Danıştay 13. Daire E.2025/773 K.2025/1727

Dava konusu istem: İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünce ... tarihinde açık ihale usulü ile gerçekleştirilen "..." ihalesine yönelik olarak davacı şirket tarafından yapılan itirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin 02/01/2025 tarih ve 2025/UH.II-24 sayılı Kamu İhale Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda.

İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından 30/09/2024 tarihinde "..." ihale ilanının yapıldığı ve ihalenin ... tarihinde açık ihale usulüyle ... ihale kayıt numarasıyla gerçekleştirildiği, söz konusu ihaleye ilişkin alınan ihale komisyonu kararına göre ihalede sınır değerin “71.036.352,00-TL” olarak belirlendiği, ihaleye dokuz isteklinin teklif verdiği, ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklif tutarının 66.769.920,00-TL olduğu, davacı şirket tarafından verilen ve en avantajlı ikinci teklif olarak belirlenen teklif tutarının ise 76.723.200,00-TL olduğu,

davacı tarafından, "İhale uhdesinde kalan şirketin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının tespit tutanakları ile birlikte sunulması gerektiği ve ihale uhdesinde kalan şirketin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının hukuka aykırı olduğu bu sebeple söz konusu şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği" iddiasıyla idareye şikayet başvurusunda bulunulduğu, bahse konu şikayet başvurusunun idarece ... tarih ve E... sayılı yazı ile reddi akabinde, davacı tarafından 23/12/2024 tarihinde aynı iddia ile davalı Kuruma itirazen şikayet başvurusunda bulunulduğu,

başvurunun 02/01/2025 tarih ve 2025/UH.II-24 sayılı Kurul kararıyla reddi üzerine bakılan davanın açıldığı; davacının hukuka aykırılık gerekçelerinin davalı idarece tek bir iddia kapsamında iki kısım halinde incelendiği ve her iki kısım yönünden ayrı değerlendirme yapıldığı görüldüğünden, söz konusu kısımların reddedilmesine yönelik işlemin hukuki denetimi her bir ret gerekçesi bazında ayrı başlıklar altında incelenerek,

1- Uyuşmazlığın; davacının iddiasının "İhale uhdesinde kalan şirketin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının tespit tutanakları ile birlikte sunulması gerektiği" kısmı yönünden ; ihale komisyonunun aşırı düşük teklif açıklamasını yeterli gördüğüne dair görüşünü ihale komisyonu kararına yazma gibi bir zorunluluğunun bulunmadığı, ayrıca, davaya konu ihaleye ilişkin komisyon kararının son paragrafında yaklaşık maliyetin altında geçerli teklif verdiği gerekçesi ile ihalenin dava dışı ...

İnşaat Sanayi Ticaret Limited Şirketinin uhdesinde bırakıldığının yazıldığı, diğer bir anlatımla söz konusu kararda anılan şirketin aşırı düşük teklif verdiğinin ve bu teklife ilişkin açıklamasının yeterli görülerek teklifin geçerli sayıldığının dolaylı olarak belirtilmiş olduğu anlaşıldığından, davacının iddiasının bu kısmı yönünden dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

2- Uyuşmazlığın; davacının iddiasının "İhale uhdesinde kalan şirketin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının hukuka aykırı olduğu bu sebeple söz konusu şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği" kısmı yönünden;

gizlilik ilkesinin uygulanmasının zorunlu olduğu ihale süreçlerinde isteklilerin, diğer isteklilerin teklifi ve ihale dosyasına sunulan bilgi ve belgeler hakkında ayrıntılı bilgiye sahip olmalarının mümkün olmadığı dikkate alındığında, şikayet ve itirazen şikayet başvurularında ileri sürülen iddiaların somutluğu açısından konunun geniş yorumlanması gerektiği, aksinin kabulü halinde Kanun'da zorunlu idari başvuru yolu olarak öngörülen şikayet ve itirazen şikayet başvurusunun işlevini yerine getiremeyen bir kurum olmasına ve kişilerin hak arama hürriyetinin kullanılmasının zorlaştırılmasına sebebiyet vereceği, bu kapsamda,

davacı şirket tarafından ihaleyi yapan idareye sunulan şikayet dilekçesinde yer alan "aşırı düşük teklif açıklamasında bulunan şirketin açıklamasının hukuka aykırı olduğu bu sebeple söz konusu şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği" iddiasının, davacı şirketin, uyuşmazlık konusu ihalede aşırı düşük teklif açıklamasında bulunan şirketçe sunulan bilgi ve belgelere ilişkin iddiasını detaylandırması beklenemeyeceğinden, 4734 sayılı Kanun'un 54. maddesinin dördüncü fıkrasının (d) bendinde yer alan, "başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı delillerin,

