Danıştay 4. Daire E.2023/10741 K.2025/1800

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri kapsamında Diyarbakır ili, Sur ilçesi, ... Mahallesinde bulunan tapuda eski ..., ..., ... ve ... sayılı parseller ile bu parseller karşılığında tahsisi gerçekleştirilen yeni ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... ve ... sayılı parsellerin bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırması işleminin anılan parseller yönünden iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, eski ve yeni parsellerin büyük çoğunluğunun birbiri üzerinde çakışık olmasına rağmen farklı dönüşüm katsayılarının oluşturularak derecelendirme işleminin usulüne uygun yapılmadığı, 4 adet eski parseldeki mülkiyetinin toplulaştırma sonucunda artırılarak 6 yeni parselde tahsis edilmesinin toplulaştırmanın amaçlarına aykırı olduğu,

..., ..., ... nolu eski kök parseller yerine yeni tahsis edilen parsellerin eski parsellerin üzerinden verilmiş olması nedeniyle toprak sınıfı, konum ve verimlilik açısından taşınmazların eş değer olduğu ancak eski ... nolu parsel yerine tahsis edilen yeni ... ve ... nolu parsellerin farklı konumda ve yerleşim yerinin uzağında olmasının üretimi ve verimliliği kısıtlayıcı önemli etken olarak değerlendirildiği, ilgili taşınmazların arazi sınıfı konumu ve verimliliklerinin farklı oluşu dikkate alındığında tek yerden tahsisinin mümkün olabildiği,

yeni tahsis edilen ..., ..., ... nolu parsellerin eski konum ve sürüm şekline uygun olarak verildiği ancak ... parsel yerine yeni tahsis edilen ... nolu parsel için 1/3-1/7 oranın dikkate alınmadan işlem yapıldığı, toplulaştırma işlemi sonucunda davacının 4 adet parseldeki mülkiyetinin parçalanarak 6 adet parsele dağıtılması işleminin toplulaştırma amaç ve ilkeleri ile hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacılara ait bütün parsellerin bitişik halde verilmesi, ancak komşu parsel maliklerinin muvafakat vermesi ve taşınması ile mümkün olabileceği oysa yeni parseller tahsis edilirken, mahallenin sosyal durumu, parsel maliklerinin ilişkileri ve parsel maliklerinin talepleri dikkate alınarak tahsisin yapıldığı, proje aşamasında parsel maliklerinin ve komşu parsel maliklerinin parsellerin birbirine yakın verilmesi yolunda bir talebi bulunmadığı,

ayrıca bunun için parsel sahibinin talebi, blok içerisinde bulunan diğer parsel maliklerinin muvafakatının gerektiği yapılan toplulaştırmanın 3083 Sayılı Kanuna ve ilgili Yönetmelik ve Teknik Talimatnameye göre yapıldığı, 2013 yılında tescil edilerek tamamlanan ve geçen 8 yılda parsel maliklerinin yeni yerlerini kullanmaya başladıkları toplulaştırmanın iptal edilmesinin mahallede kain bütün parsellerin konum ve alanında değişiklik yapılmasına sebep olacağından teknik açıdan zorluklar doğuracağı belirtilerek temyiz konusu kararın bozulması istenilmiştir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun 1. Maddesinde; bu Kanunun amacının, toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını,(...) sağlamak olduğu hükme bağlanmıştır.

Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesi uyarınca ihdas edilen Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı'nın 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması,

umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi,

parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi,(...) gerektiği düzenlemesi yer almaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, her ne kadar mahkemece bilirkişi raporunda yer verilen eski ve yeni parsellerin büyük çoğunluğu birbiri üzerinde çakışık olmasına rağmen farklı dönüşüm katsayıları oluşturulmasının derecelendirme işleminin usulüne uygun yapılmadığını gösterdiği, eski 4 adet parselin parçalanarak 6 adet yeni parselde tahsis edilmesinin toplulaştırmanın amaçlarına aykırı olduğu,

