Danıştay 13. Daire E.2025/1220 K.2025/2336

Dava konusu istem: Edirne ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel numaralı taşınmaz üzerinde yer alan 1 no.lu bağımsız bölümün 3 yıl süreyle kiralanmasına ilişkin 09/01/2023 tarihli kira sözleşmesinin süresinden önce feshedildiğinden bahisle, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 84. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca sözleşme bedelinin üç katı olan 2.730.000,00-TL'nin yazının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içerisinde peşin olarak ödenmesi halinde ihaleden yasaklanma hükümlerinin uygulanmayacağının bildirilmesine ilişkin Edirne Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü Milli Emlak Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda.

09/01/2023 tarihli kira sözleşmesine dayanılarak davacı tarafından kullanılmakta olan taşınmazın hazırlatılan inceleme raporuyla riskli yapı olduğunun anlaşıldığından bahisle 09/01/2024 tarihinde boşaltılarak, 23/01/2024 tarihli yazı ile kiracılık ilişkisinin sonlandırılmasının davalı idareden talep edildiği, davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı yazısıyla, haklarında ihalelere katılmaktan geçici yasaklama uygulanacağının bildirildiği,

akabinde, 2886 sayılı Kanun'un 84. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, sözleşme bedelinin üç katı olan 2.730.000,00-TL'nin, yazının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içerisinde peşin olarak ödenmesi halinde haklarında ihaleden yasaklanma hükümlerinin uygulanmayacağının bildirilmesine ilişkin tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı;

Dava konusu işlemin, icrai bir niteliği bulunmayan hazırlık ve bilgilendirme niteliğinde bir işlem olduğu, zira söz konusu bedelin ödenmesi halinde ihaleden yasaklama kararının verilmeyeceğinin belirtildiği, dolayısıyla henüz ihaleden yasaklama kararı alınmadığı, bu haliyle dava konusu işlemin idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olmadığı anlaşıldığından, davanın esasının incelenme olanağı bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, işlemin icrai nitelikte olduğu, haklarında yasaklama kararı verilmemesi için söz konusu tutarın yatırılmış olmasının, işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem niteliğini ortadan kaldırmadığı, dava konusu işlemin hukuksal denetimi için haklarında yasaklama kararının verilmiş olmasının gerekmediği, 08/01/2026 tarihinde sona erecek olan kira sözleşmesinin mücbir sebep hali nedeniyle feshedildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, ihale bedelinin 3 katı tutarındaki tazminatın davacı tarafından ödendiği, bu nedenle hakkında ihalelere katılmaktan yasaklama işlemi tesis edilmediğinden davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülmesi gereken, nihai bir işlemin bulunmadığı, sözleşme süresi 08/01/2026 tarihinde sona erecekken davacı tarafından, taşınmazın kullanılmasını tamamen ortadan kaldıran mücbir sebep hali ileri sürülerek sözleşmenin 09/01/2024 tarihinden itibaren feshedilmesinin talep edildiği, sözleşmenin feshi nedeni olarak ileri sürülen hususun mücbir sebep hali olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Mülkiyeti Hazineye ait, Edirne ili, Merkez ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel numaralı taşınmaz üzerinde yer alan 1 no.lu bağımsız bölümün 3 yıl süreyle kiralanmasına ilişkin 09/01/2023 tarihli kira sözleşmesi yapılmıştır.

Davacı tarafından, söz konusu taşınmaz 09/01/2024 tarihinde boşaltılmış, 23/01/2024 tarihli yazıyla, davalı idareye, kiralanan taşınmazın kullanılmasını tamamen ortadan kaldıran mücbir sebepten dolayı 09/01/2024 tarihinden itibaren kira sözleşmesinin feshedildiği bildirilmiştir.

Davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı yazısıyla, kira sözleşmesi 09/01/2024 tarihi itibarıyla feshedildiğinden haklarında ihalelere katılmaktan yasaklama hükümlerinin uygulanacağı, kesin teminatın irat kaydedileceği ve sözleşmede yer alan cezai şartın ödenmesi gerektiği davacıya bildirilmiştir.

