrallerine yapılan ödeme toplam kapasite mekanizması bütçesinin %7,5'i oranında olduğu, dava konusu düzenlemeyle hidroelektrik santrallerine toplam kapasite mekanizması bütçesinden yapılan yıllık yaklaşık %6-9 oranındaki ödemenin marjinal maliyeti yüksek olan baz yük santrallerine aktarılmasının öngörüldüğü ifade edilmiştir.

Kapasite mekanizması genel olarak, maliyeti yüksek baz yük santrallerinin kritik öneme haiz olması nedeniyle sistemde emre amade kalması ya da üretimlerinin desteklenmesi amacıyla uygulanan yöntemler bütünü olup, sisteme girmesine veya sistemde kalmasına ihtiyaç duyulan baz yük santrallerinin piyasa koşulları içerisinde sabit maliyetlerini karşılayamaması sorunu kapasite mekanizması uygulanması ihtiyacını ortaya çıkarmıştır.

Bu noktada sistemde kalmasına ihtiyaç duyulan ve marjinal maliyeti yüksek olan santrallerin daha fazla desteklenmesi önem arz etmekte olup, sistemden yararlanacak santral sayısındaki artış marjinal maliyeti yüksek olan baz yük santrallerinin daha az ödeme almasına ve buna bağlı olarak faaliyetlerini normal serbest piyasa koşullarında sürdüremeyip arz güvenliğini sekteye uğratacak şekilde faaliyetlerini sonlandırmalarına sebep olabilecek olup, bu durum arz güvenliğinin teminini amaçlayan 6446 sayılı Kanun hükümleri ile bağdaşmayacaktır.

Bu durumda, dava konusu düzenlemeyle hidrolik santrallerin kapasite mekanizması kapsamından çıkarılması ve bu suretle hidrolik santrallere kapasite mekanizması bütçesinden yapılan ödemenin, marjinal maliyeti yüksek olan, teknik yetersizlikler nedeniyle verimli olarak çalışamayan ya da mevcut piyasa koşulları nedeniyle elektrik üretimini kısmen dahi gerçekleştiremeyecek olmasına rağmen sistemde kalmasına en çok ihtiyaç duyulan baz yük santrallerine aktarılmasının öngörüldüğü,

bu kapsamda kurulu gücü yüksek olan ve kesintisiz olarak üretim yapabilen santrallerin emre amade bir biçimde sistemde kalması ve bu santrallerin faaliyetlerini sona erdirmemesinin, buna bağlı olarak arz güvenliğinin sağlanmasının amaçlandığı, 6446 sayılı Kanun'da yerli kaynaklara dayalı tüm santrallerin kapasite mekanizmasına dahil edilmesini öngören bir düzenlemenin yer almadığı, mekanizmaya dahil edilecek veya kapsam dışı bırakılacak santrallerin kapasite mekanizmasının aktarılan özellikleri ile öncelikleri dikkate alınarak belirlendiği ve Yönetmeliğin ilgili hükümleriyle pek çok yerli kaynağa dayalı santralin kapsam dışı bırakıldığı,

yerli kaynaklara öncelik verilmesinin kapasite mekanizması kapsamındaki ödemelerin öncelikli olarak yerli kaynaklardan başlanarak yapılması suretiyle uygulandığı, davacı tarafından dava konusu Yönetmelik ile kapasite mekanizması kapsamında kalan lisans süresi boyunca ödeme almasının engellendiği ve haklı beklentilerinin ihlal edildiği iddia edilmekte ise de, kapasite mekanizmasının yeni yatırım kararının alınması ya da alınan yatırım kararlarının desteklenmesine dair bir destekleme modeli olmadığı gibi lisans süresi boyunca ödeme yapılacağına dair bir taahhüdü de içermediği,

düzenleme ile eşit taraflar arasında herhangi bir ayrım da yapılmadığı, sonuç olarak tüketicilere kaliteli, sürekli, kesintisiz ve düşük maliyetli elektriğin ulaştırılması, aynı zamanda da mali açıdan güçlü ve sürdürülebilir elektrik piyasasının oluşturulmasının amaçlandığı, davacının sair iddialarının da yerinde olmadığı anlaşıldığından, detaylı ve yeterli analizler sonucunda yeniden yapılan değerlendirmelere bağlı olarak hidrolik santrallerin kapasite mekanizması dışına çıkarılmasına ilişkin olarak davalı idareye verilen düzenleme yetkisi kapsamında çıkarılan Yönetmelikte hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.