Danıştay 4. Daire E.2023/12549 K.2024/3767

2- ... 3- ... 4- ... VEKİLİ : Av. ...

DAVALI

1- ...Bakanlığı VEKİLİ : Av. ... 2- ... Kaymakamlığı (... İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü) VEKİLİ : Av. ...

DAVANIN KONUSU

... Kooperatifi ortağı olan... nin (muris) vefatından önce 01/09/2019 tarihinde beyan edilen ayçiçeği ürününün hasadını yapan davacılar (mirasçılar) tarafından, ürün desteğinden yararlandırılmalarına ilişkin olarak yapmış oldukları başvurunun reddine dair Keşan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 2019/008 sayılı 2019 Yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamaları Genelgesinin 2. maddesinin iptali ve Kurumca faturalandırılmış 16.894 kg yağlık ayçiceği ürününün fark desteği miktarı olan 6.757,60 TL'nin yasal faiziyle ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.

DAVACILARIN İDDİALARI

Davacıların ortak murisleri olan ...’nin, Keşan Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifinin ortağı olduğu ve 10/06/2019 tarihinde Çiftçi Kayıt Sistemi ile ortağı olduğu kooperatife 93,688 dekar alanda ayçiçeği üreteceğini beyan ettiği, ancak ...'nin 01/09/2019 tarihinde vefat etmesi nedeniyle ayçiçeği ürününün hasadını mirasçı olarak kendilerinin yaparak 16.948 kg ayçiceği ürününü murisleri adına kooperatife teslim ettikleri, 2019 yılı ürünü fark desteğinden yararlanmak için davacılardan ..., ... ve...’in davacı ...’ye muavakatname verdikleri, davacı ...’nin muvafakatname,

mirasçılık belgesi ve kooperatife teslim edilen ürüne ait fatura ile Keşan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne başvuruda bulunduğu, başvurunun Keşan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile, 2019 Yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamalarının (Genelge 2019/008) 2. maddesinde yer alan düzenleme uyarınca, murisin vefatından sonraki fatura ve müstahsil makbuzlarının muris adına düzenlenmiş olduğundan bahisle reddedildiği,

başvurunun reddine ilişkin olarak 2009/008 sayılı Genelgenin 2. maddesi ile Keşan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı işleminin sebep konu ve amaç bakımından hukuka aykırı olup iptal edilmesi gerektiği ve 2019 yılı fark desteği tutarı olan 6.757,60 TL'nin yasal faiziyle ödenmesine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI

1-Tarım ve Orman Bakanlığının Savunmasının Özeti: Fark ödemesi desteklemelerinin her yıl çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararları ve Uygulama Tebliğleri hükümleri doğrultusunda yürütüldüğü, dava konusu 2019 yılı ürünü yağlı tohumlu bitkiler fark ödemesi desteklerinin,

23/10/2019 tarih ve 30928 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “2019 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı” ve 19/11/2019 tarih ve 30943 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No:2019/46)” ile 24/03/2019 tarih ve 31078 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarek yürürlüğe giren “Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No:2020/10)” ve 2019 yılı Fark Ödemesi Desteği Uygulamaları (Genelge2019/008) doğrultusunda yürütüldüğü,

2019 yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamaları’nın (Genelge2019/008) 2. maddesi uyarınca, Çiftçi Kayıt Sistemi’ne kayıtlı çiftçinin vefat etmesi durumunda hakları mirasçılarına geçeceğinden, düzenlenen alım satım belgelerinin mirasçılar adına olması durumunda destekten faydalanmalarının mümkün olacağı uyuşmazlıkta, ibraz edilen müstahsil makbuzlarının mirasçılar adına değil vefat eden çiftçi adına düzenlenmiş olması nedeniyle 2019 yılı ürünü fark ödemesi desteğinden faydalandırılmadığı, tesis edilen dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu savunulmaktadır.

2-Keşan Kaymakamlığının Savunmasının Özeti: 2019 yılı ürünü fark ödemesi desteklerinin, 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 19. Maddesi, 23/10/2019 tarih ve 30928 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “2019 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı” ve 09/11/2019 tarih ve 30943 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ (Tebliğ No:2019/46)” ile... tarih ve ...sayılı 2019 yılı Fark Ödemesi Desteği Uygulamaları (Genelge2019/008) kapsamında yürürtüldüğü,

