Danıştay 13. Daire E.2025/408 K.2025/1500

Dava konusu istem: ... İl Emniyet Müdürlüğünce, Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemelerin Satış, Hibe, Hek ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Yönetmeliğin (Yönetmelik) 38. maddesi uyarınca 09/10/2024 tarihinde gerçekleştirileceği ilan edilen HEK ve ekonomik ömrünü doldurmuş 16 adet muhtelif marka ve model taşıt ile 1353 parçadan oluşan muhtelif hurda malzemenin 5.099.000,00-TL muhammen bedel üzerinden mübadelesine yönelik ihalenin iptal edilerek ihaleye konu araç ve taşınırların davacı şirkete devrinin sağlanması talebiyle yapılan... tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem ile ihalenin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; dosyanın incelenmesinden; uyuşmazlığa konu ihalenin, katılım olmaması nedeniyle 09/10/2024 tarihli onay ile iptal edildiği, bakılan davanın ise 31/10/2024 tarihinde açıldığı, bu durumda, iş bu davanın açıldığı tarih itibarıyla dava konusu ihalenin iptal edilmiş olması nedeniyle idari davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülebilir bir idari işlemin bulunmadığı, bu nedenle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği;Diğer yandan, gelinen aşamada, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumu değerlendirmesi yapılmadığından yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılarak, taraflar lehine vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, davanın incelenmeksizin reddine, 992,00-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, taraflar lehine vekalet ücretine hükmedilmemesine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, İdare Mahkemesince, iş bu davanın açıldığı tarih itibarıyla dava konusu ihalenin iptal edilmiş olması nedeniyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiş ise de uyuşmazlığa konu ihalenin iptal edilerek ihaleye konu taşıt ve hurda malzemenin 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun ve 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümleri uyarınca kendilerine devrinin sağlanmasına yönelik 01/10/2024 tarihli başvurularının zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemine ilişkin olarak esastan inceleme yapılmadığı,

7330 sayılı Kanun hükümleri uyarınca davalı idare uhdesindeki ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan mübadele ihalesine konu araç ve malzemelerin kendilerine satışının gerektiği, HEK taşıtların hurda vasfında olduğu, hurda taşıtların 3. kişilere satışının, davalı idarenin tabi olduğu 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 44. maddesine dayanılarak çıkarılan Taşınır Mal Yönetmeliği'ne de aykırılık oluşturduğu,

4645 sayılı Emniyet Genel Müdürlüğüne Ait Araç, Gereç, Mal ve Malzemenin Satış, Hibe, Hek ve Hurda Durum ve İşlemleri ile Hizmet Satışına Dair Kanun ile hurda/HEK taşıtlar yönünden, 3284 ve 7330 sayılı Kanunlar kapsamında getirilmiş bir muafiyetin mevcut olmadığı, 7330 sayılı Kanun'un 4645 sayılı Kanun'dan daha sonra yürürlüğe girdiği, davalı idarenin hurda vasfındaki mal ve malzemeleri yalnızca MKE A.Ş. ile mübadele edebileceği, dava konusu işlemin kamu yararına uygun olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, 4645 sayılı Kanun hükümleri uyarınca tesis edilen işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kısmen kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... İl Emniyet Müdürlüğünce, Yönetmeliğin 38. maddesi uyarınca HEK ve ekonomik ömrünü doldurmuş 5 adet binek taşıt, 8 adet kamyonet, 2 adet zırhlı kamyonet, 1 adet motosiklet olmak üzere toplam 16 adet taşıt ile 1353 parçadan oluşan yaklaşık 4.000 kg demirbaş malzeme hurdası, yaklaşık 5.000 kg demir hurdası, yaklaşık 7.000 kg muhtelif yedek parça hurdası ile 200 adet muhtelif amperlerde akü hurdası malzemenin 5.099.000,00-TL muhammen bedel üzerinden 09/10/2024 tarihinde mübadelesine ilişkin ihale ilanı üzerine davacı şirket tarafından 01/10/2024 tarihinde davalı idareye başvuruda bulunularak anılan ihalenin iptali ile ihaleye konu taşıt ve malzemelerin MKE A.Ş.'ye devrinin sağlanması talep edilmiştir.

Söz konusu başvuruya cevap verilmemesi üzerine zımnen redde ilişkin işlem ile 09/10/2024 tarihli ihalenin iptali istemiyle 31/10/2024 tarihinde bakılan dava açılmıştır.

Öte yandan, davaya konu ihale, teklif veren istekli bulunmadığından 09/10/2024 tarihli Olur ile iptal edilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

1. Temyize konu Mahkeme kararının, dava konusu ihalenin iptali isteminin incelenmeksizin reddine yönelik kısmında hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.

