Danıştay 4. Daire E.2023/5679 K.2024/2453

Dava konusu istem: Konya ili, Selçuklu ilçesi, ... Mahallesi, ... pafta, ... ada, ... sayılı parselin önündeki muhtelif yerlerin (413,11 m²) beş yıldır kullanıldığından bahisle 565.293,75-TL ecrimisil ücreti tahakkuk ettirilmesine ilişkin davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı yazısı ile bildirilen ... sayılı Belediye Encümen Kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava dosyasında bulunan bilgi ve belgelerin bir bütün olarak değerlendirilmesinden; tasarrufu davalı belediyeye ait olan parselin önündeki muhtelif yerlerin beş (5) yıldır davacı şirket tarafından işgal edildiğinin tespiti amacıyla taşınmaz tespit tutanağı düzenlendikten sonra taşınmaz tespit komisyonu kurulup belirtilen dönemlere ilişkin ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası,

borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurularak kıymet takdir raporu hazırlanıp buna uygun ecrimisil ihbarnamesi düzenlenmesi gerekirken, mevzuatta yer alan tüm bu hukuki süreçler işletilmeden tesis edildiği anlaşılan dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği; öte yandan davalı idarece davacı şirketin petrol istasyonu iş yerinde bulunan muhtelif yerler adı altında bir takım eklentilere ait işgal alanının fazla hesaplandığı,

işgal edilen alana ait hesaplanması gereken bedelin davalı idarece tahakkuk ettirilen ve istenilen ecrimisil bedelinden daha az olduğu, dolayısıyla davalı idarenin talep ettiği ecrimisil bedelinin fahiş miktarda olduğu dikkate alındığında, davacı tarafından söz konusu taşınmaza ilişkin fuzulen işgalde bulunulan alan miktarı ile işgale konu alan dolayısıyla yapılacak hesaplamalar doğrultusunda davacı adına tahakkuk ettirilecek ecrimisil bedelinin idarece hatalı şekilde tespit edildiği ve bu tespite istinaden düzenlenen dava konusu ecrimisil ihbarnamesi işleminde bu yönüyle de hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, ecrimisil tespitinde belediye encümeninin yetkili olduğu, yapılan hesaplamanın hukuka uygun olduğu, fahiş bedel hesaplaması yapılmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 75. maddesinde, "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, Hazinenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.'' hükmü yer almaktadır.

Anılan Kanun'un 74. maddesine dayanılarak Maliye Bakanlığı'nca çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "Ecrimisil:" Hazine taşınmazının, idarenin izni dışında gerçek veya tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle, idarenin bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, idarece talep edilen tazminat.

"Fuzuli Şagil" ise, Kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, Hazine taşınmazının zilyetliğini, yetkili idarenin izni dışında eline geçiren, elinde tutan veya her ne şekilde olursa olsun bu malı kullanan veya tasarrufunda bulunduran gerçek veya tüzel kişiler olarak tanımlanmış. 84. maddesinde, idarece tespitten önceki sürelere ait işgal ve tasarruflar sebebiyle ecrimisil takip ve tahsilatının yapılacağı ve 85. maddesinin 2. fıkrasında, "Ecrimisilin tespit ve takdirinde.

İdarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, taşınmazın işgalci tarafından kullanım şekli, fiili ve hukuki durumu ile işgalden dolayı varsa elde ettiği gelir, aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulur..." düzenlemesine yer verilmiştir.

13/07/2005 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15. maddesinde, belediye mallarına karşı suç işleyenlerin Devlet malına karşı suç işlemiş sayılacağı, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi hükümlerinin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

3194 sayılı İmar Kanunu'nun dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 11. maddesinde.

"İmar planlarında; meydan, yol, park, yeşil saha, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılmış yerlere rastlayan Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait gayrimenkuller ile askeri yasak bölgeler, güvenlik bölgeleri ile ülke güvenliği ile doğrudan doğruya ilgili Türk Silahlı Kuvvetlerine ait harekat ve savunma amaçlı yerler hariç Hazine ve özel idareye ait arazi ve arsalar belediye veya valiliğin teklifi, Maliye ve Gümrük Bakanlığının onayı ile belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeye; belediye ve mücavir alan hudutları dışında özel idareye bedelsiz terk edilir ve tapu kaydı terkin edilir.

Ancak, bu yerlerin üzerinde bina bulunduğu takdirde, arsası hariç yalnız binanın halihazır kıymeti için takdir edilecek bedel ödenir. Bedeli ve ödeme şekli taraflarca tespit olunur. Bu suretle maledilen arazi ve arsalar belediye veya özel idare tarafından satılamaz ve başka bir maksat için kullanılamaz. Bu hususta tapu kütüğünün beyanlar hanesine gerekli şerh konur." hükmü yer almaktadır.

Dolayısıyla belediyenin özel mülkiyetinde olmamakla birlikte yukarıda belirtilen mevzuat gereği gözetim ve denetiminde olan bu taşınmazlar için belediye tarafından ecrimisil alınabileceği kuşkusuzdur.

Dosyanın incelenmesinden; davalı idarenin davaya konu taşınmazın umuma ait yerlerden olduğu ve Belediye Gelirleri Kanunu'nun 52. maddesi kapsamında ecrimisil bedeli tespit edildiği, Mahkemenin keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunda taşınmazın akaryakıt satış istasyonu sahası önüne isabet eden tapusuz boşluk alanlar olarak tarif edildiği, mevcut işgal durumuna göre ecrimisil bedelinin 89.291,51 TL olarak hesaplandığı Mahkemenin ise dava konusu işlemin iptaline karar verdiği görülmüştür.

Ecrimisilin; işgal nedeniyle alınan bir tazminat olduğu, ecrimisil tutarının hesaplanmasında; taşınmazın mevkii, kullanım şekli, elde edilen gelir, altyapı, ulaşım kolaylığı gibi tüm faktörlerin etkili olduğu dikkate alındığında, bilirkişilerce ecrimisilin fahiş olduğu iddiasının emsal bir taşınmaza göre değerlendirilmesi, bu emsalin taşınmaza en yakın özellikleri taşıyan nitelikte olması gerektiği açıktır.

Mahkemece, tespit tutanağı düzenlendikten sonra taşınmaz tespit komisyonu kurulup belirtilen dönemlere ilişkin ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurularak kıymet takdir raporu hazırlanıp buna uygun ecrimisil ihbarnamesi düzenlenmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de ecrimisil bedelinin işgaliye bedellerine göre 5 yıl olarak tespit edilip, encümenden olur alındığı ve davacıdan talep edildiği görülmüştür.

Öte yandan, ecrimisil bedelinin tespiti açısından yeterli veri elde edilmesi durumunda mutlaka 2886 sayılı Kanun'un 9. maddesinde sayılan kuruluşların tamamından görüş alınması gerekmediği, İdare Mahkemesince öncelikle davalı idarece belirlenen bedelin uygun olup olmadığının değerlendirilmesi; bu değerlendirmenin yapılamaması halinde ise mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yapılarak karar verilmesi gerekmektedir.

Bu durumda; bilirkişilerce düzenlenen raporda işgal alanı, dönemi ve ecrimisil hesaplaması yerinde görülmüş olmakla birlikte davaya konu taşınmazın 3194 sayılı İmar Kanun'un 11. maddesi kapsamındaki belediyenin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazlardan olup olmadığının tespit edilerek sonucuna göre karar verilmesi gerektiğinden İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan İstinaf başvurusunun reddine dair kararda hukuki isabet görülmemiştir.