Danıştay 13. Daire E.2025/1926 K.2025/3082

Dava konusu istem: Doğubayazıt Belediyesi mülkiyetinde bulunan 1 adet (3 güzergah) toplu taşıma hattının 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 37. maddesi uyarınca kapalı teklif usulü ile 5 yıllığına kiralanmasına ilişkin ... tarihinde gerçekleştirilen ihalenin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda.

Anayasa Mahkemesince, imtiyaz sahiplerine iptal sonrasında oluşacak yeni duruma uyum göstermeleri için süre ve imkan tanınmadan, iptalin olası sonuçları hakkında herhangi bir önlem almadan ve daha da önemlisi iptalden önce buna ilişkin objektif koşullar belirlemeden imtiyazın sona erdirilmesinin, bütün külfetin başvuruculara yüklenmesi sonucunu doğurduğu, yani davacı durumunda olan kişilere öngörülemez bir şekilde şahsi olarak aşırı ve orantısız bir külfet yüklediği ve bu sebeple Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verildiği, bu kapsamda;

davalı idare tarafından Doğubayazıt Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile, farklı güzergahlarda olmak üzere toplam 6 adet hat, 11 güzergah ve 44 adet minibüsün işletme hakkının, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 37. maddesi uyarınca ihaleye çıkarılmasına karar verildiği, davacı kooperatife ilçe içi toplu taşıma hatlarının 2013 yılında yapılan ihale ile verildiği, 10 yıllık sürenin dolmasından sonra 6 adet hat, 11 güzergah ve 44 adet minibüsün işletme hakkının birlikte ihaleye çıkarılmasına karar verildiği,

davalı idare tarafından, davacı kooperatife yeni hatlar için ihaleye çıkarılması öncesinde, anılan işlemler sonrasında oluşacak yeni duruma uyum göstermeleri için süre ve imkan tanınmadan yeni hatlar için ihaleye çıkılmasının olası sonuçları hakkında herhangi bir önlem almadan ve daha da önemlisi davacı kooperatifin işletme hakkının sona ermesinden sonra objektif koşullar belirlemeden imtiyazın sona ermesiyle bütün külfetin başvuruculara yüklenmesi sonucunu doğuracağı, yani davacı durumunda olan kişilere öngörülemez bir şekilde şahsi olarak aşırı ve orantısız bir külfet yükleyeceği,

bu sebeple de Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edilmesi sonucunu doğuracağı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ilçedeki toplu taşıma hizmetlerinin sağlanabilmesi için 2013 yılında 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilen ihale neticesinde söz konusu hattın işletilmesinin 10 yıl süreli olarak verildiği, 10 yıllığına kiraya verilen hattın müktesep hak oluşturmadığı, ayrıca ihale süresinin bitiminden sonra geçişin sorunsuz olabilmesi için 10 yıllık kiralama süresi dolan kooperatifin 1 yıllık opsiyonlu uzatma süresi kooperatif lehine kullanılmak suretiyle ilave 1 yıl süre daha verildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

ESAS YÖNÜNDEN

MADDİ OLAY

Davacı kooperatif tarafından Doğubayazıt ilçesinde "04 M" plakalı minibüslerle toplu taşıma faaliyetinde bulunulmaktadır. Davalı idarece, daha önceki kiralama süresinin sona ermesi ve sürenin talep üzerine bir yıl uzatılması sonrasında, Doğubayazıt ilçe sınırları içerisinde bulunan 1 adet (3 güzergah) toplu taşıma hattının 2886 sayılı Kanun'un 37. maddesi uyarınca kapalı teklif usulü ile 5 yıllığına kiralanmasına ilişkin 11/10/2024 tarihinde ihale gerçekleştirilmiştir. Anılan ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde, "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: ... f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek, ... p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek;

durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ...

Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67'nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir. ...".

"Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinde ise, "Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: ... j) Belediye adına imtiyaz verilmesine ve belediye yatırımlarının yap-işlet veya yap-işlet-devret modeli ile yapılmasına karar vermek. ..." kuralları yer almıştır.

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "İhalenin ilanı" başlıklı 17. maddesinde, "İhale konusu olan işler aşağıdaki esas ve usullere göre isteklilere ilan yoluyla duyurulur: 1. İhalenin yapılacağı yerdeki ilanlar: a) İhaleler, ihalenin yapılacağı yerde çıkan bir gazete ve bir internet haber sitesinde duyurulur.

Gazete ve internet haber sitesi ile yapılacak ilk ilan ile ihale günü arası 10 günden, son ilan ile ihale günü arası 5 günden az olamaz. b) Gazete çıkmayan veya internet haber sitesi yönetimi bulunmayan yerlerdeki ihalelerin ilanı, bu fıkranın (a) bendinde yer alan süreler içinde Basın İlan Kurumu İlan Portalında yayınlanır.

2. Diğer şehirlerde yapılacak ilanlar: Tahmin edilen bedeli her yıl Genel Bütçe Kanunu ile belirlenecek miktarı aşan ihale konusu işler (1) numaralı fıkraya göre yapılacak ilanlardan başka, bir internet haber sitesi ve trajı göz önüne alınarak ili Basın-İlan Kurumunca tespit olunacak günlük gazetelerden birinde, ihale tarihinden an az 10 gün önce birer defa daha ilan edilir.

