Danıştay 4. Daire E.2023/7311 K.2025/976

Dava konusu istem: Çorum ili, Merkez ilçe, ... köyü civarında bulunan IR:... sayılı II (a) grubu kalker maden ocağı ruhsat sahibi olan davacı şirket tarafından, maden (kalker) ocağı ve kırma eleme tesisi için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talebiyle davalı idareye yapılan 02/11/2020 tarihli başvurunun reddine dair ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; maden sahasının planlı bir alanda kalmadığı, dolayısıyla üst ölçekli plan bakımından herhangi bir plan değişikliği gerektirmediği, maden sahasında yapılacak üretim faaliyetinin çevre köylere ait sulama kaynaklarına ve davalı idare tarafından yapıldığı belirtilen sulama göletine ve köye ulaşımı sağlayan yollara olumsuz bir etkisinin söz konusu olmadığı,

yine maden sahasında yapılacak üretim faaliyeti sonucu toz oluşması muhakkak ve saha yakınındaki GES'lerin bu durumdan etkilenmesi çekişmesizse de, oluşacak tozun sınır değerler içerisinde olduğu tespiti ile bu etkinin alınacak tedbirler ile en aza indirgenebileceği (kaldı ki davacı şirketin taahhütleri kapsamında taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğinin davalı idare tarafından denetlenebileceği ve söz konusu denetim yetkisinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesinden sonra da kullanılabileceği ve oluşacak tozun sınır değerin üzerine çıkması ve GES'lerin olumsuz etkilenmesinin söz konusu olduğu durumlarda düzenlenecek olan işyeri

açma ve çalışma ruhsatının her zaman iptal edilebileceği) gibi hususlar birlikte gözetildiğinde, hatalı tespit ve değerlendirme ile tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; bilirkişi raporunda yapılan değerlendirmeler dikkate alındığında, davacı tarafından talep edilen işyeri açma ve çalışma ruhsatına konu işletmenin faaliyete geçmesi durumunda, faaliyeti esnasında ortaya çıkacak tozun faaliyet alanına yakın mesafede bulunan Güneş Enerji Santrallerinin enerji üretimi verimini düşüreceği ve faaliyete ilişkin olarak hazırlanan proje tanıtım dosyasında da projenin çevresine etkileri yeterince irdelenmediği gibi, alınacak önlemler de ayrıntılı olarak irdelenmeksizin yalnızca taahhüt verileceğinin belirtildiği anlaşıldığından,

çevreye olumsuz etkileri bulunacağı anlaşılan kalker maden ocağı kırma-eleme tesisi için talep edilen işyeri açma ve çalışma ruhsatının, ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda oluşturulan inceleme kurulunun ruhsat verilmesinin uygun olmadığı yönündeki raporu doğrultusunda reddi yönünde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptaline karar veren İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliği kapsamında bilimsel etütler yapılarak gerekli izinlerin alınması sonucunda İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine uygun olarak başvuruda bulunduklarını, davalı idarenin olağan uygulamanın dışına çıkarak ruhsat başvurusunun reddine karar verdiği, meteorolojik veriler incelendiğinde oluşacak toz emisyonunun dağılımının güneş enerjisi santralleri yönünde olmadığının açık olduğu kaldı ki, kırma eleme tesisinde gerekli kapamalar ve spreylemeler yapılarak tozun kontrol altında tutulacağı, proje tanıtım dosyasında öngörülen miktarlar ile patlama yapılması durumunda su kaynakları ve çeşmelerde bir sorun oluşmayacağı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde, "Gerçekleştirmeyi planladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez." düzenlemesine yer verilmiştir.

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 3. maddesinde. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatını vermeye yetkili olan merciler sayılmış, 4. maddesinde.

"3 üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde İnsan sağlığına zarar vermemek, çevre kirliliğine yol açmamak, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacaklarına ilişkin düzenlemeye, 5. maddesinde ise işyeri veya işletme açmak isteyenlerin;

işin özelliğine göre 4 üncü maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra başvuru formunu doldurarak 3 üncü maddede belirtilen mercie ibraz edeceği, bu başvurunun yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye verileceği düzenlemesine yer verilmiştir.

