Danıştay 2. Daire E.2021/7873 K.2023/1918

Dava Konusu İstem

Bayburt Polis Meslek Yüksekokulu Müdürlüğünde teknisyen yardımcısı olarak görev yapan davacı, Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 11. maddesi (anılan maddede düzenlenen eylemi yeniden işlediğinden bahisle tekerrür nedeniyle) ile 8/5. maddesi gereğince iki kez meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin ... günlü, ... sayılı Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulu işleminin iptali istemiyle dava açmıştır.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : ... İdare Mahkemesinin ... günlü, E:2015/53, K:... sayılı kararıyla; dava dosyasında bulunan bilgi, belgeler ile soruşturma raporu ve tanık ifadeleri birlikte incelendiğinde; davacının kazan dairesinde görevli iken sıralı amirlerin izni ve bilgisi olmadan görev yerinden ayrılma eyleminin sabit olduğu; ayrıca davacının nöbetçi amire karşı tanıkların huzurunda sarfettiği sözleri nedeniyle yargılandığı davada ...

Sulh Ceza Mahkemesinin... günlü, E:..., K:... sayılı kararıyla, amirine karşı tehdit suçunu işlediği gerekçesiyle mahkûmiyetine karar verildiği de dikkate alındığında amir veya üstlerini tehdit etmek eyleminin de sübuta erdiğinin görüldüğü; bu durumda, davacının, sıralı amirlerinin izni ve bilgisi olmadan görev yerinden ayrılma eylemi nedeniyle Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 11. maddesi uyarınca 24 ay uzun süreli durdurma cezası ile cezalandırılmasına;

ancak aynı suçu daha önceden de işlediğinden bir derece ağır ceza olan meslekten çıkarma cezası ile tecziyesine ve aynı Tüzüğün 8/5. maddesi uyarınca, amir veya üstlerini tehdit etme eylemine uyan meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle dava reddedilmiştir.

Daire Kararının Özeti : Danıştay Beşinci Dairesinin karar düzeltme istemine konu kararıyla; aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunmayan ve farklı fiillere dayalı olarak verilen iki ayrı disiplin cezasından kaynaklanan uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince söz konusu işlemler için ayrı ayrı dava açılmak üzere 2577 sayılı Kanun'un 15/1-d maddesi uyarınca dava dilekçesinin reddine karar verilmesi gerekirken, işin esasına girilerek karar verilmesinde hukuki isabet görülmediği gerekçesiyle Mahkeme kararı bozulmuş, dosya Trabzon İdare Mahkemesine gönderilmiştir.

... İdare Mahkemesinin ... günlü, E:..., K:... sayılı kararıyla, dava yetki yönünden reddedilerek, dosya davacının son görev yeri olan Bayburt ilinin idari yargı yönünden bağlı olduğu ... İdare Mahkemesine gönderilmiş ve ... İdare Mahkemesinin E:... esasına kaydedilmiştir.

... İdare Mahkemesi... günlü, E:..., K:... sayılı kararıyla dosya esas kaydının kapatılmasına karar vererek, dosyayı karar düzeltme incelemesi için Danıştaya göndermiştir.

KARAR DÜZELTME TALEBİNDE

BULUNANIN İDDİALARI

Davacı tarafından; iki disiplin cezasına karşı tek dilekçe ile dava açılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı, ceza yargılamasında taraflar arasında uzlaşma sağlandığı için düşme kararı verildiği, işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek, Danıştay Beşinci Dairesince verilen bozma kararının düzeltilmesi istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN CEVABI

Karar düzeltme isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Karar düzeltme isteminin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay Beşinci Dairesi tarafından, Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

