Danıştay 4. Daire E.2023/11564 K.2024/1539

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Giresun ili, Görele ilçesi, … Mahallesi, … ada, … parselde, adına kayıtlı taşınmazda bulunan yapı üzerindeki kültür varlığı koruma tescil kaydının devamına dair Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararına yapılan 15/10/2020 tarihli itirazın reddine ilişkin Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun … gün ve … sayılı kararının iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararda; dava dosyasında yer alan bilgi belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden, davaya konu konutun tarihi, kültürel ve mimari yapısı dikkate alındığında inşa malzemesi ve tekniği, plan, cephe, mimari eleman özellikleri bakımından geleneksel Görele ve yöresi evlerini yansıtan ve yukarıda izah edilen hususlarının son derece az ve düşük yoğunlukta olup yapının bütününe yayılan mimari bir karakter ortaya koymadığından Görele ve yöresi evleri formunda olmadığı, geleneksel konut donatısına sahip olmadığı,

yörenin geleneksel evlerini başarılı bir şekilde yansıtan özgün bir örnek olmadığı, söz konusu konutun mimari yapısı, kullanılan yapı malzemesi ve özgünlüğü, yapı tekniği ve şekil bakımından korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı niteliği taşımadığı, bu nedenlerle taşınmaz kültür varlığı tescil kaydının devamına ilişkin işlemin yapının kent içerisindeki konumuna, niteliğine ve yasal düzenlemelere uygun bulunmadığı anlaşıldığından,

taşınmazda bulunan yapı üzerindeki kültür varlığı koruma tescil kaydının devamına dair Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararına yapılan 15/10/2020 tarihli itirazın reddine ilişkin Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun 20/01/2021 gün ve 1633 sayılı kararında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, yapının Görele ilçe merkezinde yer alan konut yapılarıyla benzerlik gösterdiği, dolayısıyla kentsel bellek olarak tarif edilen özgünlük, geleneksellik ve belge değeri taşıdığı, tescilden düşmesi durumunda diğer tescilli yapılara da emsal teşkil edeceği ve eski kent dokusunun ve mimari yapısının korunmasının mümkün olamayacağı, bilirkişi raporuna ilişkin ise raporun bir kısmında yapının sokak dokusuna faydası olmadığı, diğer bir kısmında ise sokakta benzer yapıların bulunduğu belirtilerek raporun kendi içerisinde çeliştiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının Dairemiz kararında belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Giresun ili, Görele ilçesi, … Mahallesi, … ada … parselde, davacı adına kayıtlı taşınmazda bulunan yapı üzerindeki kültür varlığı koruma tescil kaydının devamına dair Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun … tarih ve … sayılı kararına davacı tarafından yapılan 15/10/2020 tarihli itirazın reddine ilişkin Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun … gün ve … sayılı kararının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 3. maddesinin a-(1) bendinde: "(1) Kültür varlıkları; tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde sosyal yaşama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklardır." şeklinde tanımlanarak,

aynı Kanun'un 'Korunması gerekli kültür ve tabiat varlıkları' başlıklı 6. maddesinde: "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları şunlardır: a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19 uncu yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar, b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar, c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları,

d) Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler.Ancak, Koruma Kurullarınca mimari, tarihi, estetik, arkeolojik ve diğer önem ve özellikleri bakımından korunması gerekli bulunmadığı karar altına alınan taşınmazlar, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı sayılmazlar.Kaya mezarlıkları, yazılı, resimli ve kabartmalı kayalar, resimli mağaralar, höyükler, tümülüsler, ören yerleri, akropol ve nekropoller;

kale, hisar, burç, sur, tarihi kışla, tabya ve isihkamlar ile bunlarda bulunan sabit silahlar; harabeler, kervansaraylar, han, hamam ve medreseler; kümbet, türbe ve kitabeler, köprüler, su kemerleri, su yolları, sarnıç ve kuyular; tarihi yol kalıntıları, mesafe taşları, eski sınırları belirten delikli taşlar, dikili taşlar; sunaklar, tersaneler, rıhtımlar; tarihi saraylar, köşkler, evler, yalılar ve konaklar; camiler, mescitler, musallalar, namazgahlar; çeşme ve sebiller; imarethane, darphane, şifahane, muvakkithane, simkeşhane, tekke ve zaviyeler;

mezarlıklar, hazireler, arastalar, bedestenler, kapalı çarşılar, sandukalar, siteller, sinagoklar, bazilikalar, kiliseler, manastırlar; külliyeler, eski anıt ve duvar kalıntıları; freskler, kabartmalar, mozaikler, peri bacaları ve benzeri taşınmazlar; taşınmaz kültür varlığı örneklerindendir.