Daha sonra, davalı idarece, 2886 sayılı Kanun'un 84. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, yazının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içerisinde sözleşme bedelinin üç katı olan 2.730.000,00-TL'nin peşin olarak ödenmesi halinde haklarında ihaleden yasaklanma hükümlerinin uygulanmayacağının bildirilmesine ilişkin tesis edilen ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali talebiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, idari dava türleri sayılmış ve iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmış; Kanun'un dava dilekçeleri üzerine yapılacak ilk incelemeyi düzenleyen 14. maddesinin 3/d bendinde ise, dava dilekçesinin idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı yönünden de inceleneceği kurala bağlanmıştır.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 84. maddesinin 4. fıkrasında, "(Ek: 26/2/2014-6527/8 md.) 83'üncü maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulunanlar hariç olmak üzere, Türkiye genelinde faaliyet gösteren tüzel kişilerden; şube personeli, vekil, mümessil gibi yetkili temsilcilerin şahsi kusurlarından kaynaklanan ve bu maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen fiil veya davranışları sebebiyle haklarında ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilmesi gerektiği idarece tespit edilenlerden, verilecek bir aylık süre içinde ihale bedelinin üç katı tutarında tazminatı peşin olarak ödeyenler hakkında ihaleden yasaklama kararı verilmez." kuralına yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

2577 sayılı Kanun'un 2. maddesinde tanımlanan iptal davalarına, idarenin tek yanlı irade beyanıyla, kişilerin hukuksal durumlarında değişiklik meydana getiren etkili ve yürütülmesi zorunlu idari işlemler konu edilir.

İdari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gerekli işlemler, öğreti ve içtihatlarda idari makam ve mercilerin kamu gücüne dayanarak idare işlevine (idare hukuku alanına) ilişkin olarak yaptıkları ve ilgililer hakkında çeşitli hak ve/veya yükümlülükler doğurmak suretiyle hukuk düzeninde değişiklik yapan, başka bir ifade ile ilgililerin hukukunu etkileyen irade açıklamaları olarak tanımlanmaktadır. İdari işlemlerin idari davaya konu olabilmeleri için, kesin ve yürütülmesi gereken olma niteliklerini birlikte taşımaları gerekmektedir. Başka bir anlatımla, işlemin yürütülmesi gereken duruma gelmesi, mevzuatta öngörülen unsurları taşıması ve uygulamaya konulmaya hazır bulunması iptal davası için zorunlu koşullardan birisidir.

Dosyanın incelenmesinden, mülkiyeti Hazineye ait taşınmazın kiralanmasına ilişkin sözleşmenin kira dönemi sona ermeden feshedildiğininden bahisle, haklarında ihaleye katılmaktan yasaklama hükümlerinin uygulanacağı bildirilen davacıya daha sonra, sözleşme bedelinin üç katı tutarının 1 aylık sürede ödenmesi halinde ihaleden yasaklanma hükümlerinin uygulanmayacağının bildirildiği görülmektedir.

2886 sayılı Kanun'un 84. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Türkiye genelinde faaliyet gösteren tüzel kişilere, şube personeli, vekil, mümessil gibi yetkili temsilcilerin şahsi kusurlarından kaynaklanan bu maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen fiil veya davranışları sebebiyle yasaklama kararı verilmesi gerektiği idarece tespit edilenlere öncelikle bir ay süre verilerek ihale bedelinin üç katı tutarında tazminatın istenmesi gerekmekte olup, bu usul yerine getirilmeden yasaklama kararı verilemeyeceği açıktır.

Bu itibarla, dava konusu işlem yasaklama kararı verilmesinden önce idarece yerine getirilmesi zorunlu olan bir tasarrufu içerdiğinden ve istenen tutarın ödenmemesi halinde idarece ihaleden yasaklama kararı verileceği için davacının hukuki durumunu etkileyeceğinden, idarece tek taraflı olarak tesis edilmesi, başka bir makamın onayını gerektirmemesi ve bu özellikleri bakımından idari davaya konu edilebilecek nitelikte kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem olması nedeniyle, uyuşmazlığın esasına girilerek hukuka uygunluk denetiminin yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davanın incelenmeksizin reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında usul hükümlerine uygunluk görülmemiştir.