2019 yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamaları’nın (Genelge2019/008) 2. maddesinde, vefat eden çiftçi adına mirasçıları tarafından, il/ilçe müdürlüğüne ibraz edilecek fark ödemesi desteğine esas belglerin (müstahsil makbuzu, fatura vb.) vefatından önce çiftçi adına, vefatından sonar ise mirasçıları adına düzenlenmesi gerektiğinin belirtildiği, dava konusu uyuşmazlıkta ise ibraz edilen müstahsil makbuzlarının muris ...’nin vefatından sonra adına düzenlendiğindiğinden, fark ödemesi desteğinden faydalandırılamayacağı ileri sürülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

2019 Yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamaları (Genelge 2019/008)'nın 2. maddesinin iptali istemi hakkında davanın reddi; davacıların ürün desteğinden yararlandırılmaları talebinin reddine ilişkin işlemin iptali ile talep edilen fark desteği tutarı olan 6.757,60 TL'nin yasal faiziyle birlikte davacılara ödenmesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : ...

DÜŞÜNCESİ

Dava; Keşan Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifi ortağı olan ... nin (muris) vefatı üzerine, murisin beyanda bulunduğu ayçiceği ürününün hasadını yapan davacılar (mirasçılar) tarafından, ürün desteğinden yararlandırılmaları talebinin reddine ilişkin Keşan İlçe Tarım Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile işlemin dayanağı olan Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 2019 yılı Fark Ödemesi Desteği Uygulamaları ile ilgili (2019/008) Nolu Genelgesinin 2.maddesinin iptali ve Kurumca faturalandırılmış 16.894 kg yağlık ayçiceği ürününün fark desteği miktarı olan 6.757,60 TL'nin yasal faiziyle ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 18. maddesinde, Tarımsal desteklemelerin amacı, tarım sektörünün öncelikli problemlerinin çözümüne katkıda bulunmak, uygulanan politikaların etkinliğini artırmak, sektörün bu politikalara uyumunu kolaylaştırmak olarak tanımlandıktan sonra; "üreticilerin piyasa koşullarında faaliyetlerini yürütmesi" tarımsal destekleme programlarının belirlenmesinde dikkate alınacak ilke ve stratejiler arasında sayılmıştır.

Kanun'un 19. maddesinin (b) bendinde; Fark ödemesi, tarımsal destekleme araçları arasında sayılmış ve çiftçilere üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatlar dikkate alınarak fark ödemesi desteği verileceği, fark ödemesi desteğinin öncelikle arz açığı olan ürünleri kapsadığı, her yıl, fark ödemesi kapsamına alınacak ürünler ile ödeme miktarlarının Kurul (Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kurulu) tarafından belirleneceği, fark ödemesinden yararlanacak çiftçilerden üretim faaliyeti ve ürünlerin satışına ilişkin belgelerin istenebileceği kurala bağlanmış, Ek 1. maddesinde de; mevzuatta Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kuruluna yapılmış olan atıfların, Cumhurbaşkanınca belirlenen kurul ve merciye apılmış sayılacağı belirtilmiştir.

5488 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca yürürlüğe konulan, 1691 sayılı, 2019 yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı'nın 3. maddesinin 2. fıkrasında.

Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modelinde öngörülen havzalarda, 2019 yılı ürünü yağlık ayçiceği, kütlü pamuk, soya, kanola, aspir dane mısır, buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikole, çeltik, kuru fasülye, mercimek ve nohut ürünlerinde, tarımsal veriler ve uydu görüntüleri; zeytin ve zeytinyağında ise, tarımsal veriler kullanılarak belirlenecek verim değerlerine göre, kütlü pamukta yurt içinde üretilip sertifikalandırılan tohum kullanma şartı aranarak destekleme ödemesi yapılacağı, 3. fıkrasında;

ödemeler için alım satım belgesi (fatura, müstahsil makbuzu vb.) isteneceği, 11. maddesinde de, bu kararın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların, Bakanlık tarafından çıkarılacak tebliğlerle belirleneceği düzenlenmiştir.

5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 19.maddesi ile 1691 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan 2019 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karara dayanılarak hazırlanan "Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ'in 4. maddesinin (o) bendinde. "Fark ödemesi desteğinin tanımı yapılmış, 7. maddesinin 1. fıkrasında.

Üretim yılı içerisinde ÇKS ve/veya ÖKS’de kayıtlı olan ve desteklemelerden faydalanmak isteyen çiftçiler, bu Tebliğde anılan yurt içi sertifikalı tohum kullanım desteği ve yurt içi sertifikalı fidan/fide ve standart fidan kullanım desteği için 1 Kasım 2018 tarihinden, diğer desteklemeler için bu Tebliğin yayımı tarihinden itibaren ÇKS ve ÖKS’ye kayıt oldukları il/ilçe müdürlüklerine EK-3’te yer alan bitkisel üretime destekleme ödemesi başvuru dilekçesiyle şahsen veya yasal temsilcisi aracılığıyla başvuruda bulunurlar.

