Danıştay 4. Daire E.2023/10068 K.2025/715

Dava konusu istem: Bitlis ili, Tatvan ilçesi, ... Mahallesinde Van Edremit ve Merkez (Otoyol) Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında yapılan toplulaştırma işleminin ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyası içerisinde bulunan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporu bir bütün halinde değerlendirildiğinde; uyuşmazlığa konu toplulaştırma projesi sonucunda davacının mezkur taşınmazında Arazi Toplulaştırma Projesi sonucu alınan katılım ortaklık payının yasanın öngördüğü %10 oranından az olduğu, yapılan toplulaştırma işlemi sonucunda davacıya verilen taşınmazlar ile önceki taşınmazların bulundukları konum, verimlilik ve m2 birim değerleri esaslarına göre eşdeğer olduğu,

önceki parselller ile tahsis edilen yerlerin ilişkisi gözetilerek mevzuatta belirlenen teknik kriterlere ve fiili duruma uygun olarak tahsis yapıldığı, kök parselinin geometrik şeklinin genel olarak bozulmadığı, toplulaştırma işlemi sonucuna göre kırık noktaların düzeltilerek toplulaştırma amacına uygun olarak düzgün parsel haline getirildiği, kök taşınmazı üzerinde bulunan meyve ağaçlarının yerinde korunduğu, teknik olarak aynı yerden verilmesinin uygun olması nedeniyle ... ada ... sayılı parselin Maliye Hazinesi adına müstakil olarak tahsis edildiği,

dolayısıyla uyuşmazlığa konu Toplulaştırma Projesinin 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu ve Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliğinde ön görülen usule ve şekil açısından uygun olarak yapıldığından anılan taşınmaz yönünden dava konusu Toplulaştırma Projesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince. Bölge İdare Mahkemesince; aynı konuya ilişkin olarak dava konusu edilen ve istinaf aşamasında bulunan Dairelerinin E:... sayılı dosyasında davalı idareye yapılan ara karar ile; başka hususlar yanında, "Arazi toplulaştırması işlemi kapsamında toplulaştırmaya dahil olan taşınmazlardan yapılan kesintilerin çevre yoluna ayrılıp ayrılmadığı" sorulduğu, idare tarafından verilen cevapta.

"Dalda köyünde yapılan toplulaştırma çalışmalarında çevre yoluna vatandaş mülkiyetindeki parsellerin taşınmadığı, ilgili Yönetmelikte davaya konu proje kapsamında ortak tesislere katılım payının yol, kanal ve tahliye gibi proje gereği için ihtiyaç duyulan yerler için kullanılacağı belirtildiğinden, tarla içi yollar için DOP kesintisi uygulandığı, otoyol için Maliye Hazinesine ait taşınmazların kullanıldığı" bilgilerine yer verildiğinin görüldüğü,

bu durumda her ne kadar davalı idarenin davaya konu toplulaştırma işlemini Karayolları Genel Müdürlüğü ile toplulaştırma yapılan güzergahta yapılacak otoyol projesinine ilişkin protokolün imzalanması sonrasında yaptığı ve davacı tarafından dava dilekçesinde ve istinaf başvurusunda bu hususun toplulaştırma amacına aykırı olduğunun dile getirildiği görülmekte ise de; davalı idare tarafından yapılan toplulaştırma işlemi ile uyuşmazlığa konu uygulama alanı olarak belirlenen davaya konu tarım arazilerinin otoyol projesi nedeniyle parçalanması ve kullanılamaz hale gelmesinin önlendiği,

otoyol alanında kalan arazilerin karşılığında çiftçiye arazi verilmesi suretiyle, çiftçinin tarımsal faaliyetine devam etmesi, toprağın verimli şekilde işletilmesi ve işletilmesinin korunmasının sağlandığı, bu nedenle de Anayasaya ve anılan Kanun'un 1. maddesinin (a) ve (e) bendinde öngörülen amaçlara ve kamu yararına aykırılık bulunmadığı, dolayısıyla mülkiyet hakkına yapılan müdahelenin Kanuna dayalı olarak, meşru ve kamu yararı amacıyla yapıldığı sonucuna varıldığından, dava konusu işlemde bu yönüyle de hukuka aykırılık görülmediği sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle istinaf başvurusunun gerekçe eklenmek suretiyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

. Hükme esas alınan ek bilirkişi raporunda da dava konusu ... parsel sayılı taşınmazın bir kısmının imarlı olduğundan ötürü ... numaralı parsel olarak ayrıldığının belirtildiği, dosyaya sunulan talep dilekçesi ile ... numaralı parselin imar durumunun Tatvan Belediye Başkanlığı'ndan sorulmasının istenilmesine rağmen bu talebe karşılık işlem yapılmadığı, Maliye Hazinesinin toplulaştırma işleminden önce ... numaralı parselinin bulunmadığı, ... numaralı parselin önceden boşluk bir alandan ibaret olduğu, sanki ... numaralı parsel daha önceden mevcutmuş gibi raporların tanzim edildiği, verilen hükmün açıkça hatalı olduğu belirtilerek, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Bitlis ili, Tatvan ilçesi, Çayırönü Mahallesinde Van Edremit ve Merkez (Otoyol) Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında yapılan toplulaştırma işleminin ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davada verilen ret kararı, davacı tarafından temyiz edilmiştir.