2. Temyize konu Mahkeme kararı, ihale konusu araç ve malzemelerin davacı şirkete devrinin sağlanmasına yönelik başvurunun zımnen reddine ilişkin işlem bakımından incelendiğinde;

Uyuşmazlıkta, davacı tarafından 01/10/2024 tarihinde davalı idareye başvurularak, ekonomik ömrünü doldurmuş 16 adet muhtelif marka ve model araç ile mal/malzemenin mübadelesine ilişkin 09/10/2024 tarihinde gerçekleştirilecek ihalenin iptali ile ihaleye konu taşıt ve malzemelerin kendilerine devrinin sağlanmasının talep edildiği, davalı idarece anılan başvuruya cevap verilmediği, bunun üzerine 31/10/2024 tarihli dava dilekçesi ile, 09/10/2024 tarihli ihalenin yanı sıra 01/10/2024 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin de iptalinin talep edildiği anlaşılmaktadır.

2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi ile idari yargıda başvuru, inceleme ve yargılama usuIüne ilişkin olarak bazı yenilikler getirilmiş, genel yargılama usulüne göre yargılama sürecini hızlandıracak önemli değişiklikler yapılmıştır. Buna göre, temyiz incelemesine ilişkin olarak, 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinde öngörülen özel yargılama usulünde genel kural, temyiz incelemesine konu olan kararda hukuki isabet görülmediğinin temyiz mercii tarafından tespit edilmesi halinde, dosyanın kararı veren mahkeme veya daireye geri gönderilmesi yerine, uyuşmazlığın esasının bizzat çözümlenerek karara bağlanması olup, bozma ile birlikte dosyanın geri gönderilmesi sadece ilk inceleme üzerine verilen kararlarla sınırlı tutulmuştur.

Bununla birlikte, 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (g) bendinde yer alan "Verilen nihai kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir." hükmünde geçen "nihai kararlar”dan anlaşılması gereken, davaya konu edilen işlemlerin ilk derece yargı yeri olarak hukuka uygunluk denetiminin yapılması ve bu konularda verilmiş nihai bir kararın varlığı olduğundan, ilk derece yargı yerince davanın konusunun yanlış nitelendirilerek uyuşmazlık ile ilgili hukuka uygunluk denetimi yapılmadığı ve hüküm kurulmadığı durumlarda,

ilk derecede uyuşmazlıkla ilgili verilmiş nihai bir karardan söz edilmesi mümkün olmayıp temyiz aşamasında Danıştayca, ilk derece mahkemesi tarafından hüküm kurulmayan işlemle ilgili olarak uyuşmazlığın esası incelenerek hüküm kurulması halinde Kanun'un öngördüğü iki aşamalı yargısal denetimin gerçekleşmeyeceği açıktır.

2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinde, ilk derece mahkemelerince, uyuşmazlığa konu edilen işlemlerin hukuka uygunluk denetiminin yapılmamış olması halinde, üst derece mahkemesince ne yönde bir karar verileceği hususunda açık bir kural öngörülmemiş ise de bu konunun kanun koyucu tarafından önceden öngörülmesinin mümkün olmaması ve hukuka uygun olanın, uyuşmazlığın tüm boyutuyla ele alınıp, bu çerçevede bir hüküm kurulması olduğundan, bu istisnai durumun ayrıca yasal metinlerde düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.

Sonuç olarak, dava konusu uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesi kapsamında ivedi yargılama usulüne tabi "ilk derece" ve "temyiz" olmak üzere iki aşamalı olarak incelenmek zorunda olunması nedeniyle, ilk derece mahkemesince uyuşmazlıkla ilgili hüküm kurulmayan bir konuda, temyiz mercii tarafından dava konusu işlemin esasına ilişkin doğrudan yargılama yapılarak bir hüküm kurulmaması gerekir.

Bu durumda, her ne kadar Mahkeme tarafından, dava konusu ihalenin dava açılmadan önce iptal edilmiş olması nedeniyle idari davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülebilir bir idari işlemin bulunmadığı gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiş ise de, bakılan davada istemin sadece 09/10/2024 tarihli ihalenin iptaline yönelik olmadığı, aynı zamanda ihale konusu taşıt ve malzemelerin MKE A.Ş.'ye devrinin sağlanmasına yönelik başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin de iptalinin istenildiği,

bu kısma ilişkin idari davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülebilir bir idari işlemin bulunmadığının kabul edilemeyeceği dikkate alındığında, Mahkeme tarafından davanın bu kısmı hakkında inceleme yapılıp hüküm kurulması gerekirken, davanın incelenmeksizin reddedilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.

Bu itibarla, Mahkemece, dava konusu işlemin, ihaleye konu taşıt ve malzemelerin davacı şirkete devredilmesi talebinin zımnen reddine ilişkin kısmı hakkında hukuka uygunluk denetimi yapılmadığı anlaşıldığından, iki aşamalı olması gereken yargısal denetimin ilk aşaması olan ilk derece yargısal denetiminin gerçekleştirilmesi için bu kısım hakkında bir hüküm kurulmak üzere dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesi gerekmektedir. Davanın incelenmeksizin reddi yolundaki temyize konu Mahkeme kararının bu kısmında usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.