Dilekçede, yararlanmak istenilen destek adının EK-4’te bulunan onay kutucuğu (X) işaretlenir, başvuruda bulunulan her bir destekleme için ayrı dilekçe alınmaz. Bakanlıkça altyapının uygun hale getirilmesi ve yetki verilmesi halinde çiftçiler izin verilen iş ve işlemlerini e-devlet kapısı üzerinden de yapabilirler", 3. fıkrasında.

"Çiftçiler, yararlanacakları desteklemeler için EK-4’te yer alan destekleme talep formunda belirtilen belgeleri, EK-2’de yer alan destekleme uygulama takvimine göre belge teslim bitiş tarihinden önce il/ilçe müdürlüğüne teslim etmek zorundadır", 9. maddesinin 1. fıkrasında.

"2019 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karar ekindeki listede yer alan havzalarda, 2019 yılında fark ödemesi desteğine esas ürünleri üreten çiftçiler 2019 üretim yılına dair ÇKS kayıtlarını, dane zeytin ve zeytinyağı fark ödemesi desteği hariç, desteğe tabi ürüne ilişkin hasat dönemi öncesinde yaptırmış olmaları durumunda destekten yararlanırlar.

ÇKS başvuru süresinin uzatılması durumunda hasat dönemi öncesi veya sonrası ürün tespitinin yapılması halinde bu üreticiler de fark ödemesi desteğinden yararlanırlar", 5. fıkrasında.

"2019 yılında üretilerek satışı yapılan; desteğe esas ürünlere tarımsal veriler ve Uydu Tabanlı Parsel Tanımlama Modeline göre, dane zeytin ve zeytinyağında ise tarımsal veriler kullanılarak belirlenecek olan verim değerlerine göre destekleme ödemesi yapılır" düzenlemelerine yer verilmiş, 10. fıkrasının (a) bendinde.

"Dane zeytin hariç diğer fark ödemesi desteklemelerinde; üretim yılına ilişkin hasat tarihi ile EK-4’te belirtilen belge teslim bitiş tarihi arasındaki süreyi içeren alım satım belgesi, dane zeytinde ise, il/ilçe tahkim komisyonlarınca o üretim yılı için belirlenen hasat başlangıç ve bitiş tarihleri arasındaki süreyi içeren alım satım belgesi", fark ödemesi desteği için istenecek belgeler arasında sayılmış ve son olarak 26. maddesinin 9. fıkrasında.

"Bu Tebliğde anılan destekleme ödemelerinde; ilgili üretim yılına esas ÇKS müracaatını yaptıktan sonra vefat eden çiftçiler için; (c) Mazot ve gübre desteği, fındık alan bazlı gelir desteği ve küçük aile işletmesi desteği hariç diğer destekleme ödemelerinde.

2019 üretim yılına esas destekleme müracaatını yapamadan vefat eden çiftçilerin mirasçıları, arazinin intikalini yaptıramaması durumunda desteklemeye esas şartları devam ettirmeleri kaydıyla mahkemeden veya noterden alınmış veraset belgesinin aslı ya da onaylanmış sureti ile, mirasçılardan herhangi birinin diğer mirasçılardan alacağı muvafakatname-1 (EK-33) ile müracaatı üzerine vefat eden çiftçi adına destekleme ödemesi yapılır.

Herhangi bir müracaat yapılmaması halinde hiçbir destekleme ödemesi yapılmaz", (ç) "2019 üretim yılına esas ÇKS ve destekleme müracaatlarını tamamladıktan sonra vefat eden çiftçiler için destekleme ödemeleri vefat eden çiftçi adına bankaya yatırılır. Vefat etmeden önce dilekçe ile müracaat etmiş ancak EK-4’te istenilen belgeleri teslim edememiş çiftçiler için bu belgeler mirasçılarından herhangi biri tarafından süresi içerisinde il/ilçe müdürlüğüne teslim edilir.

Belgelerin süresi içerisinde il/ilçe müdürlüğüne teslim edilmemesi durumunda destekleme ödemesi yapılmaz" düzenlemeleri yer almıştır.