3213 sayılı Maden Kanununun "Madencilik faaliyetlerinde izinler" başlıklı 7. maddesinde; "Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatları il özel idareleri veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı tarafından verilir. Maden ruhsat sahalarında, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler dışındaki faaliyetler ve/veya tesisler için Bakanlığın izni olmaksızın hiçbir surette işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenemez" hükmü bulunmaktadır.

10/08/2005 günlü, 25902 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin tanımlar başlıklı 4. maddesinde.

"Gayrisıhhî müessese: faaliyeti sırasında çevresinde bulunanlara biyolojik, kimyasal, fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden az veya çok zarar veren veya vermesi muhtemel olan ya da doğal kaynakların kirlenmesine sebep olabilecek müesseseleri, İkinci sınıf gayrisıhhî müessese: konutlardan ve insan ikametine mahsus diğer yerlerden mutlaka uzak bulundurulmaları gerekmeyen, bununla birlikte müessesenin faaliyetinin gerektirdiği durumlarda izin verilmeden önce civarında ikamet edenlerin esenlik ve istirahati hususunda konumu,

tesisatı ve vaziyeti itibarıyla bir zarar vermeyeceğine kanaat oluşması için inceleme yapılması gerekli müesseseler" şeklinde tanımlanmış, 5. maddesinde; maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı olarak üretim yapılan geçici tesislerle ilgili bu Yönetmeliğin uygulanmasında 4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun 7 nci maddesinde yer alan hususların öncelikle dikkate alınacağı, 17. maddesinde;

maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatının il özel idareleri tarafından verileceği, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı geçici tesislere dayalı olarak üretim yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler Örnek 7’de yer alan formu doldurarak il özel idaresine başvuracağı, başvurularda bu formda yer alanlar dışında başka bir bilgi ve belge istenilmeyeceği, 23. maddesinde ise.

"Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır." kuralı yer almaktadır.

Madencilik Faaliyetleri İzin Yönetmeliği'nin "Madencilik faaliyetlerinin yapıldığı yerlerde aranacak genel şartlar" başlıklı 77. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin eki (Ek-1) sayılı Listede yer alan madencilik faaliyetleri için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen maden üretim faaliyetleri ve/veya bu faaliyetlere dayalı olarak üretim yapılan tesislerin bulunduğu yerler aşağıda belirtilen kriterlere uymak zorundadır:

a) Çevre kirliliğine neden olmamak ve insan sağlığına zarar vermemek için ilgili mevzuatta öngörülen hükümlere uymak,

b) İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak mevzuatta öngörülen tedbirleri almak,

c) Karayolu kenarındaki madencilik faaliyetlerinin yapıldığı yerler için karayolu trafik güvenliğini sağlamak,

ç) Madencilik faaliyetleri sırasında patlayıcı madde kullanılan yerlerde 27/11/1973 tarihli ve 7/7551 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Hakkında Tüzük ve 14/8/1987 tarihli ve 87/12028 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüzük hükümlerine uygun tedbirleri almak.

Yetkili idareler, işyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra yapacakları denetimlerde bu hususların yerine getirilip getirilmediğini kontrol eder." düzenlemeleri yapılmıştır.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte, madencilik faaliyetleri gayrisıhhi müesseseler kapsamında değerlendirilmek suretiyle madencilik işletmeleri; üretim kapasiteleri, çalışma alanları ve maden grupları gibi kriterlere göre farklı sınıflara ayrılmış, birinci, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseselerin çevre ve insan sağlığına zarar vermesi durumunda izlenecek süreç ve uygulanacak yaptırımlar belirtilmiş, ancak madencilik faaliyetlerine ilişkin özel düzenlemelere yer verilmemiş, madencilik faaliyetleri bu alana ilişkin özel düzenlemelerin yer aldığı maden mevzuatında düzenlenmiştir.