..., ..., ... nolu eski kök parseller yerine yeni tahsis edilen parsellerin eski parsellerin üzerinden verilmiş olması nedeniyle toprak sınıfı, konum ve verimlilik açısından eş değer oldukları ancak eski ... nolu parsel yerine tahsis edilen yeni ... ve ... nolu parsellerin farklı konumda ve yerleşim yerinin uzağında olması nedeniyle tarımsal üretimi ve verimliliği kısıtladığı toplulaştırmaya dahil edilen taşınmazların arazi sınıfı konumu ve verimlilikleri gözetilerek tek yerde verilmesi mümkün iken verilmediği,

yeni tahsis edilen 10, 12, 39 nolu parsellerin eski konum ve sürüm şekline ve doğal şartlar çerçevesinde en-boy oranına uygun olduğu ancak ... parsel yerine yeni tahsis edilen ... nolu ve ... nolu parsellerin en - boy oranına uygun olmadığı tespitleri dikkate alınarak iptal kararı verilmişse de; yukarıda yer verilen mevzuat çerçevesinde davacıya mutlaka aynı yerden ve tek parselde yer verilmesi gerektiğine ilişkin emredici bir hüküm bulunmadığı, her somut işlemin kendi koşulları içerisinde değerlendirilmesi gerektiği, dava konusu uyuşmazlıkta davacıya toplulaştırma ile tahsis edilen yeni parsellerin eski ... hariç eski yerlerinden verildiği,

... parsel sayılı taşınmazda ise mesken nitelikli sabit tesis ayırma çapıyla ayrılarak toplulaştırma uygulaması dışında tutulduktan sonra davacıyla birlikte 13 hissedarın müştereken malik olduğu taşınmazın toplamda 6 yeni parsele ayrılıp bu yeni parsellerin tam hisseli hale getirilerek bir taksim yapıldığı,

toplulaştırma işlemine dahil edilen taşınmazların büyüklüğü ve davacıya ait kısmının (174.455,56 m2) yüzölçümüne sahip olduğu düşünüldüğünde, bütün bu taşınmazın tek bir yerde toplu olarak verilmesinin beklenemeyeceği, somut olayda davacıya eski taşınmazları yerine verilen taşınmazların ..., ... ve ... olmak üzere üç farklı parsel olarak düzenlendiği, ... e davacının eski ... parselinin de taşındığı ve her üç parselin de 1/1 tam mülkiyet olacak şekilde planlandığı, davacının ya birebir aynı yerinden ya da başka yerden ama yine bu sayılan eski parsellerine taşınarak toplulaştırma uygulaması yapıldığı görülmektedir.

Davacının gerek hisseli gerekse müstakil parsellerindeki payı ve yüzölçümleri gözönüne alınarak, yapılacak toplulaştırma ile hasım ve hısım ilişkilerinin de dikkate alınması ve yapılan toplulaştırma ile yeni mülkiyet sorunları ve komşu parsel malikleriyle yeni sorun oluşturmaktan da kaçınılması gerekeceğine dair toplulaştırma ilkeleri gereği söz konusu parsellerin bulunduğu alanlarda, yani eski yerlerinin korunması suretiyle davacıya müstakil parseller tahsis edilebileceği ve bu şekilde yapılacak arazi toplulaştırması ve dağıtımın Teknik Talimat'ın 9 ve 19. maddelerine aykırı olmadığı,

bu durumda, bilirkişi raporunda yer verilen, toplulaştırma uygulamasıyla yeni tahsis edilen taşınmazların aynı yerden ve tek parselden verilmesi gerektiği dışında yer alan değerlendirmeler, Dairemizce de yeterli görülmekle, eski .. nolu parsel yerine tahsis edilen yeni ... ve ... nolu parsellerin en boy ölçüsü (1/3-1/7) oranında geometrik şekilde parsel planlanması gerektiği halde planlanmadığı tespitine yer verildiği görüldüğünden yapılan dava konusu işlemde anılan parseller yönünden bu sebeple hukuka uygunluk bulunmadığı dolayısıyla temyize konu kararda sonucu itibariyle hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.