Belirtilen mevzuat hükümlerine göre, destekleme uygulamalarının sorunsuz yürütülmesi ve uygulamada birlikteliğin sağlanması için, destekleme uygulamaları ile ilgili olarak dikkat edilmesi gereken hususları düzenleyen 2019 Yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamalarının (Genelge 2019/008) dava konusu 2. maddesinde; Tebliğin 26. maddesinin 9. fıkrasının (c) ve (ç) bendlerinde belirtilen durumlarda; vefat eden çiftçi adına mirasçıları tarafından il/ilçe müdürlüğüne ibraz edilecek fark ödemesi desteğine esas belgelerin (müstahsil makbuzu, fatura vb.) vefatından önce çifçi adına, vefatından sonra ise mirasçıları adına düzenlenmiş olması gerektiği kurala bağlanmıştır.

Dosyanın incelenmesinden; davacıların ortak murisleri olan ...'nin, Keşan Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifinin ortağı olduğu ve 10/06/2019 tarihinde, Çifçi Kayıt Sistemi (ÇKS kayıt tarihi: 22/11/2018) ile, ortağı olduğu kooperatife 93,688 dekar alanda ayçiçeği üreteceğini beyan ettiği, ancak ...'nin 01/09/2019 tarihinde vefat etmesi nedeniyle, ayçiçeği ürününün hasadını mirasçılarının yaparak,

16.894 kg ayçiceği ürününü kooperatife teslim ettikleri, davacıların (mirasçıların), 2019 yılı fark ödemesi desteğinden yararlanmak amacıyla, kooperatife teslim edilen ürüne ait fatura, mirasçılık belgesi ve muvafakatname ile Keşan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne başvurdukları, ancak başvurularının Keşan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün ... günlü ve ... sayılı dava konusu işlemi ile, 2019 Yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamalarının (Genelge 2019/0008) 2. maddesinde yer alan düzenleme uyarınca, murisin vefatından sonraki fatura ve müstahsil makbuzlarının muris adına düzenlenmiş olduğundan bahisle reddedilmesi üzerine,

anılan işlemin ve dayanağı Genelgenin 2. maddesinin iptali ile fark desteği tutarı olan 6757,60 TL'nin yasal faiziyle ödenmesine karar verilmesi istemi ile görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Uyuşmazlığın, 2019 Yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamalarının (Genelge 2019/008) 2. maddesi yönünden incelenmesi;

5488 sayılı Kanun'un 19. maddesinin (b) bendinde, fark ödemesinden yararlanacak çiftçilerden, üretim faaliyeti ve ürünlerin satışına ilişkin belgelerin isteneceği, 1691 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın 3. maddesinin 3. fıkrasında, ödemeler için alım satım belgesi (fatura, müstahsil makbuzu vb.) isteneceği, Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğin (Tebliğ No: 2019/46) 7. maddesinin 9. fıkrasında.

Başvuru yapan çiftçilerin özlük, arazi ve ürün bilgilerinde değişiklik olması halinde, ilgili yönetmelikler kapsamında ÇKS, ÖKS ve FKS’deki bilgilerini güncellemesinin gerektiği, 26. maddesinin (c) bendinde; diğer destekleme ödemelerinde.

2019 üretim yılına esas destekleme müracaatını yapamadan vefat eden çiftçilerin mirasçılarının, arazinin intikalini yaptıramaması durumunda desteklemeye esas şartları devam ettirmeleri kaydıyla mahkemeden veya noterden alınmış veraset belgesinin aslı ya da onaylanmış sureti ile mirasçılardan herhangi birinin, diğer mirasçılardan alacağı muvafakatname-1 (EK-33) ile müracaatı üzerine vefat eden çiftçi adına destekleme ödemesinin yapılacağı belirtilmiştir.

2019 yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamalarının (Genelge), dava konusu 2. maddesinde ise, il/ilçe müdürlüklerine ibraz edilecek fark ödemesi desteğine esas belgelerin, (fatura vb.) vefatından önce çiftçi adına, vefatından sonra ise mirasçıları adına düzenlemiş olması kuralı getirilmiştir.

Söz konusu Genelge, 1691 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 2019/46 sayılı Tebliğ hükümleri doğrultusunda, destekleme uygulamalarının sorunsuz yürütülmesi ve uygulamada birliğin sağlanması amacıyla hazırlanmış olup, dava konusu hüküm ile getirilen, çiftçinin vefatından sonra düzenlenecek belgelerin mirasçılar adına düzenlemesi gerektiğine ilişkin kuralda dayanağı Tebliğ ve Cumhurbaşkanı Kararına aykırılık görülmemiştir.

