Danıştay 4. Daire E.2023/4928 K.2024/6269

Dava konusu istem: İstanbul İli, Kartal İlçesi, ...- ... Mahallesi, ... ada, ... parsel (Eski ... ada, ... parsel) numaralı, 23.688,55 m² yüzölçümlü, mülkiyeti Hazine'ye ait olan taşınmazın 18.750,00 m²'lik kısmının 19/02/2011-12/08/2015 tarihleri arasında "Belediye Hizmet Alanı" yapılmak suretiyle işgal edildiğinden bahisle davacı idare adına düzenlenen 4.217.445,40-TL tutarlı, ... tarih, ... sayılı ecrimisil düzeltme ihbarnamesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu taşınmazın belediye hizmet alanı olarak, belediyeye tahmil edilen zorunlu kamu hizmetlerinin ifası için kullanıldığı, davacı belediyenin davalı mülkiyetinde olan dava konusu taşınmazı, ticari amaç güdülmeksizin belediye hizmetlerinin yerine getirilmesi amacıyla kamu hizmetinde kullanıldığı hususunun yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu anlaşıldığı, buna göre belediyeye yasalarla verilen kamu hizmetinin ifası için kullanılan alan için ecrimisil tahakkuku yoluna gidilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı tarafından, hazine adına kayıtlı söz konusu taşınmazın tamamının, imar planında ayrıldığı amaç doğrultusunda 15/06/2012 tarihinde Askerlik Şubesi Hizmet Binası yapılmak üzere Milli Savunma Bakanlığına tahsis edildiği, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı adına bir tahsis olmadığı gibi kullanımına ilişkin bir muvafakatın da bulunmadığı, dolayısıyla Hazine'nin bilgisi dışında, herhangi bir sözleşmeye dayanmaksızın taşınmazın 18.750,00 m²'lik kısmının davacı idarece işgali nedeniyle tesis edilen ecrimisil tahakkukuna ilişkin işlemin, mevzuat hükümlerine uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 75. maddesinde; Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malların, gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine fuzuli şagilden, bu Kanunun 9. maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, 13. maddesinde gösterilen komisyonca takdir ve tespit edilecek tutarda ecrimisil isteneceği, ecrimisilin talep edilebilmesi için Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olmasının gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmayacağı, hükmüne yer verilmiştir.

Anılan Kanun'un 74. maddesine dayanılarak Maliye Bakanlığı'nca çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "Ecrimisil:" Hazine taşınmazının, idarenin izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle, idarenin bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, idarece talep edilen tazminat; "Fuzuli Şagil" ise, kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, Hazine taşınmazının zilyetliğini, yetkili idarenin izni dışında eline geçiren, elinde tutan veya her ne şekilde olursa olsun bu malı kullanan veya tasarrufunda bulunduran gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanmıştır.

Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmeliğin 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; kamu idarelerinin mülkiyetlerindeki taşınmazların birbirlerine bedelsiz olarak tahsis ve devri ile. Hazineye ait taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kamu idarelerine tahsis ve devir işlemlerinin usul ve esaslarını belirlemektir." hükmüne.

"Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının (ğ) bendinde, "Tahsis: Mülkiyeti kendilerinde kalması koşuluyla kamu idarelerince, kanunlarında belirtilen kamu hizmetlerinin yerine getirilebilmesi amacıyla mülkiyetlerindeki taşınmazların, birbirlerine veya köy tüzel kişiliklerine.

Hazineye ait taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin ise, Maliye Bakanlığınca hizmetin devamı süresince kamu idarelerinin veya köy tüzel kişiliklerinin bedelsiz olarak kullanımına bırakılmasını ifade eder." hükmüne. "Tahsis Yetkisi" başlıklı 4. maddesinin 4. fıkrasında, "Hazineye ait taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin tahsis yetkisi özel bir hüküm olmadıkça Bakanlık ve taşra birimlerine aittir." hükmüne.