Arazi toplulaştırması; toprağın verimli şekilde işletilmesini sağlama, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi, tarım arazilerinin parçalanmasının ve küçülmesinin önlemesi amacına yönelik olup, bu amaç çerçevesinde yapılacak uygulamaların ne şekilde olacağı da mevzuatta belirlenmiştir.

Buna göre, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılacak, bu mümkün olmadığı takdirde, verimliliğin artırılması, optimum büyüklüğün sağlanması, işletme bütünlüğünün tesis edilmesi amacıyla, teknik gereklilikler ortaya konularak, kişilere farklı alanlarda taşınmaz tahsisleri yapılabilecektir. Bununla birlikte, idarelerce farklı alanlardan yapılan tahsislerin hukuki ya da teknik gerekliliğinin belirtilmesi gerekmektedir.

Hukuki ya da teknik bir gerekçesi olmadan, sadece tahsis edilen taşınmazın aynı verimliliğe sahip olduğu belirtilerek, eski kadastral taşınmazın bulunduğu yerden tahsis yapılmaması, mülkiyetlerin farklı kişilere devrine imkan vereceği gibi kişilerin mülkiyet haklarının göz ardı edilmesine de sebebiyet verecektir.

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi,

her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi,

işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması,

verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir.

Dava konusu olayda, dava konusu edilen arazi toplulaştırması ve tarla içi geliştirme hizmetleri işlemiyle, bahsi geçen protokol doğrultusunda, otoyol projelerinin geçtiği alanlarda yapılacak toplulaştırma projelerine öncelik verilerek toplulaştırma ve otoyol projelerinin birlikte yürütülmesi sonucunda, uyuşmazlığa konu alanların uygulama alanı olarak belirlenmesi ile tarım arazilerinin otoyol projesi nedeniyle parçalanması ve kullanılamaz hale gelmesi önlenerek, otoyol alanında kalan arazilerin karşılığında çiftçiye arazi verilmesi suretiyle, çiftçinin tarımsal faaliyetine devam etmesi, toprağın verimli şekilde işletilmesi ve tarım işletmelerinin korunmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.

Otoyol projesinin yapıldığı alanda aynı zamanda arazi toplulaştırması yapılması ile tarım arazilerinin kullanımının ve ekonomiye katkısının devam ettirilmesi ve çiftçinin kamulaştırma ile topraksız kalmasının önüne geçilmesinin amaçlandığı, ancak bu kapsamda yapılacak arazi toplulaştırmasının Teknik Talimat ve toplulaştırma mevzuatına da uygun gerçekleştirilmesi gerektiği göz ardı edilmemelidir.

Dalda köyünde yapılan toplulaştırma projesiyle müstakil parsellerin müstakil, hisseli parsellerin hisseli olarak bırakıldığı, toplulaştırmanın amacına aykırı olarak birleştirmelerin yapılmadığı, bazı parsellerin şekillerinin Teknik Talimata uygun olmadığı, bunun teknik ve fiili zorunluluktan kaynaklanıp kaynaklanmadığının açıklanmadığı,

İlk derece mahkemesince yaptırılan keşif sonrasında düzenlenen bilirkişi raporunda ise, sadece dava konusu parsellerin toplulaştırma öncesi ve sonrası bulundukları konum, verimlilik ve m2 birim değerleri açısından bir değerlendirme yapıldığı toplulaştırma mevzuatı ve Teknik Talimatta belirtilen toplulaştırma ilke ve esaslarına uyulup uyulmadığı, toplulaştırma ile amaçlanan hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığı yönünde gerekli değerlendirmelerin yapılmadığı görülmektedir.

Bu kapsamda dava konusu toplulaştırma işleminin mevzuata, toplulaştırma ilke ve esaslarına uygun yapılıp yapılmadığının açıklığa kavuşturulabilmesi için bölge üzerindeki sosyo-kültürel etkileri (toplulaştırmaya tabi tutulan arazi malikleri arasında anlaşmazlıklara sebep olup olmayacağı vb.) başta olmak üzere davacı iddiaları da karşılanmak üzere üniversitelerin ilgili bölümlerinden seçilecek bir bilirkişi heyetinin katılımıyla, yeniden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle, düzenlenecek rapor değerlendirilerek bir karar verilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporu esas alınarak, davanın reddi yolunda verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun ek gerekçeyle reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği görüşü ile onamaya ilişkin Dairemiz kararına katılmıyorum.