3213 sayılı Kanunun madencilik faaliyetinde izinlere ilişkin kuralların yer aldığı 7. maddesinde, ÇED işlemlerinin Çevre ve Orman Bakanlığı (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı) tarafından gerçekleştirileceği, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının ise, il özel idareleri veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı tarafından verileceği belirtilmiştir.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelikte, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatının il özel idareleri tarafından verileceği, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı geçici tesislere dayalı olarak üretim yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişilerin Örnek 7’de yer alan formu doldurarak il özel idaresine başvuracakları, başvurularda bu formda yer alanlar dışında başka bir bilgi ve belge istenilmeyeceği belirtilmiş, Örnek 7’de yer alan formda ise ÇED Yönetmeliği kapsamında alınmış karar (ÇED Olumlu Kararı, ÇED Gerekli Değildir Kararı,

ÇED Kapsamı Dışında) başvuru için gerekli belgeler arasında sayılmış ve formda "Not: Bu forma ÇED olumlu kararı ve ÇED raporu veya ÇED gerekli değildir kararı ve proje tanıtım dosyası ya da ÇED kapsamı dışındadır belgesi eklenir." ibaresine yer verilmiştir.

Aktarılan bu hükümlerde, gayrisıhhi müessese açma ruhsatı başvurularında, madencilik faaliyetlerinin çevreye olan etkilerinin değerlendirilmesi için ÇED Kararının başvuru belgesine eklenmesi zorunlu tutulmuştur. Başka bir ifade ile açılmak istenen işyerinin çevreye olan etkilerinin ÇED sürecinde değerlendirilmesi, bu süreç sonunda verilen ÇED Belgesinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi için yeterli görülmesi ilkesi kabul edilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden; Çorum ili, Merkez ilçe, Tatar köyü civarında bulunan IR:86551 sayılı II (a) grubu kalker maden ocağı ruhsat sahibi olan davacı şirket tarafından, maden (kalker) ocağı ve kırma eleme tesisi için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesi talebiyle yapılan başvurunun, İl Çevre Koruma ve Kontrol Müdürlüğü'nün, üretimde kullanılacak patlatma yönteminin davalı idare tarafından yapılan sulama göletine zarar vereceği, Aksungur ve Tatar köyü muhtarlarının açılacak ocağın içme sulama sularına, hayvanlarının yayılım alanları ile köye ulaşım için kullanılan yollara zarar verebileceği ve ocak civarında bulunan dört adet güneş enerjisi santralinin oluşacak tozdan olumsuz etkileneceği yolundaki görüşü üzerine reddedildiği anlaşılmaktadır.

Olayda, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili mevzuat kapsamında alınan "ÇED Gerekli Değildir Kararı" halen hukuki olarak geçerliliğini devam ettirmekte olup, anılan işleme karşı açılmış bir dava bulunmamaktadır. İşyerinin faaliyete geçmesinden sonra çevre ve insan sağlığına zarar verdiğinin ileri sürülmesi veya bu yönde bir tespitte bulunulması durumunda ise izlenmesi gereken süreç ve uygulanacak yaptırımların denetime yetkili idareler tarafından değerlendirileceği açıktır.

Bu durumda. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 17. maddesinde, maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı geçici tesislere dayalı olarak üretim yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişilerin Örnek 7’de yer alan formu doldurarak il özel idaresine başvuracağı ve başvurularda bu formda yer alanlar dışında başka bir bilgi ve belge istenilmeyeceğinin açıkça belirtilmesi, "ÇED Gerekli Değildir Kararının" halen hukuki olarak geçerliliğini devam ettirmesi,

işyeri açma ve çalışma ruhsatının mevzuatta yer alan şartların sağlaması nedeniyle düzenlenmesi ve bu şartların kaybedildiğine dair bir tespitin de bulunmaması karşısında, dava konusu işyeri açma ve çalışma ruhsatı talebinin reddine ilişkin işlemde ve davanın reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.