Danıştay 2. Daire E.2021/16540 K.2023/5666

Dava Konusu İstem

Dava; Kocaeli Emniyet Müdürlüğü emrinde komiser yardımcısı olarak görev yapmakta iken davacının, "görev içinde ya da dışında amir ya da üstlerinin eylem ya da işlemlerini eleştirici nitelikte söz söylemek ya da yazı yazmak" suçunu işlediğinden bahisle Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 7/D-3 maddesi uyarınca "24 ay uzun süreli durdurma" cezasıyla cezalandırılması gerekmekte ise de, anılan Tüzük'ün 15. maddesi gereğince bir alt ceza uygulanarak 10 ay kısa süreli durdurma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Kocaeli Valiliği İl Polis Disiplin Kurulunun ... günlü, ... sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : ... İdare Mahkemesince verilen ... günlü, E:... , K:... sayılı kararla: davacının, hakkında tesis edilen görevlendirmelerle kendisine baskı yapıldığı iddiasıyla açtığı davaya ilişkin dava dilekçesinde psikolojik baskı olarak gördüğü fiilleri belirttiği, hak arama hürriyetinin Anayasa'da güvence altına alınmış bir hak olduğu ve dava hakkının kullanılmasına yönelik ifadelerin idari soruşturmaya konu edilmesinin Anayasal bir hakkın kullanımını engelleyeceği, bu nedenle davacının açmış olduğu dava kapsamındaki beyanlarının ilgili Tüzüğün 7/D-3 maddesi kapsamında değerlendirilemeyeceği, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Daire Kararının Özeti : Davalı idarenin temyiz başvurusu üzerine, anılan karar Danıştay Beşinci Dairesinin 15/10/2020 günlü, E:2016/24262, K:2020/4429 sayılı kararıyla gerekçesi değiştirilmek suretiyle onanmıştır.

KARAR DÜZELTME TALEBİNDE

BULUNANIN İDDİALARI

Davalı idare tarafından; davacının yasalarla kendisine tanınan şikayet hakkını kullanırken dilekçe içeriğinde yer verdiği yazılı beyanları ile görevin verilme ve yürütülme şeklini, amir ve üstlerini asılsız ve mesnetsiz iddialarla eleştirerek hak arama sınırını aştığı, davacıya isnat edilen suçun sübuta erdiği, dava konusu disiplin cezasının usule ve hukuka uygun olduğu ileri sürülerek Daire kararının düzeltilmesi istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN CEVABI

Cevap verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Karar düzeltme isteminin kabul edilerek, İdare Mahkemesi kararının gerekçesi değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca doğrudan Dairemize iletilen dosyada Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: Kararın düzeltilmesi dilekçesinde ileri sürülen nedenler, 2577 sayılı Kanun'un Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi hükmüne uygun bulunduğundan, davalı idarenin karar düzeltme isteminin kabulü ile Danıştay Beşinci Dairesinin 15/10/2020 günlü, E:2016/24262, K:2020/4429 sayılı kararı kaldırılarak uyuşmazlık yeniden incelendi:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dosyanın incelenmesinden.

Kocaeli İli Emniyet Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğündeki görevi esnasında amirlerince kendisine kötü muamelede bulunulduğu iddiasıyla, 05/11/2014 tarihinden itibaren tarafına haksız bir şekilde uygulanan görevlendirmelerin iptali istemiyle Kocaeli İdare Mahkemesinin E:2015/56 sayılı dosyasında açtığı davaya ilişkin dava dilekçesinde, "kendisinin bir polis amiri olduğu ve dört yıl okuduktan sonra bu rütbeye hak kazandığı, gerek mevzuatta ve gerekse meslek kültüründe bir amire karşı nasıl davranılması gerektiğinin belli olduğu,

hiçbir yerde bir polis amirinin görev bölgesi dışına kendi imkanları ile gönderilmesinin mümkün olmadığı, yaya devriye görevinin görevleri arasında bulunmadığı, insan onur ve haysiyetine yakışmayan görevlendirmeler yapıldığı, hayatının riske sokulduğu, görevlendirmelerin kıdemsiz kişiler tarafından tebliğ edildiği, daha önce yaya devriye için uygulanmamış olan 23.00 ila 07.00 saatleri arasında görevlendirildiği, ...

Şube Müdürü ... , Şube Müdür Yardımcısı ... , Narkotik Büro Emniyet Amiri ... , Başkomiser ... ve Komiser Yardımcısı ... 'nin kendisine psikolojik baskı, yıldırma ve görev yaptırmama şeklinde çeşitli işlemlerine maruz kaldığı" şeklinde beyanlara yer vermesi nedeniyle hakkında başlatılan disiplin soruşturması sonucunda; davacının amir ya da üstleri hakkında doğru olmayan bilgiler aktardığı,

yersiz ve haksız eleştirilerde bulunduğundan getirilen teklif doğrultusunda Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 7-D/3 maddesinde yer alan "görev içinde ya da dışında amir ya da üstlerinin eylem ya da işlemlerini eleştirici nitelikte söz söylemek ya da yazı yazmak" suçunu işlediğinden bahisle 24 ay uzun süreli durdurma cezasıyla cezalandırılması gerekmekte ise de Tüzüğün, 15. maddesi uyarınca bir alt ceza uygulanmak suretiyle 10 ay kısa süreli durdurma cezası ile cezalandırılması zerine, temyizen bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 83. maddesinin 1. cümlesinde, "Gerek inzibat komisyonları tarafından ve gerek salahiyet dairesinde re'sen verilecek inzibat cezalarını icap ettiren fiil ve hareketlerin ne olduğunu ve cezaların derece ve miktarı, polis mesleğinin haiz olduğu hususiyet ve ehemmiyet gözetilerek tanzim edilecek nizamnamede tayin olunur. Memuriyette ihraç cezası müstesnadır." hükmü yer almıştır.

Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 7/D-3. maddesinde; "Görev içinde ya da dışında amir ya da üstlerinin eylem ya da işlemlerini eleştirici nitelikte söz söylemek ya da yazı yazmak" fiili 24 ay uzun süreli durdurma cezasını gerektiren eylem, işlem, tutum ve davranışlar arasında sayılmıştır. Aynı Tüzüğün 15. maddesinin uyuşmazlık tarihinde yürürlükte bulunan şeklinde ise, "Kararın verildiği güne kadar geçmiş hizmetleri olumlu ve sicilleri iyi olan memurlara Tüzükte gösterilen cezanın bir derece aşağısı uygulanabilir." kuralı yer almıştır.

3201 sayılı Kanun'un 83. maddesinin yukarıda anılan 1. cümlesi, 29/01/2016 günlü, 29608 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, Anayasa Mahkemesinin 13/01/2016 günlü, E:2015/85, K:2016/3 sayılı kararıyla; Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen "suçta kanunilik" ilkesine ve Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında hükme bağlanan "kanuni düzenleme" ilkesine aykırılık oluşturduğu gerekçesiyle iptal edilmiştir.

Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün yasal dayanaktan yoksun kalması üzerine, 23/01/2017 günlü, 29957 sayılı Resmi Gazete’de, 682 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) yayımlanmış, bu KHK, 31/01/2018 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülerek yasalaşmış, 7068 sayılı ''Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'' ise 08/03/2018 günlü, 30354 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

7068 sayılı Kanun'un 8/4-b-5. maddesinde; "Görev içinde veya dışında amir ya da üstlerinin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirici nitelikte söz söylemek ya da yazı yazmak" fiili için 6 ay kısa süreli durdurma cezası öngörülmüş ise de, 01/04/2022 günlü, 31796 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 26/01/2022 günlü, E:2021/22, K:2022/6 sayılı kararıyla; bu maddede yer alan ''...içinde veya...'' ibaresi, 19/07/2023 günlü, 32253 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 04/05/2023 günlü, E:2023/24, K:2023/91 sayılı kararıyla da; maddenin kalan kısmı iptal edilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Anayasa Mahkemesinin yukarıda belirtilen 26/01/2022 günlü, E:2021/22, K:2022/6 sayılı kararı incelendiğinde; ''... Kuralın lafzına bakıldığında görev içinde amir ya da üstlerin eylem veya işlemlerini olumsuz yönde eleştirmenin disiplin suçunun oluşması için yeterli görüldüğü anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla kural, görev içinde amir ya da üstlerin eylem veya işlemlerine yönelik olarak getirilen olumsuz eleştirinin otoriteyi zedeleyen, kurumun hiyerarşik düzenine veya işleyişine zarar veren bir unsur taşıyıp taşımadığı yahut genel olarak hizmet anlayışı içerisinde makul karşılanabilir nitelikte olup olmadığına bakılmaksızın her türlü eleştirinin cezalandırılabilmesine imkân tanımaktadır.

Bu itibarla kuralla ifade özgürlüğüne getirilen sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır." gerekçesine yer verildiği, Anayasa Mahkemesinin 04/05/2023 günlü, E.2023/24, K:2023/91 sayılı kararında da benzer gerekçelere dayanıldığı ve kararların yürürlüğe giriş tarihinin ayrıca düzenlenmediği görülmektedir.

Anayasa Mahkemesince, Kanun'un veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin tümünün ya da bunların belirli hükümlerinin Anayasa'ya aykırı bulunarak iptal edilmiş olduğu bilindiği hâlde, davaların, Anayasa'ya aykırılığı saptanmış olan kurallara göre görüşülüp çözümlenmesi, Anayasa'nın üstünlüğü prensibine ve hukuk devleti ilkesine uygun görülemeyeceğinden, Anayasa Mahkemesi kararı ile iptal edilen kanun hükmünün yargı yerlerince uygulanamayacağı açıktır.

Anayasa'nın 153. maddesinde yer alan ve iptal kararlarının geriye yürümezliğine ilişkin bulunan kural ise iptal edilen hükümlere göre kazanılmış olan hakların ortadan kaldırılmasını veya toplum huzurunun bozulmasına yol açacak sonuçları önlemek amacıyla kabul edilmiş olup, bu kuralın mutlak anlamda uygulanması, Anayasa'nın 152. maddesinde düzenlenmiş olan ''Anayasa'ya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi (itiraz)'' yolunu hukuk ve uygulama yönünden sonuçsuz bırakacaktır.

Bu itibarla somut olayda, disiplin cezası verilmesine ilişkin idari işlemin tesisinden sonra, işlemin dayanağı yasa kuralının; ifade özgürlüğüne getirdiği sınırlamanın, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığından bahisle Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olması nedeniyle, iptal edilen kuralda betimlenen eylemin gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespitine ve işlemin tesis edildiği tarihteki mevzuat uyarınca yargısal denetiminin yapılmasına imkan bulunmadığı sonucuna varılarak, yasal dayanaktan yoksun hâle gelen dava konusu işlemde hukuka uyarlık, dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise sonucu itibariyle hukuka aykırılık bulunmamıştır.