Davacıların 2019 yılı fark ödemesi desteğinden faydalanma talebinin reddine ilişkin ... günlü ve ... sayılı işlemin iptali ve fark desteği tutarı olan 6757,60 TL'nin yasal faiziyle ödenmesine karar verilmesi istemine gelince;

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesinde; "Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar. Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar. Atanmış mirasçılar da mirası, mirasbırakanın ölümü ile kazanırlar. Yasal mirasçılar, atanmış mirasçılara düşen mirası onlara zilyetlik hükümleri uyarınca teslim etmekle yükümlüdürler." kuralı yer almıştır.

Uyuşmazlıkta, dosyada bulunan çiftçi kayıt sistemi belgesine göre, ...'nin ÇKS'ye kayıt tarihinin 22/11/2018 olduğu, 10/06/2019 tarihinde çiftçi kayıt sistemi ile ortağı olduğu kooperatife ayçiçeği üreteceğini beyan ettiği, ancak, 01/09/2019 tarihinde vefat etmesi nedeniyle, ürünü kooperatife mirasçılarının teslim ederek, faturalarını aldıkları, faturanın ölen ... adına düzenlemesi nedeniyle, davacıların (mirasçıların), 2019 yılı fark ödemesi desteğinden yararlandırılmadıkları anlaşılmıştır.

Ölüm olayı ile şahsın sahip olduğu hak ve fiil ehliyeti kendiliğinden sona ermekle birlikte, şahsın ölümü ile, şahsa sıkı surette bağlı olmayan haklar devam eder. Yani ölenin mameleki mahiyetteki hakları mirasçılarına intikal eder. Bunlar şahsın sağlığında üzerinde tasarruf edebileceği, üçüncü şahıslara devredebileceği haklardır.

Yukarıda yer verilen Medeni Kanun hükmünde de belirtildiği üzere, ölüm olayı ile, borç ve alacaklar, mameleki haklar, mahdut ayni haklar ve zilyetlik, iradi ve kanuni mirasçılara, miras hukukunda kabul edilmiş kurallara göre, ayrıca herhangi bir işleme gerek kalmaksızın intikal eder. (Prof. Dr.Bilge Öztan/Şahsın Hukuku)

Öte yandan; Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ'in (2019/46) 26. maddesinin 9. fıkrasının (c) bendinde, 2019 üretim yılına esas destekleme müracaatını yapamadan vefat eden çiftçilerin mirasçılarının, veraset belgesi ile müracaatı üzerine, vefat eden çiftçi adına destekleme ödemesi yapılacağı kurala bağlanmıştır.

Bu durumda; Medeni Kanun hükümleri uyarınca, borç ve alacaklar, mameleki haklar vs... miras hukuku kuralları uyarınca, ayrıca bir işleme gerek kalmaksızın mirasçılara intikal ettiğinden ve konuya ilişkin Tebliğ hükmünde de, vefat eden çiftçinin mirasçılarının müracaatı üzerine, vefat eden çiftçi adına destekleme ödemesi yapılacağı kurala bağlandığından, mirasçıların, salt faturanın, ölen çiftçi adına düzenlemiş olması sebebiyle, fark ödemesi desteğinden faydalandırılmamasına ilişkin işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık görülmemiştir.

Bu itibarla, davacıların yoksun kaldıkları fark desteği tutarının, yasal faiziyle birlikte davacılara ödenmesi gerektiği de açıktır.

Açıklanan nedenlerle; 2019 Yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamaları (Genelge 2019/008)'nın 2. maddesinin iptali istemi hakkında davanın reddine; davacıların ürün desteğinden yararlandırılmaları talebinin reddine ilişkin 04.02.2020 günlü ve 402277 sayılı işlemin iptaline, talep edilen fark desteği tutarının, davalı idareye başvuru tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte davacılara ödenmesi isteminin kabulüne karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava, Keşan Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifi ortağı olan ...'nin (muris) vefatından önce 01/09/2019 tarihinde üretileceği beyan edilen ayçiçeği ürününün hasadını yapan davacılar (mirasçılar) tarafından, ürün desteğinden yararlandırılmalarına ilişkin olarak yapmış oldukları başvurunun,

murisin vefatından sonraki fatura ve müstahsil makbuzlarının muris adına düzenlenmiş olduğundan bahisle reddine dair Keşan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğünün 2019/008 sayılı 2019 Yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamaları Genelgesinin 2. maddesinin iptali ve Kurumca faturalandırılmış 16.894.kg yağlık ayçiçeği ürününün fark desteği miktarı olan 6.757,60 TL'nin yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanunun amacının, tarım sektörünün ve kırsal alanın, kalkınma plan ve stratejileri doğrultusunda geliştirilmesi ve desteklenmesi için gerekli politikaların tespit edilmesi ve düzenlemelerin yapılması olduğu.

