Danıştay 4. Daire E.2017/2364 K.2021/6393

Düşüncesi

2577 sayılı Kanun'un ''İstinaf Başlıklı'' 45. maddesinin 5. fıkrasında, Bölge İdare Mahkemesinin, İlk Derece Mahkemesinin kararının kaldırarak ilgili Mahkemeye gönderebileceği kararların tahdidi sayıldığı, İdare ve Vergi Mahkemeleri tarafından işin esası hakkında karar verilen bir davanın, istinaf incelemesinde, Bölge İdare Mahkemesince, dava dilekçesinin reddi gerektiren sebeplerin varlığı durumunda, anılan Kanun da istinaf aşamasında Mahkemesine gönderme gerektiren sebeplerin arasında sayılmadığından, Kanunu'nda öngörülemeyen gönderme kararı, ''konusu bakımından'' aynı Kanun'un 46. maddesinde yer alan temyiz edilebilecek kararlar arasında yer aldığından, temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasında; dilekçelerin görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet, 3 ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği.

15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, adli ve askeri yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine; idari yargının görevli olduğu konularda ise görevli ve yetkili olmayan mahkemede açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek, dava dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verileceği;

anılan maddenin 4. fıkrasında ise, ilk inceleme üzerine Danıştay veya mahkemelerce 14/3. maddesinde yazılı yönlerden hukuka aykırı bir durumun tespiti halinde verilen kararlardan bu maddenin 1/a bendinde belirtilen idari yargının görevli olduğu konularda davanın görev ve yetki yönünden reddine ilişkin kararlarla, 1/c bendinde yazılı gerçek hasma tebliğ ve 1/d bendindeki dilekçenin 3 ve 5. maddeye aykırı düzenlenmesi üzerine verilen dilekçe ret kararları ile davanın ehliyetli şahsın avukat olmayan vekili tarafından açılmış olması nedeniyle,

dilekçenin otuz gün içinde bizzat veya avukat vasıtasıyla açılmak üzere reddine ilişkin kararlara karşı doğrudan temyiz başvurusunda bulunulamayacağı hükme bağlandıktan sonra, aynı Yasa'nın 46. maddesinde, Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin maddede sınırlı olarak sayılan davalar hakkında verdikleri kararların, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebileceği.

48. maddesinin 6. fıkrasında; temyizin kanuni süre geçtikten sonra yapılması veya kesin bir karar hakkında olması halinde de kararı veren merciin temyiz isteminin reddine karar vereceği, 7. fıkrasında ise, temyizin kanuni süre içinde yapılmadığı veya kesin bir karar hakkında olduğunun anlaşıldığı hâllerde, 2 ve 6. fıkralarda sözü edilen kararların dosyanın gönderildiği Danıştayın ilgili dairesi ve kurulunca, kesin olarak verileceği hüküm altına alınmıştır.

Bu durumda, ilk derece mahkeme kararına karşı yapılan istinaf neticesi Bölge İdare Mahkemesince ... maddeye aykırılık nedeniyle verilen ve 2577 sayılı Kanunun yukarıda belirtilen mezkur 15/4. maddesi dikkate alındığında, işbu davaya ilişkin olarak verilen Vergi Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusuna ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması istemiyle yapılan temyiz isteminin incelenmesine olanak bulunmamaktadır.

(X) KARŞI OY

Davacı adına, düzenlenen vergi inceleme raporlarına istinaden, 2010 yılı için re'sen tarh edilen vergi ziyaı cezalı gelir vergisi ve 2010/4-6, 7-9, 10-12. dönemlerine ilişkin geçici vergiler ile 213 sayılı Kanun'un 353/1 ve mükerrer 355/1. maddeleri uyarınca kesilen özel usulsüzlük cezalarının kaldırılması istemiyle dava açılmış; Mahkeme, davanın kabulüne, dava konusu vergi ziyaı cezalı gelir vergisinin, geçici vergilerin ve özel usulsüzlük cezalarının kaldırılmasına karar vermiş; karara yönelik davalı idarenin istinaf başvurusunu Bölge İdare Mahkemesi Dava Dairesi kabul ederek, Mahkeme kararının kaldırılmasına, dava dosyasının Mahkemesine iade edilmesine karar vermiş, bu karar davacı tarafından temyiz edilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddenin (3) numaralı fıkrasının (g) alt bendinde, dilekçelerin (önceki sayılanlarla birlikte aynı zamanda), 3 ve 5. maddelere de uygun olup olmadıkları yönünden de inceleneceği; 15. maddenin (1) numaralı fıkrasının (d) bendinde, 14. maddenin 3/g bendinde yazılı halde otuz gün içinde 3 ve 5. maddelere uygun şekilde düzenlenmek dava açılmak üzere dilekçelerin reddine karar verileceği kurala bağlanmış; aynı maddenin (4) numaralı fıkrasında, ilk inceleme üzerine Danıştay veya mahkemelerce dilekçenin 3 ve 5. maddeye aykırı düzenlenmesi üzerine verilen dilekçe ret kararlarına karşı doğrudan temyiz başvurusunda bulunulamayacağı belirtilmiştir.