Kararın düzeltilmesi dilekçesinde ileri sürülen nedenler, 2577 sayılı Kanun'un Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi hükmüne uygun bulunduğundan, davacının karar düzeltme isteminin kabulü ile Danıştay Beşinci Dairesinin 18/01/2018 günlü, E:2016/22770, K:2018/3699 sayılı kararı kaldırılarak uyuşmazlığın esası yeniden incelendi:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Bayburt Polis Meslek Yüksekokulu nöbetçi amiri İ.A. tarafından 23/02/2014 günü saat 00:05'te yapılan kaloriferhane denetimi esnasında davacının görevli/nöbetçi olduğu halde görevi başında olmadığının tespit edilmesi üzerine, davacı telefonla aranarak görevi başına gelmesi hususunda uyarılmıştır. Bir süre sonra görev yerine dönen davacının, yapılan ölçümlerde alkollü olduğunun tespit edilmesi ve akabinde nöbetçi amiri ile aralarında geçen konuşmada amiri tehdit ettiği iddialarıyla davacı hakkında disiplin soruşturması başlatılmıştır.

Bayburt Polis Meslek Yüksekokulu Müdürlüğü Polis Disiplin Kurulunun ... günlü, Dosya/Karar No:... sayılı kararıyla davacının;

a) Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 11. maddesinde yer alan "amirin izni olmaksızın görev yerinden ayrılma" fiilini işlediğinin sübuta erdiğinden bahisle 24 ay uzun süreli durdurma cezası ile cezalandırılmasına, 2008 yılında da aynı fiilden aynı cezayı almış olması nedeniyle Tüzük'ün "Yineleme" başlıklı 14. maddesi gereğince meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılmasına;

b) Tüzük'ün 8/18. maddesinde yer alan “Göreve sarhoş veya içki içtiği belli olacak biçimde gelmek” fiili ile 8/5. maddesinde yer alan “Amir veya üstlerini tehdit etmek” fiilinin ayrı ayrı sübuta erdiği, ancak davacının, sarhoşluğundan dolayı günün nöbetçi amirini tehdit ettiği, sarhoşluk halinin amirini tehdit etme eylemini tetikleyici bir unsur olduğu, bu kapsamda aslında sarhoşluktan dolayı tek bir fiille meslekten çıkarma başlıklı iki ayrı maddenin ihlal edildiği,

bu durumun 31/01/1996 günlü Genelgenin “İşlenen fiil birden fazla maddeyi ihlal etmiş ve birden fazla suç meydana gelmiş ise bu durumda en ağır madde hükmü uygulanır” hükmü kapsamında değerlendirilerek sarhoşluk ve tehdit eyleminin birleştirilerek alkolün etkisiyle tehdit olayının meydana geldiği sonucuna varılarak Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü 8/5. maddesi gereğince “Amir veya üstlerini tehdit etmek” fiilinden dolayı meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılmasına karar verilerek, dosya Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kuruluna sevk edilmiştir.

Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulunun dava konusu 11/09/2014 günlü kararı ile; davacının, Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 11. maddesinde yer alan "amirin izni olmaksızın görev yerinden ayrılma" fiilini işlediğinin sübuta erdiğinden bahisle 24 ay uzun süreli durdurma cezası ile cezalandırılması gerekmekte ise de; aynı fiili daha önce de işlemiş olması nedeniyle Tüzük'ün "Yineleme" başlıklı 14. maddesi gereğince meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılmasına; Tüzük'ün 8/5. maddesinde yer alan "Amir veya üstlerini dövmek veya tehdit etmek" fiilini işlediği sübuta erdiğinden meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

Bunun üzerine davacı, anılan Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Disiplin Kurulu işleminin iptali istemiyle temyizen incelenmekte olan işbu davayı açmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Uyuşmazlığa konu disiplin cezasının tesis edildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan Mülga Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 11. maddesinde, "Amirin izni olmaksızın görev yerinden ayrılan memura uzun süreli durdurma cezasının üst sınırı verilir. Ayrılma, uzun süreli ya da görevi aksatacak biçimde olmuşsa ya da Devleti ya da kişileri zarara uğratmışsa, durumun niteliğine, ağırlığına ya da zararın derecesine göre, meslekten çıkarma cezası da uygulanabilir." hükmü.