2. maddesinde, Kanunun, tarım politikalarının amaç, kapsam ve konularının belirlenmesi, tarımsal destekleme politikalarının amaç ve ilkeleriyle temel destekleme programlarının tanımlanması, bu programların yürütülmesine ilişkin piyasa düzenlemeleri, finansman ve idarî yapılanmanın tespit edilmesi, tarım sektöründe uygulanacak öncelikli araştırma ve geliştirme programlarıyla ilgili kanunî ve idarî düzenlemelerin yapılması ve tüm bunlarla ilgili uygulama usûl ve esaslarını kapsayacağı.

"Tarımsal destekleme araçları" başlıklı 19. maddesinin (b) bendinde. "Fark ödemesi: Çiftçilere üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatlar dikkate alınarak fark ödemesi desteği verilir. Fark ödemesi desteği öncelikle arz açığı olan ürünleri kapsar. Her yıl, fark ödemesi kapsamına alınacak ürünler ile ödeme miktarları Kurul tarafından belirlenir. Fark ödemesinden yararlanacak çiftçilerden üretim faaliyeti ve ürünlerin satışına ilişkin belgeler istenebilir." hükmü yer almaktadır.

5488 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca yürürlüğe konulan, 24/10/2019 tarih ve 30928 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1691 Karar Sayılı 2019 yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı'nın 3. maddesinin 2. fıkrasında.

Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modelinde öngörülen havzalarda, 2019 yılı ürünü yağlık ayçiceği, kütlü pamuk, soya, kanola, aspir dane mısır, buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikole, çeltik, kuru fasülye, mercimek ve nohut ürünlerinde, tarımsal veriler ve uydu görüntüleri; zeytin ve zeytinyağında ise, tarımsal veriler kullanılarak belirlenecek verim değerlerine göre, kütlü pamukta yurt içinde üretilip sertifikalandırılan tohum kullanma şartı aranarak destekleme ödemesi yapılacağı, 3. fıkrasında;

ödemeler için alım satım belgesi (fatura, müstahsil makbuzu vb.) isteneceği, 11. maddesinde de, bu kararın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların, Bakanlık tarafından çıkarılacak tebliğlerle belirleneceği düzenlenmiştir.

5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 19. maddesi ve 23/10/2019 tarih ve 1691 karar sayılı Cumhurbaşkanı Kararına dayanılarak çıkartılan "Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ (2019/46)'in "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinin (o) bendinde.

"Fark ödemesi desteği, Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeline göre; yağlık ayçiceği, soya, kanola, dane mısır, aspir, dane zeytin, zeytinyağı, buğday, arpa, çavdar, tritikale, yulaf, çeltik, kuru fasülye, mercimek ve yurt içerisinde üretilip sertifkalandırılan tohumu kullanarak kütlü pamuk üreterek satışını gerçekleştiren çiftçilere 2019 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karar uyarına yapılacak ödemeyi ifade eder." açıklamasına,

"Tarımsal destekleme başvurularının kabulü" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, "Üretim yılı içerisinde ÇKS ve/veya ÖKS’de kayıtlı olan ve desteklemelerden faydalanmak isteyen çiftçilerin, bu Tebliğde anılan yurt içi sertifikalı tohum kullanım desteği ve yurt içi sertifikalı fidan/fide ve standart fidan kullanım desteği için 1 Kasım 2018 tarihinden, diğer desteklemeler için bu Tebliğin yayımı tarihinden itibaren ÇKS ve ÖKS’ye kayıt oldukları il/ilçe müdürlüklerine EK-3’te yer alan bitkisel üretime destekleme ödemesi başvuru dilekçesiyle şahsen veya yasal temsilcisi aracılığıyla başvuruda bulunurlar.

Dilekçede, yararlanmak istenilen destek adının EK-4’te bulunan onay kutucuğu (X) işaretlenir, başvuruda bulunulan her bir destekleme için ayrı dilekçe alınmaz. Bakanlıkça altyapının uygun hale getirilmesi ve yetki verilmesi halinde çiftçiler izin verilen iş ve işlemlerini e-devlet kapısı üzerinden de yapabilirler." 3. fıkrasında.

"Çiftçiler, yararlanacakları desteklemeler için EK-4’te yer alan destekleme talep formunda belirtilen belgeleri, EK-2’de yer alan destekleme uygulama takvimine göre belge teslim bitiş tarihinden önce il/ilçe müdürlüğüne teslim etmek zorundadır." açıklamasına "Türkiye tarım havzaları üretim ve destekleme modeline göre fark ödemesi desteği" başlıklı 9. maddesinin 1. fıkrasında.

