Danıştay 4. Daire E.2023/9263 K.2023/6461

Dava konusu istem: İzmir İli, Urla İlçesi, … Mahallesi, … asfaltı No:… adresinde ve tapunun … ada, … parselinde bulunan taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığı gerekçesiyle işyerinin ruhsatının iptal edilerek kapatılması ve Kabahatler Kanununun 32.maddesi gereğince 219,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin … gün ve … sayılı Belediye Encümeni kararı ile … tarih ve … sayılıl Urla Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesince verilen … gün ve E:…, K:… sayılı kararda; davacının sahibi olduğu ruhsatlı yapıda, yapının ruhsat ve eki mimari projesine aykırı tadilat yapıldığının tespiti ve verilen süre içinde bu aykırılığın giderilmemesi nedeniyle davalı idarece yapılan denetimde tespit edilen bu durumun işyeri açma ve çalışma ruhsatına aykırı bir faaliyet olarak değerlendirilmesi sonucunda davacıya ait işyeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilmiş ise de.

3194 sayılı Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca belediyece, yapı ruhsatı ve eki mimari projesine aykırı tadilat yapıldığının tespiti nedeniyle idari para cezası ve yıkım kararı verilebileceği ve ruhsata aykırılık giderilmediği takdirde masraflarının ilgilisinden tahsil edilmek suretiyle belediye tarafından giderilebileceği hükmü gereğince, idarece aykırılık teşkil eden imalatların kaldırılması suretiyle giderilmesine yönelik olarak herhangi bir işlem tesis edilmeyerek son derece ağır bir yaptırım olan işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali şeklinde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Öte yandan, söz konusu ruhsatsız imalatlar için 3194 sayılı Kanunun 42.maddesi uyarınca para cezası verilmiş olduğundan ve belediyece hukuka uygun verilmiş bir emir bulunmadığından, işlemin para cezasına ilişkin kısmında da hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, tesis edilen idari işlemlerin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ: …

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı tarafından İzmir İli, Urla İlçesi, … Mahallesi, … asfaltı No:… adresinde ve tapunun … ada, … parselinde bulunan taşınmazda ruhsatsız imalatlar yapıldığı gerekçesiyle işyerinin ruhsatının iptal edilerek kapatılması ve Kabahatler Kanununun 32.maddesi gereğince 219,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin … gün ve … sayılı Belediye Encümeni kararı ile … tarih ve … sayılıl Urla Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT ve HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 20. maddesinde. "Yapı: a) Kuruluş veya kişilerce kendilerine ait tapusu bulunan arazi, arsa veya parsellerde, b) Kuruluş veya kişilerce, kendisine ait tapusu bulunmamakla beraber kamu kurum ve kuruluşlarının vermiş oldukları tahsis veya irtifak hakkı tesis belgeleri ile, imar planı, yönetmelik, ruhsat ve eklerine uygun olarak yapılabilir.", 21. maddesinde.

"Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26'ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden (....) yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir...", "Yapı Kullanma İzni" başlıklı 30. maddesinde. "Yapı tamamen bittiği takdirde tamamının, kısmen kullanılması mümkün kısımları tamamlandığı takdirde bu kısımlarının kullanılabilmesi için inşaat ruhsatını veren belediye, valilik (...) bürolarından.

27' nci maddeye göre ruhsata tabi olmayan yapıların tamamen veya kısmen kullanılabilmesi için ise ilgili belediye ve valilikten izin alınması mecburidir. Mal sahibinin müracaatı üzerine, yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğu ve kullanılmasında fen bakımından mahzur görülmediğinin tespiti gerekir...", "Ruhsatsız veya Ruhsat ve Eklerine Aykırı Olarak Başlanan Yapılar" başlıklı 32. maddesinde.

"Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır.

Bu tebligatın bir nüshası da muhtara bırakılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister." hükümlerine yer verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15'nci maddesinin (c) bendinde; "Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek." belediyelerin yetkileri arasında sayılmıştır.

3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanunun 4'üncü maddesinde, "3'üncü maddede belirtilen merciler, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar. a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak." hükmüne yer verilmiştir.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 6. maddesinde. "Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz.

İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır.", 13. maddesinde. "İşyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idareler tarafından ruhsatın verildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde kontrol edilir. İşyerinin bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde ruhsat kesinleşir. Kontrol görevini yerine getirmeyen yetkili idare görevlileri hakkında kanunî işlem yapılır.

İşyeri açma ve çalışma ruhsatının verilmesinden sonra yapılacak denetimlerde mevzuata uygun olmayan unsurların ve noksanlıkların tespiti halinde, işyerine bu noksanlık ve hatalarını gidermesi için bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde tespit edilen noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde, ruhsat iptal edilerek işyeri kapatılır.

