Danıştay 4. Daire E.2023/13533 K.2025/4155

Dava konusu istem: Denizli İli, Serinhisar İlçesi, ... Mahallesi, ... Ada, ... parsel sayılı davacının murisi... adına kayıtlı taşınmazda bulunan yapıyı (...) da kapsar şekilde alınan "koruma alanı haritasının uygun olduğuna, tescilli yapılar ve koruma alanında kalan taşınmazlarda yapılacak her tür uygulama öncesi Kuruldan görüş alınmasına,

koruma alan sınırları işlenerek hazırlanacak 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun Kurula iletilmesine" ilişkin Aydın Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararına itiraz edilmesi üzerine tesis edilen Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun ... tarihli, ... sayılı kararına karşı yapılan 23/10/2020 tarihli itirazın reddine ilişkin Kültür Varlıkları Koruma Yüksek Kurulunun ... tarihli, ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda. Mahkemece mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, ilgili diğer mevzuat, yönetmelikler, koruma ilkeleri, şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve teknikleri, hizmet gerekleri ve kamu yararı bağlamında, dava konusu Denizli İli, Serinhisar İlçesi, ...

Mahallede bulunan, tapuda ... ada, ... parselde (E:... pafta, ... parsel) kayıtlı dava konusu tescilli taşınmazın 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 6. maddesi ile Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesindeki koşulları taşıdığı, “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı” özelliği taşıdığı, “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı” olarak tescil edilmesine ilişkin özellikleri muhafaza ettiği, dolayısıyla koruma alanından çıkarılmaması ve tesciline ilişkin kararın devamının uygun olduğu,

2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun İzinsiz müdahale ve kullanma yasağına ilişkin 9. maddesi hükmü gereğince zaman içerisinde yapıya eklenen plan ve cephe ile uyumsuz eklentilerin kaldırılarak yapının özgün haline getirilmesi gerektiği" şeklinde görüş bildirildiği, bu raporun hükme esas alınabilir yeterlilikte olduğu anlaşıldığından dosya münderecatının ve bilirkişilerce yapılan tespitlerin değerlendirilmesinden;

dava konusu işlemde belirtilen tescilli taşınmazın 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 6. maddesi ile Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesindeki koşulları taşıdığı, “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı” özelliği taşıdığı, “korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı” olarak tescil edilmesine ilişkin özellikleri muhafaza ettiği, dolayısıyla koruma alanından çıkarılmaması ve tesciline ilişkin kararın hukuka uygun olduğu,

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun İzinsiz müdahale ve kullanma yasağına ilişkin 9. maddesi hükmü gereğince de zaman içerisinde yapıya eklenen plan ve cephe ile uyumsuz eklentilerin kaldırılarak yapının özgün haline getirilmesi gerektiği açık olduğundan davacıların itirazının reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacılar tarafından, dava konusu işlemlerin usule uygun tebliğ edilmediği, tescile konu yapının 2.grup kültür varlığı özelliklerini taşımadığı, hatalı değerlendirme sonucunda gerekçesiz olarak tescil işleminin tesis edildiği, taşınmazda bulunan eklentilerin koruma bölge kurulu kararından önce yapılmış olduğu, bunların eski haline getirilmesine dair kararın da hukuka aykırı olduğu, bu durumun idari işlemlerin belirliliği ilkesine ve mülkiyet hakkına da aykırılık teşkil ettiği, belirtilerek temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ: ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 3. maddesinde. "Korunma alanı; taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının muhafazaları veya tarihi çevre içinde korunmalarında etkinlik taşıyan korunması zorunlu olan alandır." şeklinde tanımlanmış, aynı Kanunun 6. maddesinde.

"Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları şunlardır: a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19. yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar, b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar, c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları,

d) Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler. ..." hükmüne yer verilmiş, 7. maddesinde ise, Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının ve doğal sit alanlarının tespiti, Kültür ve Turizm Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların görüşü alınarak yapılacağı, yapılacak tespitlerde, kültür ve tabiat varlıklarının tarih, sanat,

bölge ve diğer özelliklerinin dikkate alınacağı, Devletin imkanları göz önünde tutularak, örnek durumda olan ve ait olduğu devrin özelliklerini yansıtan yeteri kadar eserin korunması gerekli kültür varlığı olarak belirleneceği, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili yapılan tespitlerin koruma bölge kurulu kararı ile tescil olunacağı, tespit ve tescil ile ilgili usullerin, esasların ve kıstasların yönetmelikte belirtileceği hükme bağlanmıştır.