"İzinsiz kullanımlarda bedel alınması" başlıklı 11. maddesinde, (1) Kamu idaresine ait bir taşınmazın tahsis işlemi yapılmadan bir başka kamu idaresi tarafından kullanımı hâlinde, taşınmazın maliki olan kamu idaresince, kendi taşınmaz kira ihalesi komisyonunca belirlenen tutardaki tazminat taşınmazı kullanan kamu idaresinden alınır. Bu tazminat, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde taşınmazı kullanan kamu idaresince ödenir. Bu sürenin geçmesi ile tazminat kesinleşir.

Bu tazminatlar, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu hükümlerine göre icra dairelerince tahsil olunur.(2) Hazineye ait taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler için ise. Maliye Bakanlığı yerel birimince ilgili mevzuatına göre tespit edilen ecrimisil alınır. Rızaen ödenmeyen ecrimisil, 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre tahsil edilir.

Ancak, Hazineye ait taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler için (Değişik ibare:RG-14/8/2014-29088) genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinden ecrimisil alınmaz." düzenlemesine yer verilmiştir.

20/08/2011 tarihli, 28031 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 336 sayılı Milli Emlak Genel Tebliğinin Genel Esaslar ile ilgili bölümünde yer alan 5. maddesinin 6. bendinde "Kamu kurum ve kuruluşları tarafından; kuruluş kanunlarıyla verilen ve yapmakla yükümlü oldukları kamu hizmetleri doğrultusunda Hazine taşınmazları üzerinde izinsiz olarak yapılan sosyal, kültürel, sportif ve benzeri amaçlı tesislerin ticari amaca konu edilmemesi ve tahsis veya devir talebinde bulunulması ve bu talebin yetkili idarece uygun görülmesi halinde ecrimisil takibatı yapılmaz. Tahsis veya devir işlemlerinin gerçekleşmesi durumunda, tahakkuk etmiş ecrimisiller tahsil edilmez, tahsil edilmiş olanlar ise iade edilmez." düzenlemesi yer almaktadır.

Hazineye ait taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin kamu idarelerine tahsis ve devrinin yapılabileceği, belirtilen taşınmaz ve yerlerin Maliye Bakanlığınca hizmetin devamı süresince bedelsiz olarak kamu idarelerinin kullanımına bırakılabileceği, bu konudaki yetkinin Bakanlık ve taşra birimine ait olduğu,

tahsis işlemi yapılmadan kullanım durumunda ise Maliye Bakanlığı yerel birimlerince ilgili mevzuatına göre tespit edilen ecrimisilin alınacağı, ancak genel bütçe kapsamındaki idarelerden ecrimisil alınmayacağı, öte yandan Hazineye ait taşınmazların kamu hizmetine yönelik olarak kullanılabilmesi mümkün olmakla birlikte bunun için taşınmazın kullanımının ticari amaca konu edilmemesi ve yetkili İdareden (Hazineden) tahsis veya devir talebinde bulunulması üzerine yetkili İdarece tahsis veya devir talebinin uygun görülmesi gerekmektedir.

Mevzuatta öngörülen devir ve tahsis işlemi yapılmasına lüzum görülmeksizin Hazine taşınmazlarının izinsiz olarak kullanımının yolunun açılması durumunda, Hazine taşınmazları üzerinde yetkili idarelerin tasarruf yetkisinin engellenmek suretiyle yasal yönetim ilkesinin zedelenmesi ve hatta keyfiliğin önünün açılarak uygulamada karmaşaya yol açılması kaçınılmaz olacaktır.

Dosyanın incelenmesinden; İstanbul ili, Kartal ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel (Eski ... ada, ... parsel) sayılı 23.688,55m² yüzölçümlü, mülkiyeti Hazine'ye ait olan taşınmazın 18.750,00 m²'lik kısmının 19/02/2011-12/08/2015 tarihleri arasında "Belediye Hizmet Alanı" (BHA) yapılmak suretiyle işgal edildiğinden bahisle davacı adına düzenlenen 4.217.445,40-TL tutarlı, ... tarih, ... sayılı ecrimisil düzeltme ihbarnamesinin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Bakılan davada, dava konusu Hazine adına kayıtlı taşınmazın imar planında 12.642,182 m²'lik kısmının Askeri Stratejik alan, 148,298 m²'lik kısmının BHA, 10.355,815 m²'lik kısmının ise spor tesisi alanında kaldığı, büyük kısmı askeri alanda kalan taşınmazın, ayrıldığı amaç doğrultusunda 15/06/2012 tarihinde Askerlik Şubesi Hizmet Binası yapılmak üzere Milli Savunma Bakanlığına tahsis edildiği, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı adına herhangi bir tahsis olmadığı gibi kullanımına ilişkin bir muvafakatın da bulunmadığı,