şikayet ve itirazen şikayet dilekçesinde bulunması gerektiği" yönündeki düzenlemeye aykırılık taşımadığı, davacı şirketin şikayet başvurusunun reddi üzerine, 4734 sayılı Kanun'da öngörülen şekil ve usul kurallarına uygun olarak itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu kanaatine varıldığından, davacının iddiasının bu kısmı yönünden dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın kısmen reddine, dava konusu işlemin kısmen iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ihale komisyonunun görev ve yetkisi dahilinde incelediği hususların Kurum tarafından yeniden incelenmesi talebini içeren başvuruların 4734 sayılı Kanun ve ikincil mevzuata uygun bir başvuru olarak nitelendirilmesinin mümkün bulunmadığı, ihale üzerinde bırakılan isteklinin aşırı düşük teklif açıklamasının idareye sunulduğu, herhangi bir bilgi ve belge adı ile aykırılığa ilişkin hususlar belirtilmeden yeniden inceleme talebini içeren başvuruların Kurumun ihale komisyonlarının yerine geçerek resen inceleme sonucunu doğuracağı ve Kurumun bu yönde bir yetkisinin bulunmadığı ileri sürülmektedir.

Davacı tarafından, aşırı düşük teklif sahiplerince yapılan açıklamaların yeterli görüldüğü durumlarda ihale komisyonunun bu hususta bir açıklama yapmak ya da ihale komisyon kararında buna dair bir bilgiye yer vermek zorunda olduğuna dair bir düzenleme bulunmuyor ise de yazılmaması gerektiğine ilişkin de bir düzenlemenin söz konusu olmadığı, Mahkeme kararının davanın reddine ilişkin kısmının hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

TARAFLARIN SAVUNMALARI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir. Davalı idare tarafından, Kamu İhale Kurumunun ihale komisyonunun yerine geçip tüm yeterlik değerlendirmesini idare adına yapma görevinin bulunmadığı, davacı tarafından sunulan itirazen şikayet dilekçesinde aşırı düşük teklif açıklaması kabul edilen isteklinin hangi hukuki gerekçelerle teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiğine yönelik sebeplerin ifade edilmediği, ihale komisyonu kararında ihale süreci aktarılmamakla birlikte ilgili isteklinin ekonomik açıdan en avantajlı teklif olarak belirlendiğinin anlaşıldığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Davacının temyiz isteminin reddi ile davanın reddine ilişkin kısmının onanması; davalı idarenin temyiz isteminin ise kabulü ile dava konusu işlemin iptaline yönelik kısmının bozulması ve bu kısım bakımından da davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden davalı idarenin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından 30/10/2024 tarihinde açık ihale usulü ile "..." ihalesi gerçekleştirilmiş ve ihaleye 9 istekli katılmıştır. İhalede sınır değer 71.036.352,00-TL olarak tespit edilmiş, sınır değerin altında teklif sunan tek istekli olan ... İnş. San. Tic. Ltd. Şti.'nin aşırı düşük teklif açıklaması kabul edilerek anılan isteklinin teklifi (66.769.920,00-TL) en avantajlı teklif olarak kabul edilmiştir. Davacı şirketin teklifi ise (76.723.200,00-TL) ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlenmiştir.

Davacı şirket tarafından, "İhale uhdesinde kalan şirketin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının tespit tutanakları ile birlikte sunulması gerektiği ve ihale uhdesinde kalan şirketin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının hukuka aykırı olduğu bu sebeple söz konusu şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği" iddiasıyla idareye şikayet başvurusunda bulunulmuş bahse konu şikayet başvurusunun idarece reddi üzerine, aynı iddia ile davalı Kuruma itirazen şikayet başvurusunda bulunulmuş, başvurunun 02/01/2025 tarih ve 2025/UH.II-24 sayılı Kurul kararıyla reddi üzerine bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 5. maddesinin birinci fıkrasında, "İdareler, bu Kanun'a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur." kuralına yer verilmiş.

"İhalelere yönelik başvurular" başlıklı 54. maddesinin birinci fıkrasında, ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabileceklerin, Kanun'da belirtilen şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikayet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilecekleri; aynı maddenin dördüncü fıkrasının (d) bendinde, başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı delillerin dilekçelerde gösterilmesi gerektiği.

"Kuruma itirazen şikayet başvurusu" başlıklı 56. maddesinin ikinci fıkrasında, Kurumun itirazen şikayet başvurularını başvuru sahibinin iddiaları ile idarenin şikayet üzerine aldığı kararda belirlenen hususlar ve itiraz edilen işlemler bakımından eşit muamele ilkesinin ihlal edilip edilmediği açılarından inceleyeceği kurala bağlanmıştır.