Tarihi mağaralar, kaya sığınakları; özellik gösteren ağaç ve ağaç toplulukları ile benzerleri; taşınmaz tabiat varlığı örneklerindendir." hükmüne, 'Tespit ve tescil' başlıklı 7. maddesinde: "Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının ve doğal sit alanlarının tespiti, Kültür ve Turizm Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların görüşü alınarak yapılır.Yapılacak tespitlerde, kültür ve tabiat varlıklarının tarih, sanat, bölge ve diğer özellikleri dikkate alınır.

Devletin imkanları gözönünde tutularak, örnek durumda olan ve ait olduğu devrin özelliklerini yansıtan yeteri kadar eser, korunması gerekli kültür varlığı olarak belirlenir.

Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili yapılan tespitler koruma bölge kurulu kararı ile tescil olunur. ...Tescil kararları, tescil olunan taşınmazın kadastral bilgileri ile birlikte, tapu siciline şerh düşülmek üzere ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir.(Ek: 8/10/2013-6498/1 md.) Tek yapı ölçeğindeki kültür ve tabiat varlıkları ile korunma alanlarına ilişkin tescil kararları, 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu uyarınca maliklere tebliğ edilir. ...Tespit ve tescil ile ilgili usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta. Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda, ''Giresun ili, Görele İlçesi,. Mahallesi, … ada, … parselde bulunan dava konusu taşınmazın tarihi, kültürel ve mimari yapısı dikkate alındığında, plan özellikleri ve cephe özellikleri bakımından 20. yüzyıl ilk yarısında yoğunlaşıp inşası 1970 lere kadar süren Giresun evleri formunda olduğu görülse de; korunmayı gerekli kılacak mimari detayları mevcut olmayan sade bir yapı olduğu,

yapının ortadan kalkması sonucunda, sokak dokusunu bozacak olumsuzluk meydana gelmesinin söz konusu olmayacağı, koruma kültüründe korunmaya değer olmayan yapıların sadece belli bir tarihten önce yapılmış olması veya şekilsel açıdan bölgesel özellik barındırdığı gerekçesi ile koruma kapsamına alınmasında kamu yararı bulunmadığı, korunması gereken yapının bölgesel özellikler yansıtan malzeme ve işçilik detayları taş ahşap vs. süslemeleri barındırıp barındırmadığı veya devrin sanatsal imgelerine sahip olup olmadığına bakılması gerektiği belirtilmiş, raporun devamında ise;

''Dikkate değer özellikleri bulunmayan fakat belli bir dönemden önce yapıldığı belli olan yapıların, sayısal olarak azalması, nadir bulunuyor olması söz konusuysa korumaya alınabilir.

Ancak dava konusu sokakta benzer yapı özelliklerine sahip yapılar yeterli düzeyde bulunmaktadır.'' yönündeki tespitlere yer verilmiş; davalı idare tarafından sunulan bilirkişi raporuna itiraz ve temyiz dilekçelerinde ise, bilirkişi raporunun bir kısmında yapının sokak dokusuna faydasının olmadığı, diğer bir kısmında ise sokakta benzer yapıların bulunduğu belirtilerek raporun kendi içerisinde çeliştiği ileri sürülmüştür.

Dosyadaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte incelenip değerlendirilmesinden; dava konusu taşınmazın, Giresun yöresindeki eski dokulu yapılar ile aynı malzeme, plan ve cephe özelliklerine sahip, 20. yüzyılın ilk yarısında yoğunlaşıp inşası 1970'lere kadar süren Giresun evleri formunda olduğu belirtilmesine rağmen sonuç kısmında geleneksel konut donatısına sahip olmadığı, yörenin geleneksel evlerini başarılı bir şekilde yansıtan özgün bir örnek olmadığının belirtilmiş olması karşısında, bilirkişi raporunun hükme esas alınabilecek nitelikte bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, geleneksel Giresun, Görele evlerinin özelliklerinin net bir şekilde ortaya koyularak (aynı sokakta bulunan diğer taşınmazlar, yöredeki diğer evler, vs.) yukarıda belirtilen çelişkinin giderilmesi için mevcut bilirkişilerden ek rapor alınması gerekmekte olup; eksik incelemeye dayalı olarak verilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında, bu yönüyle hukuka uyarlık görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dava konusu işlemin iptali yolundaki … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:… , K:… sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin … Bölge İdare Mahkemesi … İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K: … sayılı kararının aynen onanması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına katılmıyoruz.