Danıştay 4. Daire E.2023/11618 K.2023/5178

Dava konusu istem: Davacı şirkete, 2872 sayılı Çevre Kanununun 8. maddesi ile Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerinin ihlal edildiğinden bahisle, aynı Kanunun 20. maddesinin (r) bendi uyarınca 270.000,00 TL para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda. Çevre ve Orman Bakanlığı'nın 2008/6 sayılı Genelgesi ile 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında şikayetleri değerlendirmek, denetim yapmak ve ihlalin tespiti durumunda idari yaptırım uygulanması konusunda belediye başkanlıklarına yetki devri yapıldığı,

bu yetki devrine istinaden de yapılan denetimlerde Çevre Kanunu uyarınca işlem yapıldığı açık olup, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, anılan Kanun uyarınca yapılacak denetim yetkisinin belediye başkanlıklarına devri mümkün ise de, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 25. maddesinde belirtildiği üzere, idari yaptırım uygulanmadan evvel yapılacak denetim sonucu düzenlenecek tutanağın denetleme elemanlarının bağlı bulunduğu ve idarî yaptırım kararını vermeye yetkili mercie intikal ettirilmesi gerekmekte olup, somut olayda yapılan denetimden sonra,

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 34/e maddesi uyarınca Kanunlarda belirtilen cezaları vermekle yetkili karar organı olan belediye encümenine sevk edilerek işlem tesis edilmesi gerekirken, doğrudan belediyenin karar organı olmayan, icra-yürütme organı olan Büyükşehir Belediye Başkanı adına Genel Sekreter yardımcısı imzasıyla ile tesis edilen işlemde "yetki unsuru" yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince.

"2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 12. maddesine dayanılarak Çevre ve Orman Bakanlığının 2008/6 sayılı Genelgesi ile yapılan yetki devrinde yer alan 'büyükşehir belediye başkanlıkları' ibaresinin, bütün bir belediye teşkilatını içine alan tüzel kişiliği ifade ettiği sonucuna varıldığı, idari yaptırım kararını, kanunda açıkça gösterilen idari kurul, makam veya kamu görevlilerinin vereceği, kanunda açıkça gösterilmeyen hallerde ise idari yaptırım kararını ilgili kamu kurum ve kuruluşunun en üst amirinin vereceği belirtilerek,

2872 sayılı Çevre Kanunu'nda idari yaptırım kararı vermeye yetkili olarak belediye tüzel kişiliği içinde idari kurul, makam veya kamu görevlilerinin açıkça belirlenmemesi nedeniyle gerek anılan Kanunda gerekse bu Kanuna dayalı olarak yetki devrine ilişkin Genelgede yer alan 'büyükşehir belediye başkanlıkları' ibaresi ile büyükşehir belediye başkanlığı tüzel kişiliğinin ifade edildiği sonucuna varıldığı,

anılan Kanun'un 25. maddesi uyarınca denetim sonucu düzenlenecek tutanağın denetleme elemanlarının bağlı bulunduğu ve idarî yaptırım kararını vermeye yetkili merci olarak belediyeye intikal ettirildikten sonra belediye başkanının bu tüzel kişiliğin en üst amiri olarak, çevre para cezası vereceğinin kabulü gerektiği, dava konusu işlemde yetki unsuru yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı" gerekçesiyle istinaf talebinin kabulüne, ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararın kaldırılmasına ve "Davalı idare elemanlarınca 03/05/2021 ve 09/06/2021 tarihlerinde düzenlenen tutanak ve tutanağa ekli fotoğrafların birlikte değerlendirilmesinden; cezalandırmaya konu eylemin gerçekleşmiş olduğunun anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmediği" gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davaya konu faaliyetin, dava dışı ... İnşaat Taahhüt Ticaret ve San. A.Ş. ile aralarında yapılan "İstanbul ili, Çekmeköy ilçesi, ... Mahallesi, ... parsel ... Çiftliği'nde yapılacak kurban kesim alanı zemin iyileştirmesi malzeme temini işi" anlaşması kapsamında, nitelikli konkasörle kırılmış stabilize malzeme ve nitelikli grovak malzemenin döküm alanına taşınması ve dökülmesi amacıyla gerçekleştirildiği, dökülen malzemenin mıcır olduğu, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından izinli olan ... Madencilik'ten alındığı, öte yandan Büyükşehir Belediye Başkanı adına Genel Sekreter yardımcısı tarafından tesis edilen işlemde yetki ve şekil yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı hususları belirtilerek, Bölge İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

2872 sayılı Çevre Kanununun ''Tanımlar'' başlıklı 2. maddesinde; ''Atık: Herhangi bir faaliyet sonucunda oluşan, çevreye atılan veya bırakılan her türlü maddeyi'' ifade edeceği, ''Kirletme yasağı'' başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında; ''Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.''; ''İdari nitelikli para cezaları'' başlıklı 20. maddesinin ''r'' bendinde de;

''Bu Kanunda ve yönetmeliklerde öngörülen usûl ve esaslara, yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak atık toplayan, taşıyan, geçici ve ara depolama yapan, geri kazanan, geri dönüşüm sağlayan, tekrar kullanan veya bertaraf edenlere 24.000 Türk Lirası, ithal edenlere 60.000 Türk Lirası idari para cezası verilir.''; aynı maddenin 2. fıkrasında ise.

"Bu maddenin (k), (l), (r), (s), (t), (u), (v) ve (y) bentlerinde öngörülen idarî para cezaları kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir.", hükümlerine yer verilmiş bulunmaktadır.

Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinin tanımlar başlıklı 4. maddesinde "Hafriyat Toprağı: İnşaat öncesinde arazinin hazırlanması aşamasında yapılan kazı ve benzeri faaliyetler sonucunda oluşan toprak" olarak tanımlanmış, 8. maddesinde.

İl belediye mücavir alanı içerisinde il ve ilçe belediyelerinin, büyük şehirlerde büyükşehir belediyelerinin, büyükşehir belediyeleri dışında ise ilçe belediyelerinin, hafriyat toprağı, inşaat/yıkıntı atıkları ile doğal afet atıklarının toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması, geri kazanılması ve bertarafı ile ilgili yönetim planı hazırlamakla; hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının toplanması, geçici biriktirilmesi, taşınması ve bertarafı faaliyetlerini denetlemekle;

belediye sınırları içindeki hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları geri kazanım tesisleri ile depolama sahalarına izin vermek ve gerektiğinde bu izni iptal etmekle, hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıkları geri kazanım tesisleri sahaları ile depolama sahalarını belirlemek, kurmak/kurdurtmak ve işletmek/işlettirmekle yükümlü oldukları, 13. maddesinde;

hafriyat toprağı ile inşaat yıkıntı atıklarının üretici ve taşıyanları tarafından belediyelerin veya mahallin en büyük mülki amirinin gösterdiği ve izin verdiği geri kazanım ve depolama tesisleri dışında, denizlere, göllere, akarsulara veya herhangi bir yere dökülmesi ve dolgu yapılmasının yasak olduğu,

faaliyetleri sonucu hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının üretimine neden olacak özel veya resmi kişi, kurum ve kuruluşların bu atıkların üretilmesinden önce ilgili belediyeye/ mahallin en büyük mülki amirlerine başvurarak gerekli izinleri almak, atıklarını bu yönetmeliklerde belirtilen usul ve esaslara göre bu mercilerin göstereceği geri kazanım/depolama sahasına taşınmasını sağlamakla yükümlü oldukları hüküm altına alınmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; özel veya resmi tüm kurum ve kuruluşların faaliyetleri sonucu ortaya çıkan hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarını büyükşehir belediyelerinin gösterdiği ve izin verdiği yerler dışına dökmelerinin yasaklandığı ve bu yöndeki bir faaliyet için gerekli izin ve belgelerin Büyükşehir Belediyesinden alınması yükümlülüğünün olduğu anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden; İstanbul ili, Çekmeköy ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, ... Ada, ... sayılı parselde yer alan taşınmaz üzerine, davacıya ait olduğu anlaşılan ... plakalı araçla Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğine aykırı olarak kaçak hafriyat toprağı döküldüğünden bahisle, 2872 sayılı Çevre Kanununun 8. maddesi ile Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerinin ihlal edildiği gerekçesiyle, aynı Kanunun 20. maddesinin (r) bendi uyarınca davacıya para cezası verildiği anlaşılmıştır.

Olayda, dava konusu işleme dayanak olarak 03/05/2021 ve 09/06/2021 tarihli tespit tutanaklarının alındığı, zabıta memurları tarafından düzenlenen 03/05/2021 tarihli ilk tutanakta "... plakalı kamyonun İBB'nin izin verdiği yerler dışına hafriyat döktüğü"ne ilişkin tespit ile ekinde tespite ilişkin fotoğrafların sunulduğu, fotoğraflarda ise damperi kalkmış vaziyette kamyonun görüntülendiği, ancak dökülen malzemenin hafriyat kaynaklı olup olmadığının belli olmadığı, 09/06/2021 tarihli tutanakta da dava konusu alana yoğun miktarda hafriyat döküldüğü ve dökülen malzemenin zemine yayılmak suretiyle tesviye edildiğine ilişkin tespite yer verildiği,

tutanak ekinde alana ilişkin fotoğrafların sunulduğu, bu fotoğraflardan da tesviyesi yapılmış olan malzemenin niteliğinin hafriyat kaynaklı olup olmadığı anlaşılamamaktadır. Öte yandan, davacı tarafından sunulan 14/11/2022 tarihli temyiz dilekçesinde, dava konusu alanın kurban kesim alanı olarak hazırlandığı ve dökülen malzemenin ise stabilize malzeme, nitelikli grovak malzeme olduğu ve bu malzemenin dava dışı ... Madencilik İnşaat San. ve Dış Tic.

Ltd.Şti.'den satın alındığının ileri sürüldüğü, davacıya ait kamyonla hafriyat dökümü yapıldığının tespit edildiği ilk tutanak tarihi ile aynı tarihli (03/05/2021 tarihli) sevk irsaliyesinin dosyaya sunulduğu, bu irsaliyede malzemenin balans olduğu, kamyonun plakasının ... olduğu, sevk adresinin ise dava konusu alan olduğu, yine balans malzemeye ilişkin kantar fişinin de sunulduğu, buradaki tarih ve saatler ile dava konusu işlemin dayanak alındığı 03/05/2021 tarihli tespit tutanağının da örtüştüğü görülmektedir.

Bu durumda, yukarıda verilen hususların birlikte değerlendirilmesinden, davaya konu alana dökülen malzemenin hafriyat kaynaklı olmayıp, nitelikli malzeme olduğu sonucuna ulaşıldığından, Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği kapsamına girmeyen malzeme nedeniyle, bu Yönetmelik hükümlerine dayanılarak idari yaptırım uygulanmasına hukuken olanak bulunmamaktadır.

Bu itibarla, 2872 sayılı Çevre Kanununun 8. maddesinin ve Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerinin ihlal edildiğinden bahisle aynı Kanunun 20.maddesinin (r) bendi uyarınca idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarihli, ... sayılı İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı işleminde hukuka uyarlık, davanın reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.