3. Resmi Gazete ile yapılacak ilanlar: Tahmin edilen bedeli (2) numaralı fıkra uyarınca belirlenecek miktarın üç katını aşan ihale konusu işler, ihale tarihinden en az 10 gün önce bir defada Resmi Gazete'de ilan edilir. 4. İdareler, işin önem ve özelliğine göre bu ilanları yurt içinde ve yurt dışında çıkan başka gazeteler veya internet haber siteleri ya da öteki yayın araçları ile de ayrıca yayınlatabilirler.

5. Pazarlık usulü ile yapılacak ihaleler için idareler, ilan yapıp yapmamakta serbesttirler." kurallarına yer verilmiştir.

İhaleye ait Teknik Şartname'nin 11. maddesinde, "Kira süresi idare ile yüklenici arasında imzalanacak olan yer teslim tutanağının imza tarihinde başlayacak olup 5 yıl (60 ay) süresince geçerli olacaktır." düzenlemesi yer almıştır. İhaleye ait İhale İlanı'nın 1. maddesinde, "İlçemizde mevcut durumda kullanılan 1 adet toplu taşıma hattı (3 adet Güzergah) Belediye Encümenince 11/10/2024 tarihine tesadüf eden Cuma günü saat 14.00'te yapılacak ihale ile 5 yıllığına kiraya verilecektir." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu İdare Mahkemesi kararı, dava konusu işlemin iptal gerekçesi yönünden incelendiğinde;

Uyuşmazlık konusu ihalenin dayanağını oluşturan Doğubayazıt Belediye Meclisinin ... tarih ve .. sayılı kararının iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, "(...) bu durumda, belediye tarafından önceden belirlenmiş ve 2017 ve 2021 yıllarında olmak üzere davacı kooperatif dışında 3. kişilere kiralama yolu ile verilmiş hatta yönelik olarak alınan dava konusu edilen meclis kararının mevcut hatların yeniden kiralanmasına ilişkin olduğu, söz konusu yetkinin belediyelere ait yetki ve imtiyazlardan olduğu anlaşılmış olup, dava konusu edilen meclis kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır." gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, anılan kararın kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiği görülmektedir.

Temyize konu kararda atıf yapılan Anayasa Mahkemesinin "Cafer Sezgin ve diğerleri" kararında, başvuruculara minibüs hatlarının ihalesiz ve süresiz verildiği, dava konusu uyuşmazlıkta ise, söz konusu hattın ihale edilmek suretiyle belirli süreli sözleşmelerle davacı dışındaki üçüncü kişilerce işletildiği dikkate alındığında, somut olayın, anılan Anayasa Mahkemesi kararındaki ihlale konu uyuşmazlık ile benzerlik taşımadığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davacı kooperatifin uyuşmazlığa konu edilen minibüs hattında faaliyet göstermediği ve söz konusu hattın dava dışı üçüncü kişilerce işletildiği anlaşıldığından, temyize konu kararın dayanağı olan "yeni duruma uyum göstermeleri için süre ve imkan tanınmadan yeni hatlar için ihaleye çıkıldığı" iddiasının somut olayda geçerliliği bulunmadığı gibi, davacıya öngörülemez bir şekilde şahsi, aşırı ve orantısız bir külfet yüklendiği sonucuna ulaşılmasına hukuken imkan bulunmamaktadır.

2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi uyarınca işin esası incelendiğinde;

Davacı tarafından, belediyelerce gerçekleştirilecek ihalelerin belediye encümenince yürütülmesi gerektiği, ancak uyuşmazlık konusu ihaleye ilişkin herhangi bir encümen kararının bulunmadığı; ihale ilanının Resmi Gazete aracılığıyla yapılması gerekirken bu usule uyulmadığı; ihale ilanı ile ihale şartnamesi arasında süre yönünden çelişkili düzenlemelerin bulunduğu, ilanda ihale süresinin 3 yıl olduğunun belirtilmesine karşın şartnamede sözleşme süresinin bitiminden sonra tarafların istemesi halinde 1 yıl uzatılacağı ifadelere yer verildiği; münhasıran belediye meclisine ait olan yetkilerin meclis kararı olmaksızın Teknik Şartname ile düzenlendiği ve bu düzenlemelerin rekabeti engelleyici nitelik taşıdığı ileri sürülmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, ihalenin dayanağını oluşturan Doğubayazıt Belediye Meclisinin 05/08/2024 tarih ve 8-187 sayılı kararı uyarınca düzenlenen 25/09/2024 tarihli ihale onay belgesinde, söz konusu işin tespit edilen muhammen bedel üzerinden beş yıl süreyle, 2886 sayılı Kanun'un 37. maddesi kapsamında kapalı teklif usulüyle Belediye Encümenince ihale edilmesine karar verildiği ve ihale ilanının 30/09/2024 tarih ve 32678 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandığı anlaşılmaktadır.

Bu bağlamda, ihalenin, yetkili karar organı olan Belediye Meclisinin belirlediği esaslar doğrultusunda ihale komisyonu sıfatıyla Belediye Encümeni tarafından yürütüldüğü, ihale ilanının Resmi Gazete'de yayımlanarak mevzuatın aradığı açıklık ve şeffaflık koşullarının sağlandığı, ihale ilanı ile şartname arasında süre yönünden herhangi bir uyumsuzluk bulunmayıp her iki belgede de sürenin 5 yıl olarak düzenlendiği görüldüğünden, usule uygun olarak hazırlanan Teknik Şartname'nin yetkisiz düzenlendiği veya rekabeti engelleyici hükümler içerdiği yönündeki diğer iddialara itibar edilmemiştir.

Bu itibarla, dava konusu işlemde hukuka aykırılık, işlemin iptali yolundaki temyize konu Mahkeme kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.