dava konusu taşınmazın belediye hizmet alanı olarak ayrılan kısmın dışında Hazine'nin bilgisi olmaksızın ve herhangi bir sözleşmeye dayanmaksızın 18.750,00 m²'lik kısmının davacı idare tarafından kullanıldığı anlaşılmakta olup, herhangi bir devir ya da tahsis olmaksızın Hazine arazisi üzerinde kamu hizmeti yürütülmesi,

izinsiz kullanımın işgal niteliğini kaldırmayacağı gibi ecrimisil alınmasına da engel olamayacağından söz konusu kullanımın yukarıda yer verilen mevzuat çerçevesinde fuzuli işgal olarak nitelendirilmesinde ve bu işgal nedeniyle ecrimisil tahakkuk ettirilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Anılan nedenlerle, dava konusu düzeltme ihbarnamesinin iptal edilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı ve temyize konu kararın bozularak Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince davanın esası incelenerek (ecrimisil bedeli yönünden) sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği görüşü ile kararın onanmasına ilişkin Daire kararına katılmıyorum.

(XX) KARŞI OY

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 75. maddesinde; Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malların, gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine fuzuli şagilden, bu Kanunun 9. maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, 13. maddesinde gösterilen komisyonca takdir ve tespit edilecek tutarda ecrimisil isteneceği, ecrimisilin talep edilebilmesi için Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olmasının gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmayacağı, hükmüne yer verilmiştir.

Anılan Kanun'un 74. maddesine dayanılarak Maliye Bakanlığı'nca çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "Ecrimisil:" Hazine taşınmazının, idarenin izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle, idarenin bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, idarece talep edilen tazminat.

"Fuzuli Şagil" ise, kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, Hazine taşınmazının zilyetliğini, yetkili idarenin izni dışında eline geçiren, elinde tutan veya her ne şekilde olursa olsun bu malı kullanan veya tasarrufunda bulunduran gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanmış. 84. maddesinde, idarece tespitten önceki sürelere ait işgal ve tasarruflar sebebiyle ecrimisil takip ve tahsilatının yapılacağı ve 85. maddesinin 2. fıkrasında, "Ecrimisilin tespit ve takdirinde.

İdarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, taşınmazın işgalci tarafından kullanım şekli, fiili ve hukuki durumu ile işgalden dolayı varsa elde ettiği gelir, aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulur..." düzenlemesine yer verilmiştir.

3194 sayılı İmar Kanunu'nun dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 11. maddesinde.

"İmar planlarında; meydan, yol, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait gayrimenkuller ile askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ile ülke güvenliği ile doğrudan doğruya ilgili Türk Silahlı Kuvvetlerine ait harekat ve savunma amaçlı yerler hariç Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye; belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilir ve tapu kaydı terkin edilir.

Ancak, bu yerlerin üzerinde bina bulunduğu takdirde, arsası hariç yalnız binanın halihazır kıymeti için takdir edilecek bedel ödenir. Bedeli ve ödeme şekli taraflarca tespit olunur. Bu suretle maledilen arazi ve arsalar belediye veya özel idare tarafından satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamaz. Bu hususta tapu kütüğünün beyanlar hanesine gerekli şerh konur." hükmü yer almaktadır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 'Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları' başlıklı 7. maddesinde; Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları içerisinde "f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.

g) Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımı ile bu yolların temizliği ve karla mücadele çalışmalarını yürütmek; kentsel tasarım projelerine uygun olarak bu yerlere cephesi bulunan yapılara ilişkin yükümlülükler koymak; ilân ve reklam asılacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını belirlemek; meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi işlerini gerçekleştirmek." olarak tespit edilmiştir.