13.03.2012 tarih ve 28232 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmeliğin "Tespit ve tescil işlemlerinde değerlendirme kıstasları" başlıklı 4. maddesinde, ...a) On dokuzuncu yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlardan olması,

b) Ondokuzuncu yüzyıl sonrasında yapılmış olmasına rağmen önem ve özellikleri bakımından korunmalarına gerek görülmesi veya bu yapıların ait oldukları dönemin kendine özgü niteliklerini anlatan belge niteliğinde olması ya da var olan bir geleneğin hala sürdüğünün göstergesi olan ve bir bütünün parçası olarak çevreye katkıda bulunan taşınmazlardan olması, c) (Değişik:RG-9/1/2015-29231) Tek yapılar için;

taşınmazın sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermesi, kent ve çevre kimliğine, dokusuna katkıda bulunması, yöresel yaşam biçimini yansıtması,...hususları göz önünde bulundurulur." düzenlemesine yer verildiği anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden; Denizli İli, Serinhisar İlçesi, ... Mahallesi, ... Ada, ... sayılı parselde davacıların murisi ... adına kayıtlı taşınmazda bulunan yapıya ilişkin olarak alınan Aydın Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun... tarih ve ... sayılı kararına karşı yaptıkları itiraz üzerine tesis edilen tescilin kaldırılması talebinin uygun olmadığına, tescilli taşınmazda izinsiz olarak gerçekleştirildiği tespit edilen uygulamaların ise (sıva, oluk sisteminin yenilenmesi gibi) kaldırılarak yapının özgün hale getirilmesine ilişkin Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulunun ... tarihli, ... sayılı kararına yapılan itirazın Kültür Varlıkları Koruma Yüksek Kurulunun ... tarihli, ... sayılı kararıyla reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlığın çözümü teknik incelemeyi gerektirdiğinden ilk derece Mahkemesince mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması sonucunda hazırlanan raporda yapılan değerledirmelerin temel olarak Koruma Bölge Kurulu ve Yüksek Kurulu kararlarına atıf yapılmak suretiyle bu kararların altlığı niteliğinde olan tescil fişindeki bilgilerin ve uzman raporlarının tekrarı niteliğinde olduğu görülmüştür.

Bu durumda, dosyada bulunan söz konusu yapıya ilişkin görseller, Büyükşehir Belediyesinin olumsuz görüşü ve temyiz dilekçesindeki beyanlar dikkate alındığında, dava konusu işlemde belirtilen taşınmazın bulunduğu alanın tarihi çevre itibarıyla korunması zorunlu bir alan olup olmadığı, kültür varlığı olarak tescile konu edilen yapının çevresinde varsa diğer tescilli yapılar ile bütünlük arz edip etmediği,

tek yapı niteliğindeyse Yönetmelikte belirtilen "taşınmazın sanat, mimari, tarihi, estetik, mahalli, dekoratif, simgesel, belgesel, işlevsel, maddi, hatıra, izlenim, özgünlük, teklik, nadirlik, homojenlik, onarılabilirlik değerlerinin yanı sıra, yapısal durum, malzeme, yapım tekniği, biçim bakımından özellik göstermesi, kent ve çevre kimliğine, dokusuna katkıda bulunması,

yöresel yaşam biçimini yansıtması" gibi özelliklerinin gerekçeleriyle birlikte somut olarak açıkça ortaya konulması gerekirken, dava konusu işlemde belirtilen taşınmazın, 2863 sayılı Kanunun 6. maddesi ve Yönetmeliğin 4. maddesinde taşınmazın kültür varlığı olarak tescil ve tespitine ilişkin hususlar yönünden yeterli düzeyde incelenmediği ve yapılan değerlendirmelerin soyut ve yüzeysel olduğu, söz konusu yapının hangi özellikleri itibarıyla kültür varlığı olarak korunması gerektiğinin gerekçeli, somut, açık bir biçimde ve yeterli düzeyde ortaya konulamadığı anlaşıldığından,

bu eksikliklerin giderilebilmesi amacıyla aynı bilirkişilerden ek rapor alınması veya gerek görülürse söz konusu taşınmazdaki yapının mahallinde içerisinde inşaat mühendisi de bulunan bilirkişi heyetiyle keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak yeni bir rapor alınması suretiyle işin esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden temyize konu kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.