Danıştay 13. Daire E.2025/1448 K.2025/2546

Dava konusu istem: Antalya Orman İşletme Müdürlüğü tarafından 06/12/2024 tarihinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulü ile gerçekleştirilen "Trafikten Çekme Belgeli Muhtelif Araç Satışı" ihalesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; ihalenin trafikten çekme belgeli çeşitli marka, model ve türde araçlara ilişkin olduğu, 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrası kapsamındaki mal ve malzemelerin davacı şirketçe satın alınabileceği veya devralınabileceği açık olmakla birlikte, uyuşmazlık konusu mal ve malzemelerin 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun kapsamında davacı kuruma devri zorunlu olan hurda malzeme niteliğinde olmadığı;

Bu itibarla, 3284 sayılı Kanun kapsamında davacı kuruma devri zorunlu olan hurda malzeme niteliğinde olmadığı anlaşılan dava konusu araçların satış ihalesi ile davacı idarenin doğrudan bir menfaat ilişkisinin bulunmadığı, dolayısıyla bakılan davayı açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Öte yandan, davacı idare vekilince duruşma sırasında ihale ilanında "hurda" ibaresine yer verildiği, bu kapsamda satışı yapılacak araçların hurda olduğu değerlendirilerek işbu ilana karşı dava açıldığı ileri sürülmekte ise de, ihale şartnamesi eki belgelerden satışa konu araçların hurda niteliğinde bulunmadığı anlaşıldığından, davalı idarenin kendisine karşı dava açılmasına sebebiyet vermediği kanaatine varılmış, yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmiştir.

Belirtilen gerekçelerle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, ihale ilanında hurda ifadesi geçtiğinden dava açıldığı, Mahkemenin keşif-bilirkişi incelemesi yaptırmadığı, kamu idarelerinin kanunda tahdidi şekilde sayılan mal ve malzemeleri kendilerine satmak veya devretmek zorunda olduğu, idarelerin ihale ilanlarını mevzuata uygun hazırlamaları gerektiği, kendilerinin ihale şartnamesini satın alıp inceleme zorunluluğu olmadığı, davalı idare hurda satışı diyerek ihaleye çıktığından dava açılmak durumunda kalındığı, davanın esasına ilişkin bir karar verilmeyecek dahi olsa yargılama giderlerinden davalı idarenin sorumlu tutulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca, dava ehliyeti, medenî hakları kullanma ehliyetine göre belirlenir. İptal davaları ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, idarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olarak nitelendirilmiştir.

Aktarılan temel kurallara göre iptal davaları, fiil ehliyetine sahip her gerçek ve tüzel kişinin sahip olduğu dava açma ehliyetinin yanı sıra iptal davasının amacıyla ve idari yargının özelliğiyle belirlenmiş iptal davalarına özgü bir ehliyet gerektirmektedir.

2577 sayılı Kanun'da iptal davasının amacı yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetlenen hukuka aykırı idari işlemlerin idari yargı organları tarafından tesis edildikleri tarihten itibaren hükümsüz hale getirilmesi ve böylece bireysel ve sübjektif çıkarların ötesinde kamu yararının korunmasına yönelik olarak idarenin hukuka uygun hareket etmesinin sağlanması şeklinde belirlenmiştir. Kamu yararının korunması amacı menfaat ilgisiyle çerçevelenerek iptal davası, herkes tarafından açılabilen bir dava olan actio popularis türünde bir davadan daha dar ve fakat sadece hakkı ihlal edilenler tarafından açılabilen bir sübjektif davadan ise daha geniş bir objektif dava çerçevesine yerleştirilmiştir.

Yargı kararlarında "menfaat" kavramının davacı ile iptalini istediği idari işlem arasındaki bağı, ilgiyi ifade ettiği belirtilmekte ve idari işlem ile dava açan kişi arasında meşru, güncel ve ciddi bir alaka söz konusu ise, davada menfaat bağının bulunduğu kabul edilmekte, bunun dışında ayrıca subjektif bir hakkın ihlal edilmesi şartı aranmamaktadır.

Kişisel, meşru ve güncel bir menfaat alakasının varlığı, davanın niteliğine ve özelliğine göre idari yargı yerlerince belirlenmekte, davacının idari işlemle ciddi, makul, maddi ve manevi bir alakasının bulunduğunun anlaşılması, dava açma ehliyeti için yeterli sayılmaktadır. Ayrıca, iptal davaları idari işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının denetlenmesine, hukukun üstünlüğünün sağlanmasına, böylece de idarenin hukuka bağlılığının ve sonuçta hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilebilmesine imkan sağladığından, bu davalarda menfaat alakasının bu amaç doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir.

Menfaat ilgisinin varlığına yönelik kısıtlayıcı bir yaklaşım, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin "Adil yargılanma hakkı" başlıklı 6. maddesinin, "Herkes, davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir." kuralı ile "Etkili başvuru hakkı" başlıklı 13. maddesinin, "Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes,

söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası için davranan kişiler tarafından gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir." kuralını ihlal edecek ve Anayasa'nın idari işlemlere karşı yargı yolunu açan 125. maddesi ile "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesine de aykırılık teşkil edecektir.

Dosyanın incelenmesinden, Antalya Orman İşletme Müdürlüğü tarafından 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulü ile gerçekleştirilen "Trafikten Çekme Belgeli Muhtelif Araç Satışı" ihalesinin ilan edildiği, ihale ilanında trafikten çekme belgeli çeşitli türde, farklı marka ve model yılına sahip araçların satışının yapılacağının belirtildiği, bunun üzerine davacı tarafından 06/12/2024 tarihinde yapılacak ihalenin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Davacı tarafından dava dilekçesinde, kendilerinin geri dönüştürülebilir malzeme ile hurda alım yetkisine sahip oldukları, ilgili mevzuatta tahdidi olarak yazılı bulunan mal ve malzemelerin kendilerine satılmasının veya devrinin gerektiği, dava konusu ihalenin ilanının 7. maddesinde, "Satışı yapılacak hurdalar açık teklif usulüne göre isteklilerin İhale Komisyonu önünde tekliflerini sözlü olarak belirtmeleri suretiyle ihale edilecektir." ifadesi yer aldığından, kamuya ait hurdaların ihaleye konu edildiğinin anlaşıldığı belirtilmektedir.

Bu itibarla, her ne kadar davanın esası yönünden yapılacak incelemede dava konusu ihale ile satışa çıkarılan araçların "hurda" olup olmadığı noktasında mahkemece değerlendirme yapılacak ise de, hurda malzemelerin alımıyla yetkilendirilmiş olan davacının, dava konusu ihale ilanında yer alan "hurda" ibaresi nedeniyle ihalenin iptali istemiyle dava açmakta menfaat ilgisinin varlığının kabulü gerektiğinden, davada esas yönünden bir karar vermek gerekirken, ehliyet yönünden davanın reddine ilişkin Mahkeme kararında usul hükümlerine uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.