Kanunun 46. maddesinde, Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin maddede sınırlı olarak sayılan davalar hakkında verdikleri kararların, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebileceği öngörülmüştür.

Aynı Kanunun 45. maddesinin (5) numaralı fıkrasında ise, "bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir" denilmiştir.

Bakılmakta olan davada, temyize konu edilen Bölge İdare Mahkemesi Dava Dairesinin kararı, dava dilekçesinin 2577 sayılı Kanunun 15. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (d) bendi uyarınca vergi ziyaı cezalı gelir vergisi, geçici vergisine ayrı, özel usulsüzlük cezalarına ayrı dilekçeyle dava açılmak üzere reddine karar verilmesi gerekirken, uyuşmazlığın esasının incelenmesi suretiyle verilen istinaf başvurusuna konu kararında hukuki isabet görülmediği ve bu nedenle Vergi Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava dosyasının Mahkemesine iadesine ilişkindir.

Yani temyize konu karar, ne dava dilekçesinin, otuz gün içinde, 2577 sayılı Kanunun 3 ve 5. maddesine aykırı düzenlenmesi üzerine verilen dilekçe ret kararı ne de 45. maddenin (5) numaralı fıkrası kapsamında verilen karardır. Bu bakımdan Bölge İdare Mahkemesi ...

Vergi dava Dairesinin, "istinaf başvurusunun kabulüne, Vergi Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava dosyasının mahkemesine gönderilmesine" ilişkin kararına yönelik temyiz incelemesinin yapılması gerektiği görüşüyle Dairemizin "Temyiz isteminin incelenmeksizin reddine" dair çoğunluk kararına katılmıyorum.

(XX) KARŞI OY

Davacı adına, düzenlenen vergi inceleme raporlarına istinaden, 2010 yılı için re'sen tarh edilen vergi ziyaı cezalı gelir vergisi ve 2010/4-6, 7-9, 10-12. dönemlerine ilişkin geçici vergiler ile 213 sayılı Kanun'un 353/1 ve mükerrer 355/1. maddeleri uyarınca kesilen özel usulsüzlük cezalarının kaldırılması istemiyle dava açılmış; Mahkeme, davanın kabulüne, dava konusu vergi ziyaı cezalı gelir vergisinin, geçici vergilerin ve özel usulsüzlük cezalarının kaldırılmasına karar vermiş; karara yönelik davalı idarenin istinaf başvurusunu Bölge İdare Mahkemesi Dava Dairesi kabul ederek, Mahkeme kararının kaldırılmasına, dava dosyasının Mahkemesine iade edilmesine karar vermiş, bu karar davacı tarafından temyiz edilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılacağı, ancak; aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep- sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile dava açılabileceği belirtilmiştir.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde (AİHS) hak aramada yargısal başvuru yönteminin karşılığı, Sözleşmenin ‘’Adil Yargılanma Hakkı’’ başlıklı 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasında herkesin medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili davasının makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahip olduğu düzenlemesine yer verildiği, bu kapsamda Anayasa Mahkemesi de makul sürede yargılanma hakkını Anayasanın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının bir parçası olarak görmüştür (Gülseren Gürdal ve Diğerleri, B. No: 2013/1115, 05/12/2013, § 43). Anayasanın 141. maddesinin son fıkrasında da davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevleri arasında sayılmıştır.

Dosyanın incelenmesinden, davacı hakkında düzenlenen ... tarih ve ... sayılı vergi inceleme raporundaki tespitlerden.

Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Kayseri Küçük ve Orta Ölçekli mükellefler Grup Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazılarıyla, davacı tarafından 2010 ve 2011 yıllarında beyan dışı bırakılan gayrimenkul satışları yönünden tam incelenmesinin istenildiği, mükellefin 2010 yılında altı adet daire satışında bulunduğu, faaliyetlerinin ticari kazanç hükümleri gereğince vergilendirilmesi, 213 sayılı Kanun'un 30/1. ve 3. maddeleri uyarınca vergi matrahının resen takdir edilmesi gerektiği, ihtilaflı dönem için tek kat vergi ziyaı cezalı gelir vergisinin re'sen tarh edildiği,

mükellef tarafından 2010 yılında yapmış olduğu gayrimenkul satışları için belge düzenlenmediğinden, 213 sayılı Kanun'un 353/1. maddesi uyarınca özel usulsüzlük cezasının kesildiği, beyannamelerin ihtilaf konusu dönemde elektronik ortamda vermediğinden, 213 sayılı Kanun'un mükerrer 355. maddesi uyarınca 2010 yılı için ikinci sınıf tüccarlar hakkında (393 GT) ile özel usulsüzlük cezası kesildiği; davacı hakkında düzenlenen ... tarih ... sayılı vergi inceleme raporundaki tespitlerden ise; mükellefin 2010 yılında 6 adet gayrimenkul (daire) satışında bulunduğu,

faaliyetinin ticari olduğu,ve bu ticari faaliyetten toplam 133.445,54-TL kar elde edildiğinin saptandığı, söz konusu karın 2010 yılı geçici vergi matrahına ilave edilmesi, geçici vergilerin 213 sayılı Kanun'un 30/1. ve 3. maddeleri uyarınca re'sen tarh edilmesi; resen tarh edilecek geçici verginin mahsup döneminin geçmesi nedeniyle tarh edilecek verginin aslının aranılmaması, ayrıca 213 sayılı Kanun'un 341. ve 344. maddeleri uyarınca bir kat oranında 2010/4-6, 7-9,10-12. dönemleri için vergi ziyaı cezasının kesildiği anlaşılmaktadır.

Yukarıdaki mevzuat hükümleri ve dosyadaki bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden, davacının 2010 yılında 6 adet gayrimenkul (daire) satışında bulunmasına rağmen, elde ettiği kazancı beyan dışı bıraktığından bahisle vergi ziyaı cezalı olarak gelir vergisi ve geçici vergi tarhiyatlarının yapıldığı, gayrimenkul satışları için belge düzenlemediğinden ve beyanname vermediğinden bahisle özel usulsüzlük cezalarının kesildiği ve tüm tarhiyatlara karşı tek bir dilekçe ile dava açıldığı görülmektedir.

2577 sayılı Kanun'un 5. maddesinde ifade edilen ''maddi yönden bağlılık'' ibaresi, idari işlemlerin aynı maddi sebeplere dayalı olarak tesis edilmiş olması anlamını taşımakta iken hukuki yönden bağlılık, uygulanması gereken hukuki düzenlemelerin aynı olması gerekliliğini ortaya koymaktadır. İşlemlerden birisi hakkında verilecek kararın diğerini etkilemesi ise işlemler arasında sebep-sonuç ilişkisinin varlığını göstermektedir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile dava açılabileceğini kurala bağlayan 5. maddesi karşısında, aralarında maddi yönden bağlılık bulunan, aynı takvim yılına ilişkin gelir vergisi, geçici vergi ve özel usulsüzlük cezaları tek bir dilekçeyle birlikte dava konusu edilebileceğine Kanun'un cevaz verdiği; ayrıca Bölge İdare Mahkemesinin daireleri arasındaki iş bölümünün Kanun'un amir hükmünün üstünde olamayacağı kaldı ki;

yargı mercinin önüne gelen uyuşmazlığı makul sürede ve usul ekonomisine uygun çözümlemesi gerektiği genel kabul görmüş kural da dikkate alınarak davanın bir kül halinde çözümlenmemesi ve böyle bir ayrıma gidilmesi hukuka ve mevzuata aykırı görüldüğünden uyuşmazlığın esasına girilerek karar verilmesi gerektiği görüşüyle Dairemizin ''Temyiz isteminin incelenmeksizin reddine" dair çoğunluk kararına katılmıyorum.