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin "Başvuruların şekil unsurları" başlıklı 8. maddesinde, "(1) Şikayet başvuruları idareye, itirazen şikayet başvuruları ise Kuruma hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle yapılır.

(2) Dilekçelerde aşağıdaki hususlara yer verilir;

a) Başvuru sahibinin, varsa vekil ya da temsilcisinin; adı, soyadı veya unvanı ve adresi ile faks numarası.

(...)

ç) Başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı deliller. (...); "Ön inceleme konuları ve ön inceleme üzerine yapılacak işlemler" başlıklı 16. maddesinde, "(1) Başvurular öncelikle;

a) Başvuru konusunun Kurumun görev alanında bulunup bulunmadığı,

(...)

ı) Başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı delillerin belirtilip belirtilmediği, yönlerinden sırasıyla incelenir." kurallarına yer verilmiştir.

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Tebliğ'in "İtirazen şikayet başvurularında aranılacak şekil unsurları" başlıklı 11. maddesinin sekizinci fıkrasında, "Yönetmeliğin 8. maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı delillerin başvuru dilekçelerinde belirtilmesi gerektiği düzenlendiğinden, başvuruda bulunulan hususların dilekçelerde somut bir biçimde, mevzuata aykırı bulunma sebepleri ile birlikte gösterilmesi gerekmektedir.

İşlemin hangi unsurlarının hangi gerekçelerle hukuka aykırı olduğu belirtilmeksizin sadece mevzuata aykırı olduğu gibi soyut ve mesnetsiz iddialara yer verilmesi halinde, Yönetmeliğin 8. maddesine aykırı olduğu gerekçesiyle başvurunun reddine ilişkin sorumluluk başvurana ait olacağından bu hususa dikkat edilmesi gerekmektedir." kuralı yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

1) Temyize konu İdare Mahkemesi kararının davacının "ihale uhdesinde kalan şirketin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının tespit tutanakları ile birlikte sunulması gerektiği" iddiası yönünden itirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine yönelik kısmında hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.

2) Mahkeme kararının davacının "İhale uhdesinde kalan şirketin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının hukuka aykırı olduğu bu sebeple söz konusu şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği" iddiası yönünden itirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu Kurul kararının iptaline yönelik kısmına gelince;

Aktarılan kurallara göre ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday veya istekli ile istekli olabileceklerin şekil ve usul kurallarına uygun olmak şartıyla şikayet ve itirazen şikayet başvurusunda bulunabilecekleri, başvurunun konusu, sebepleri ve dayandığı delillerin başvuru dilekçelerinde belirtilmesi, başvuruda bulunulan hususların dilekçelerde somut bir biçimde, mevzuata aykırı bulunma sebepleri ile birlikte gösterilmesi ve işlemin hangi unsurlarının hangi gerekçelerle hukuka aykırı olduğunun belirtilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Kamu İhale Kurumunun görev ve yetkileri 4734 sayılı Kanun ile belirlendiğinden ve bu görevler arasında ihale komisyonunun yerine geçip tüm yeterlik değerlendirmesini idare adına yapma görevi yer almadığından, davacı tarafından ihale uhdesinde kalan şirketin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının hukuka aykırı olduğu bu sebeple söz konusu şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği iddia edilmiş olmakla birlikte, ihale dokümanında yer alan maliyet bileşenlerine ilişkin olarak ihaleyi kazanan isteklinin aşırı düşük teklif açıklamalarının ihale mevzuatına hangi yönlerden uygun olmadığının açıkça belirtilmediği,

bu haliyle söz konusu iddianın mesnetsiz olduğu ve anılan isteklinin aşırı düşük teklif açıklamasının Kurum tarafından ihale komisyonunun yerine geçilerek tümüyle en baştan incelenmesini gerektirdiği, Kurum tarafından ihale sürecindeki işlem ve eylemlere ilişkin yapılacak incelemenin, başvuru sahibinin iddia konusu ettiği hususlara ve idarenin bu yöndeki beyanlarına yönelik olduğu, uyuşmazlıklarda idari denetim yetkisi bu yönde bulunan Kurumun ihale komisyonlarının yerine geçip, re’sen inceleme sonucunu doğuracak şekilde işlemleri baştan sona yeniden inceleme yetkisinin bulunmadığı anlaşıldığından,

söz konusu iddia yönünden itirazen şikayet başvurusunun reddine ilişkin Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla davacının "İhale uhdesinde kalan şirketin sunduğu aşırı düşük teklif açıklamasının hukuka aykırı olduğu bu sebeple söz konusu şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiği" iddiası yönünden itirazen şikâyet başvurusunun reddine dair Kurul kararında hukuka aykırılık, Kurul kararının bu iddia yönünden iptaline ilişkin Mahkeme kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.