"2019 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karar ekindeki listede yer alan havzalarda, 2019 yılında fark ödemesi desteğine esas ürünleri üreten çiftçiler 2019 üretim yılına dair ÇKS kayıtlarını dane zeytin ve zeytinyağı fark ödemesi desteği hariç, desteğe tabi ürüne ilişkin hasat dönemi öncesinde yaptırmış olmaları durumunda destekten yararlanırlar.

ÇKS başvuru süresinin uzatılması durumunda hasat dönemi öncesi veya sonrası ürün tespitinin yapılması halinde bu üreticiler de fark ödemesi desteğinden yararlanırlar.", 4. fıkrasında. "Fark ödemesi desteğine esas olmak üzere; arazi miktarları öncelikle parsel ve ürün bazında tespit edilir.

Bu tespitin yapılamaması durumunda desteklemeye tabi olabilecek köy bazlı toplam üretim alanının tespitine ve tespitin nasıl yapılacağına il/ilçe tahkim komisyonu karar verir.", 5. fıkrasında.

"2019 yılında üretilerek satışı yapılan; desteğe esas ürünlere tarımsal veriler ve Uydu Tabanlı Parsel Tanımlama Modeline göre, dane zeytin ve zeytinyağında ise tarımsal veriler kullanılarak belirlenecek olan verim değerlerine göre destekleme ödemesi yapılır." açıklamasına yer verilmiş olup 10. fıkrasının (a) bendinde de; dane zeytin hariç diğer fark ödemesi desteklemelerinde;

üretim yılına ilişkin hasat tarihi ile EK-4’te belirtilen belge teslim bitiş tarihi arasındaki süreyi içeren alım satım belgesi, dane zeytinde ise il/ilçe tahkim komisyonlarınca o üretim yılı için belirlenen hasat başlangıç ve bitiş tarihleri arasındaki süreyi içeren alım satım belgesinin, istenecek belgeler arasında olduğu belirtilmiştir.

Anılan Tebliğ'in "Denetim ve yaptırım" başlıklı 26. maddesinin 9. fıkrasında;

"Bu Tebliğde anılan destekleme ödemelerinde; ilgili üretim yılına esas ÇKS müracaatını yaptıktan sonra vefat eden çiftçiler için;

...

(c) Mazot ve gübre desteği, fındık alan bazlı gelir desteği ve küçük aile işletmesi desteği hariç diğer destekleme ödemelerinde; 2019 üretim yılına esas destekleme müracaatını yapamadan vefat eden çiftçilerin mirasçıları, arazinin intikalini yaptıramaması durumunda desteklemeye esas şartları devam ettirmeleri kaydıyla mahkemeden veya noterden alınmış veraset belgesinin aslı ya da onaylanmış sureti ile, mirasçılardan herhangi birinin diğer mirasçılardan alacağı muvafakatname-1 (EK-33) ile müracaatı üzerine vefat eden çiftçi adına destekleme ödemesi yapılır. Herhangi bir müracaat yapılmaması halinde hiçbir destekleme ödemesi yapılmaz",

(ç) "2019 üretim yılına esas ÇKS ve destekleme müracaatlarını tamamladıktan sonra vefat eden çiftçiler için destekleme ödemeleri vefat eden çiftçi adına bankaya yatırılır. Vefat etmeden önce dilekçe ile müracaat etmiş ancak EK-4’te istenilen belgeleri teslim edememiş çiftçiler için bu belgeler mirasçılarından herhangi biri tarafından süresi içerisinde il/ilçe müdürlüğüne teslim edilir. Belgelerin süresi içerisinde il/ilçe müdürlüğüne teslim edilmemesi durumunda destekleme ödemesi yapılmaz.

..." düzenlemeleri bulunmaktadır.

Yukarıda belirtilen Türkiye Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Modeline Göre Fark Ödemesi Desteği 2019 yılı uygulamaları ile ilgili olarak Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan 23/12/2019 tarih ve 2019 Yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamaları'nda (Genelge 2019/008) destek kapsamında yer alan hububat ve baklagil, yağlı tohumlu bitkiler, dane mısır, dane zeytin ve zeytinyağı ürünlerinde destekleme uygulamalarının sorunsuz yürütülmesi ve uygulamada birliktelik sağlanabilmesi için 23/10/2019 tarih ve 1691 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bu karara dayanılarak çıkartılan "Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ'in (2019/46) incelenerek destekleme uygulamaları ile ilgili dikkat edilmesi gereken hususlar düzenlenmiştir.