20/08/2011 tarihli, 28031 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 336 sayılı Milli Emlak Genel Tebliğinin Genel Esaslar ile ilgili bölümünde yer alan 5. maddesinin 6. bendinde "Kamu kurum ve kuruluşları tarafından; kuruluş kanunlarıyla verilen ve yapmakla yükümlü oldukları kamu hizmetleri doğrultusunda Hazine taşınmazları üzerinde izinsiz olarak yapılan sosyal, kültürel, sportif ve benzeri amaçlı tesislerin ticari amaca konu edilmemesi ve tahsis veya devir talebinde bulunulması ve bu talebin yetkili idarece uygun görülmesi halinde ecrimisil takibatı yapılmaz. Tahsis veya devir işlemlerinin gerçekleşmesi durumunda, tahakkuk etmiş ecrimisiller tahsil edilmez, tahsil edilmiş olanlar ise iade edilmez." düzenlemesine yer verilmiştir.

Bu düzenlemeye göre; Hazineye ait taşınmazların kamu hizmetine (imar planlarında meydan, yol, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerler (talepte bulunulması ve bu talebin kabul edilmesi şartıyla bedelsiz devredileceği) ile izinsiz olarak yapılan sosyal, kültürel, sportif ve benzeri amaçlı tesislerin ticari amaca konu edilmemesi ve tahsis veya devir talebinde bulunulması ve bu talebin yetkili idarece uygun görülmesi şartıyla) yönelik olarak kullanılabileceği öngörülmekle birlikte bu durumun gerçekleşebilmesi, taşınmazın kullanımına yönelik olarak ticari amaca konu edilmemesi ve yetkili İdareden (Hazineden) tahsis veya devir talebinde bulunulması üzerine yetkili İdarece tahsis veya devir isteğinin uygun görülmesi şartına bağlanmıştır.

Dosyanın incelenmesinden. İstanbul ili, Kartal ilçesi, ...

Mahallesi, ... ada, ... parsel (Eski ... ada, ... parsel) sayılı 23.688,55m² yüzölçümlü, mülkiyeti Hazine'ye ait olan taşınmazın 18.750,00 m²'lik kısmının 19/02/2011-12/08/2015 tarihleri arasında "Belediye Hizmet Alanı" (BHA) yapılmak suretiyle işgal edildiğinden bahisle davacı adına düzenlenen 4.217.445,40-TL tutarlı, ... tarih, ... sayılı ecrimisil düzeltme ihbarnamesinin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı.

Hazine adına kayıtlı taşınmazın imar planında 12.642,182 m²'lik kısmının Askeri Stratejik alan, 148,298 m²'lik kısmının BHA, 10.355,815 m²'lik kısmının ise spor tesisi alanında kaldığı, büyük kısmı askeri alanda kalan taşınmazın, ayrıldığı amaç doğrultusunda 15/06/2012 tarihinde Askerlik Şubesi Hizmet Binası yapılmak üzere Milli Savunma Bakanlığına tahsis edildiği, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı adına bir tahsis olmadığı gibi kullanımına ilişkin bir muvafakatın da (İmar Kanunu 11. madde uygulaması) bulunmadığı,

dava konusu ecrimisil ihbarnamesinin belediye hizmet alanı olarak ayrılan kısmın dışında Hazine'nin bilgisi olmaksızın ve herhangi bir sözleşmeye dayanmaksızın 18.750,00 m²'lik kısmının davacı idarece kullanıldığı, bu kullanımın yukarıda yer verilen mevzuat çerçevesinde fuzuli işgal olarak nitelendirilmesinde ve bu işgal nedeniyle ecrimisil tahakkuk ettirilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Anılan nedenlerle, dava konusu düzeltme ihbarnamesinin fuzuli işgal bulunmadığı gerekçesiyle iptal edilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı ve temyize konu kararın bozularak Bölge İdare Mahkemesince davanın esası incelenerek (ecrimisil bedeli) sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği görüşü ile belirtilen kararın onanmasına ilişkin Daire kararına katılmıyorum.