"Yinelenme" başlığını taşıyan 14. maddesinde ise, "Disiplin cezası verilmesine neden olmuş bir eylem, işlem, tutum veya davranışın cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde her yinelenmesinde bir derece ağır ceza uygulanır. Aynı derecede cezayı gerektiren değişik eylem, işlem, tutum veya davranışlar nedeniyle verilen disiplin cezalarının üçüncü ve daha sonraki her uygulamasında da bir derece ağır ceza verilir." hükmü yer almıştır.

08/03/2018 günlü, 30354 (Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve emniyet teşkilatı mensuplarına ilişkin disiplin kurallarını yeniden düzenleyen 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'da, Mülga Tüzük'ün 14. maddesindeki düzenlemeye yer verilmemiştir. Anılan Tüzük'ün 8/5. maddesinde; "Amir veya üstlerini dövmek veya tehdit etmek" fiili meslekten çıkarma cezasını gerektiren eylem, işlem, tutum ve davranışlar arasında sayılmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Anayasa Mahkemesinin 13/01/2016 günlü, E:2015/85, K:2016/3 sayılı kararı ile.

Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü uyarınca verilen dava konusu disiplin cezasının yasal dayanağı olan, 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 83. maddesinin birinci cümlesinin, "yaptırım konusu eylemleri yasal düzeyde belirlememesi ve bireylerin hangi somut olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasal çerçevede imkan tanımaması nedeniyle, Anayasa'nın 38. ve 128. maddelerine aykırı olduğu" gerekçesiyle iptaline karar verilmiş ve anılan madde, 08/03/2018 günlü,

30354 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7068 sayılı "Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun"un 37. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.

Öte yandan, 7068 sayılı Kanun'un Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında "Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce 657 sayılı Kanun, 6413 sayılı Kanun ve 3201 sayılı Kanun ile 23/3/1979 tarihli ve 7/17339 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü hükümlerine göre resen veya yetkili disiplin kurullarınca verilmiş olan disiplin cezaları, bu Kanun hükümleri uyarınca verilmiş addolunur." hükmüne yer verilmiştir.

Dava devam ederken, davacının fiiline uygulanacak disiplin cezasına ilişkin mevzuatta değişiklik olması nedeniyle uyuşmazlığın çözülebilmesi için davacının işlediği fiile hangi mevzuat hükmünün uygulanması gerektiğinin de belirlenmesi gerekmektedir.

Ceza hukuku kökenli bir ilke olan ancak zaman içinde hukukun tüm dallarında geçerli bir ilke olarak benimsenen "lehe olan hükmün uygulanması ilkesi"; işlendiği zamanın hukuki normları uyarınca suç sayılan bir fiilin sonradan yürürlüğe giren bir düzenleme ile suç olmaktan çıkarılmış bulunması veya sonradan yürürlüğe giren düzenlemenin, suçun işlendiği zaman mevcut olan düzenlemeye göre suçlunun lehine sonuçlar doğurması durumunda, failin lehine olan sonraki normun daha önce işlenmiş olan fiillere uygulanmasını öngörmektedir.

İdare hukuku alanında, kural olarak idari işlemlerin yargısal denetimi tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuata göre yapılmaktadır. İdari işlem niteliğindeki disiplin cezasının da tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuata göre yargısal denetiminin yapılması gerekmekte ise de, lehe olan normun uygulanması ilkesinin disiplin cezaları yönünden de geçerli olduğunun kabulü gerekmektedir.

Dolayısıyla, fiilin işlendiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ile daha sonra yürürlüğe giren mevzuat hükümleri farklı ise, disiplin cezası ile cezalandırılacak olan kişilerin lehine olan mevzuat hükmü dikkate alınmalıdır.