Söz konusu 2019/008 sayılı Genelge'nin 2. maddesinde; Tebliğin 26. maddesinin 9. fıkrasının (c) ve (ç) bendlerinde belirtilen durumlarda; vefat eden çiftçi adına mirasçıları tarafından il/ilçe müdürlüğüne ibraz edilecek fark ödemesi desteğine esas belgelerin (müstahsil makbuzu, fatura vb.) vefatından önce çifçi adına, vefatından sonra ise mirasçıları adına düzenlenmiş olması kurala bağlanmıştır.

5488 sayılı Kanun'un 19. maddesinin (b) bendinde, fark ödemesinden yararlanacak çiftçilerden, üretim faaliyeti ve ürünlerin satışına ilişkin belgelerin isteneceği, 1691 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın 3. maddesinin 3. fıkrasında, bu ödemeler için alım satım belgesi (fatura, müstahsil makbuzu vb.) isteneceği, söz konusu Karar'ın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların belirlendiği, Bitkisel Üretime Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair Tebliğ'in (Tebliğ No: 2019/46) 26. maddesinin (ç) bendinde de;

dava konusu destekleme ödemelerine dair, 2019 üretim yılına esas Çiftçi Kayıt sistemi ve destekleme müracaatlarını tamamladıktan sonra vefat eden çiftçiler için destekleme ödemelerinin vefat eden çiftçi adına bankaya yatırılacağı, vefat etmeden önce dilekçe ile müracaat etmiş ancak istenilen belgeleri teslim edememiş çiftçiler için bu belgelerin mirasçılarından herhangi biri tarafından süresi içerisinde il/ilçe müdürlüğüne teslim edileceği, belgelerin süresi içerisinde il/ilçe müdürlüğüne teslim edilmemesi durumunda destekleme ödemesinin yapılmayacağı belirtilmiştir.

Bu kapsamda, dava konusu edilen 2019 yılı Ürünü Fark Ödemesi Desteği Uygulamaları (Genelge 2019/008) 2. maddesinde de, destekleme uygulamalarının yürütülmesi ve uygulamada farklılıklara yol açmamak adına açıklama getirmek üzere, il/ilçe müdürlüklerine ibraz edilecek fark ödemesi desteğine esas belgelerin, (fatura vb.) vefatından önce çiftçi adına, vefatından sonra ise mirasçıları adına düzenlemiş olması kuralının getirilmesinde, dayanağı 1691 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 2019/46 sayılı Tebliğ'e aykırılık görülmemiştir.

Davacıların 2019 yılı fark ödemesi desteğinden faydalanma talebinin reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali ve 16.894.kg yağlık ayçiçeği ürününe dair fark desteği tutarı olan 6.757,60 TL'nin yasal faiziyle ödenmesine karar verilmesi istemi yönünden ise; dosyada bulunan çiftçi kayıt sistemi belgesine göre, muris ...'nin kayıt tarihinin 22/11/2018 olduğu, çiftçi kayıt sistemi ile ortağı olduğu kooperatife ayçiçeği üreteceğini 10/06/2019 tarihinde beyan ettiği, ancak 01/09/2019 tarihinde vefat etmesi nedeniyle, ürünün hasadının mirasçılar tarafından yapılarak kooperatife teslim edilip faturalandırıldığı,

Keşan Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından, düzenlenen müstahsil makbuzlarının 2019/008 sayılı Genelge'nin 2. maddesine aykırı olarak mirasçılar adına değil de ölen ... adına düzenlenmesi nedeniyle, davacıların 2019 yılı fark ödemesi desteğinden yararlandırılmadıkları anlaşılmış olup,

2019/46 sayılı Tebliğ'in 26. maddesinin 9. fıkrası uyarınca vefat eden çiftçinin mirasçılarının müracaatı üzerine ve anılan Yönetmelik ekinde istenilen belgeleri teslim edememiş çiftçiler için bu belgelerin mirasçıları tarafından herhangi birisi tarafından süresi içerisinde il/ilçe müdürlüklerine teslim edilmesi durumunda vefat eden çiftçi adına destekleme ödemesi yapılması mümkün olduğundan, murisin bağlı olduğu Kooperatife beyan edilen ayçiçeği üretiminin gerçekleştirilerek ürün hasadının Kooperatife teslimi ile kurumca faturalandırıldığı gerçeği karşısında;

sırf faturanın, ölen çiftçi adına düzenlenmiş olması sebebiyle, davacıların fark ödemesi desteğinden faydalandırılmamasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, davacıların yoksun kaldıkları fark desteği tutarının da, yasal faiziyle birlikte ödenmesi gerektiği tabiidir.