Ayrıca ilgililerin yalan, yanlış ve yanıltıcı beyanı varsa haklarında kanunî işlem yapılır." düzenlemeleri öngörülmüştür.

Dava dosyasının incelenmesinden; davacıya Urla Belediye Başkanlığı tarafından 23/06/2014 tarihinde ''ev pansiyonculuğu'' faaliyet konulu işyeri açma ve çalıştırma ruhsatının verildiği, İmar ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından yapılan denetimde, işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerinde, imar mevzuatına aykırı ilave yapılaşmaların tespit edildiği, 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca 23/05/2016 tarihli yapı tatil zaptının düzenlendiği, … gün ve … sayılı encümen kararıyla imara aykırı yapıların yıkılmasına ve idari para cezası verilmesine karar verildiği,

bu Encümen kararına istinaden davacıya ait işyerinde 19/07/2016 tarihinde yapılan denetimde işyerinin imara uygun hale getirilmesi gerektiği, mevzuata aykırı unsur ve eksikliklerin giderilmesi için 15 gün süre verildiği,

noksanlıkların giderilmemesi halinde İşyeri Açma ve Çalıştırma Yönetmeliğinin 13. maddesi hükümleri uyarıca işyeri ruhsatının iptal edileceğinin bildirildiği ancak bu sürede imara aykırılığın giderildiğine dair herhangi bir başvurunun yapılmaması üzerine işyerinin ruhsatının iptal edilerek kapatılması ve Kabahatler Kanununun 32. maddesi gereğince davacıya 219,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin … gün ve … sayılı Belediye Encümeni kararı ile … tarih ve … sayılıl Urla Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü işleminin tesis edilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; mevzuata uygun olmayan unsurların ve noksanlıkların tespiti halinde, işyerine bu noksanlık ve hatalarını gidermesi için bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği, verilen süre içinde tespit edilen noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde, ruhsatın iptal edileceğinin kurala bağlandığı ve bu hususta idarelere takdir yetkisi tanınmadığı/idarelerin bağlı yetki içerisinde bulunduğu açıktır.

Uyuşmazlıkta ise, davacıya ait işyerinde 15 gün süre içerisinde işyeri açma ve çalışma ruhsatına bağlanan işyerindeki imara aykırı ilave yapılaşmaların giderilmediği açık olup, dava konusu işlemlerin davanın açıldığı tarihte idarenin bağlı yetki içerisinde kanuna uygun şekilde tesis ettiği işlemler olduğu anlaşılmaktadır.

Bu durumda; işleme konu işyerinde, ruhsatsız imalatlar yapılmak suretiyle işyeri açma ve çalışma ruhsatına aykırılıkların davalı idarece düzenlenen yapı tatil tutanağı ile tespit edildiği, davacıya, imara aykırı yapılaşmaların giderilmesi için verilen sürenin bitiminden sonra yapılan kontrollerde daha önce tespiti yapılan mevzuata aykırılıkların düzeltilmesi için mevzuata uygun olarak davacıya on beş günlük süre tanınmasına rağmen davacı tarafından bu süre zarfında imara aykırılıkların giderilmediği,

idarece aykırılık teşkil eden imalatların kaldırılması suretiyle giderilmesine yönelik olarak herhangi bir işlem tesis edilmeyerek son derece ağır bir yaptırım olan işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali şeklinde tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlem iptal edilmiş olup, Mahkemece uyuşmazlığa konu işlemlerin hukuka uygunluk incelemesi yapılırken dayanak/tesis edildikleri mevzuat hükümlerine uygun olarak incelenmesi gerektiği, uyuşmazlıkta,

dava konusu işlemlerin dayanağının 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun ve İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümleri olduğu, buna rağmen İdare Mahkemesince 3194 sayılı İmar Kanununa göre işlem yapılması gerektiğinden bahisle verilen iptali kararında hukuki isabet görülmemiştir.

Öte yandan, usul hukukunun en temel ilkelerinden biri olan "taleple bağlılık" ilkesi uyarınca, İdari Yargı mercilerinde açılan davalarda; İdare Mahkemelerinin, davacının istemi ile bağlı olduğu, istemi genişletecek veya daraltacak biçimde karar verilemeyeceği açıktır. Bu durumda; davacı tarafından iptali istenilen … tarih ve … sayılıl Urla Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü işlemi ile ilgili olarak hem İdare Mahkemesince hem de Bölge İdare Mahkemesince ayrı bir hukuki inceleme yapılmadığı ve hüküm kurulmadığı anlaşıldığından, temyize konu kararda eksik hüküm kurulmuş olması sebebiyle de hukuki isabet bulunmamaktadır.