Bu açıklamalar ışığında;

I - Davacının, dava konusu işlemin, Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 11. maddesinde yer alan "amirin izni olmaksızın görev yerinden ayrılma" fiilini işlediğinin sübuta erdiğinden bahisle 24 ay uzun süreli durdurma cezası ile cezalandırılması gerekmekte ise de; aynı fiili daha önce de işlemiş olması nedeniyle Tüzük'ün "Yineleme" başlıklı 14. maddesi gereğince meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılması kısmı yönünden;

Dava dosyasının incelenmesinden; davacının, amirin izni olmaksızın görev yerinden ayrılma fiilini işlediği ve bu eyleminin Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 11. maddesi kapsamında bulunduğu açıktır.

Ancak Mülga Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 14. maddesinde yer alan ve madde metninde belirtilen şartların oluşması halinde bir derece ağır ceza verilmesini gerektirir nitelikteki düzenlemeye, 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'da yer verilmemiştir.

Her ne kadar dava konusu işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla Mülga Tüzük'ün 14. maddesi yürürlükte olduğundan, işlemin tesis edildiği aşamada bu anlamda bir hukuka aykırılık bulunmamakta ise de; 7068 sayılı Kanun'da yineleme yönünde bir düzenlemeye yer verilmemiş olması karşısında İdare Mahkemesince anılan Tüzük ile Kanun hükümlerinden hangisinin davacı lehine olduğu değerlendirilmek suretiyle davacı lehine olan durum dikkate alınarak uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

II - Davacının, dava konusu işlemin, anılan Tüzük'ün 8/5. maddesinde yer alan "Amir veya üstlerini dövmek veya tehdit etmek" fiilini işlediğinin sübuta erdiğinden bahisle meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılması kısmı yönünden;

... Sulh Ceza Mahkemesinin ... günlü, E:... K:... sayılı kararıyla, davacının fiilinin tehdit suçunu oluşturduğu sabit görülerek 5 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesine; hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına yer olmadığına, cezanın ertelenmesine yer olmadığına hükmedilmiş; anılan karar Yargıtay ....

Ceza Dairesinin E:..., K:... sayılı kararıyla, sanığa isnat edilen tehdit suçunun yapılan mevzuat değişikliği ile uzlaşma kapsamına alındığı, davacının/sanığın hukuki durumunun tekrar değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulmuştur. Bunun üzerine uzlaştırma bürosuna gönderilen dosyada davacı/sanık ile mağdurun (amir İ.A.) uzlaşması neticesinde ...

Asliye Ceza Mahkemesinin ... günlü, E:..., K:... sayılı kararıyla, kamu davasının düşmesine karar verilmiş ve karar temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.

Dava dosyasının incelenmesinden; davacının, amirini tehdit etmek fiilini işlediği ve bu eyleminin Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün 8/5. maddesi kapsamında bulunduğu açıktır.

"Amir veya üstlerini tehdit etmek" fiili Mülga Tüzük'te meslekten çıkarma cezasını gerektiren eylem, işlem, tutum ve davranışlar arasında sayılmışken; 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 8/5-ç-10. maddesinde ise aynı fiilin 24 ay uzun süreli durdurma disiplin cezasını gerektirdiği hüküm altına alınmıştır.

Bu durumda, fiilin işlendiği tarih itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat ile daha sonra yürürlüğe giren mevzuat hükümleri farklı ise disiplin cezası ile cezalandırılacak olan kişilerin lehine olan mevzuat hükmü dikkate alınacağından; oluşan yeni hukuki durum karşısında İdare Mahkemesince anılan Tüzük ile Kanun hükümlerinden hangisinin davacı lehine olduğu değerlendirilerek yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

Şunu da belirtmek gerekir ki; lehe hükmün uygulanması amacıyla verilecek bir iptal kararı, davacının eylemine uyan başka bir disiplin cezasının uygulanmasına engel olmayacaktır.