Danıştay 3. Daire E.2023/1934 K.2023/3645

Dava konusu istem: Davacı adına, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 160/A maddesi uyarınca teminat istenilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Dava konusu işlemde, dava açma süresi belirtilmese de 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 40. maddesinde bağlayıcılığı bulunduğu hüküm altına alınan Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 15/03/2022 tarih ve E:2021/2, K:2022/1 sayılı kararı uyarınca, dava konusu işlemde dava açma süresi gösterilmemişse de vergi mahkemelerindeki 30 günlük genel dava açma süresinin uygulanması gerektiği, bu kapsamda işlemin tebliğini izleyen günden itibaren başlayan otuz günlük süre içerisinde ve en son olarak 07/02/2022 tarihi, mesai bitimine veya UYAP sistemi üzerinden elektronik imza ile gün sonuna kadar davanın açılması gerekirken, bu süre geçirildikten sonraki 01/03/2022 tarihinde açıldığı gerekçesiyle dava süre aşımı yönünden reddedilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusunun, usul ve hukuka uygun olduğu sonucuna varılan Vergi Mahkemesi kararının kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu işlemde, dava açma süresi gösterilmediği gibi dava açma yerinin de gösterilmediği, Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulu'nun ilgili kararının işbu dava açıldıktan sonra yayımlandığı, işin esasının incelenmesi gerektiği ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Üçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı adına, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 160/A maddesi uyarınca, mükellefiyetinin re'sen terkin edildiği, yeniden tesisi için tüm vergi borçlarıyla birlikte belirtilen teminatın ödenmesi gerekiği yolunda ... tarih ve ... sayılı işlem 08/01/2022 tarihinde tebliğ edilmiş, söz konusu işleme karşı ilk olarak 01/03/2022 tarihinde dava açılmış ve ilgili dosyada verilen dilekçe ret kararı üzerine, yenilenen dilekçe ile işbu dosyada kendisinden teminat istenilmesine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" başlıklı 11. maddesinde, Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu; "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu hükümlerine yer verilmiştir.

Anayasanın "Temel hak ve hürriyetlerin korunması" başlıklı 40. maddesine 4709 sayılı Kanun'un 16. maddesiyle eklenen ikinci fıkrada ise devletin, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yollarına ve mercilerine başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorunda olduğu düzenlenmiştir. Anılan fıkraya ilişkin kanun maddesinin gerekçesinde düzenlemenin, bireylerin, yargı ya da idari makamlar önünde sonuna kadar haklarını arayabilmelerine kolaylık ve imkân sağlanması amacıyla ve son derece dağınık mevzuat karşısında kanun yolu, merci ve sürelerin belirtilmesinin hak arama, hak ve hürriyetlerin korunması açısından zorunluluk haline gelmesi nedeniyle yapıldığı belirtilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda belirtilen anayasal düzenlemeler karşısında, Devletin, kurumları vasıtasıyla tesis ettiği her türlü işlemlerinde bu işlemlere karşı başvurulacak yargı yeri veya idari makamlar ile başvuru süresinin gösterilmesinin anayasal zorunluluk haline getirildiği anlaşılmaktadır. Anayasanın bağlayıcılığı göz önünde bulundurulduğunda bu zorunluluğa, yasama, yürütme ve yargı organlarının, idare makamlarının ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının uymakla yükümlü olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

Bu bağlamda, Devletin bir kurumu olan vergi idaresinin de tesis ettiği idari işlemlerde, işleme karşı başvurulacak kanun yolunu, idari merci ve başvuru süresini göstermesi gerekmekte olup bu gereklilik, ilgili makamların takdirinde olmayıp en üst hukuki norm olan Anayasa'nın bağlayıcılığının zorunlu bir sonucudur.

Diğer taraftan, uygulama kanunlarında bu zorunluluğu öngören bir düzenleme bulunmayan durumlarda, Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasının doğrudan uygulanabilirliği sorunu yönünden de değerlendirme yapılması gereklidir. Bilindiği üzere Anayasa kuralları, kural olarak doğrudan uygulanacak hükümlerden olmayıp kanunlarda gerekli düzenlemeler yapılarak yaşama geçirilirler.

Ancak, öğretide ve Anayasa Mahkemesi'nin kimi kararlarında yürürlüğe konulması gereken yasal düzenlemede yer verilmesi gereken konuların Anayasa metninde açıkça kurala bağlandığı durumlarda, bir özel kanun ya da yürürlükteki kanunlarda değişiklik yapılması gerekmeksizin Anayasa hükümlerinin doğrudan uygulanacağı kabul edilmektedir.

Nitekim Anayasa Mahkemesi, 08/12/2004 tarihinde verdiği E:2004/84, K:2004/124 sayılı kararında, Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasının doğrudan uygulanır nitelik taşıdığını kabul etmiştir.

Tüm bu hususların değerlendirilmesinden, Devletin işlemlerinde, bireylerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorunda olduğunu öngören Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrasının, ayrı bir yasal düzenlemenin varlığını gerektirmeyen, doğrudan uygulanabilir nitelik taşımasından dolayı yasama, yürütme ve yargı organlarının, idare makamlarının ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının işlemlerinde, bu işlemlere karşı başvurulacak idari veya yargı mercileri ve kanun yolları ile sürelerini belirtmesinin zorunlu olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Aksi bir durumun varlığı Anayasa'nın temel hak ve hürriyetlerin korunmasını düzenleyen 40. maddesine açıkça aykırılık teşkil edecektir.

Bu durumda; davalı idare tarafından tesis edilen işlemde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağı ve süreleri gösterilmediği halde süre aşımı yönünden davanın reddi kararına dayanak olarak alınan Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulu kararının işbu dava açıldıktan sonraki bir tarih olan 19/06/2022 tarihinde yayımlandığı, yayımı tarihinden önce davacı aleyhine sonuç doğurmasının hukuka uygun düşmeyeceğinin kabulü gerekmekle birlikte davalı idare tarafından tesis edilen işlemde başvuru yapılacak kanun yolları ve mercilerin de gösterilmediği,

Anayasa'nın 40. maddesi hükmünden hareketle idari işleme karşı başvurulacak merci gösterilmeyen bir idari işlem yönünden dava açma süresinin başlamış sayılamayacağı, bu bakımdan davanın süresinde açıldığı kabul edilerek esası hakkında karar verilmesi gerektiğinden Anayasa'nın 40. maddesi dikkate alınmaksızın verilen mahkeme kararının kaldırılması istemiyle yapılan istinaf talebinin reddinde hukuki isabet görülmemiştir.