Danıştay 4. Daire E.2024/2618 K.2025/1014

Dava konusu istem: Genel kadın olarak çalışmakta iken HIV virüsünü kapması nedeniyle, Genel Kadınlar ve Genelevlerin Tabi Olacakları Hükümler ve Fuhuş Yüzünden Bulaşan Zührevi Hastalıklarla Mücadele Tüzüğünün 32. maddesi gereğince Uşak İli Zührevi Hastalıklar ve Fuhuşla Mücadele Komisyonu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı kararı ile çalışmasının uygun bulunmamasına karar verilmesi üzerine konunun yeniden değerlendirilmesi talebiyle davacı tarafından 01/12/2022 tarihinde yapılan başvurunun reddine ilişkin Uşak Valiliği İl Sağlık Müdürlüğünün ... tarih ve E ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı hakkında HIV testi sonucu "pozitif" çıktığı ve tanı üzerine 03/11/2020 tarihinde Mersin Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezinde tedaviye başlandığı, kısa süre içerisinde davacının viral yükünün negatife düştüğü ve normal hayatına döndüğü.

Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün görüş yazıları ile Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Bulaşıcı Hastalıklar ve Erken Uyarı Dairesi Başkanlığı tarafından yapılan açıklamalardan, HIV enfeksiyonunda virüsü ortadan kaldıran bir tedavinin henüz bulunmadığı, ancak virüsün çoğalmasını kontrol eden ilaçların mevcut olduğu,

bu ilaçların hastalığın kesin tedavisini sağlamamakla birlikte virüsün vücutta çoğalmasını kontrol ettiği, HIV enfeksiyonunun cinsel yol ile bulaşması için kişinin viral yükünün pozitif olması gerektiği, Antiretroviral tedavi (ART) ile HIV viral yükü tedavi devam ettiği sürece baskılanmaya devam etmekte olduğu ve kişinin ART uyumsuzluk durumlarında, tedaviyi bırakması durumlarında ve tedaviye direnç gelişmesi durumunda virüs yükünün tekrar yükselebileceği ve hizmet sağladığı kişilere virüsün bulaşma riskinin oluşabileceği anlaşıldığından,

halk sağlığını korumaya yönelik ve kamu yararı gereği tesis edildiği görülen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Tedavi sonucunda viral yükün negative ve normal hayata döndüğü, Covid döneminde çalışamadığı, herhangi bir hastalığa sahip olmayan bireylerle aynı sağlık ve yaşam koşullarına sahip olduğu, gerekçeli kararın usule uygun olmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

"HIV virüsünün bulaş riski" nedeniyle genel kadın olarak çalışması uygun görülmediği belirtilen davacının, tedavisi sonucunda düzenlenen raporun, tedavi ve kontrolleri ilgili tüm muayane ve tedavilere ilişkin belgelerin temini suretiyle, hastalığının tedavi edilip edilmediği, HIV virüsü nedeniyle genel kadın olarak çalışması durumunda virüsün bulaş riskinin belirlenebilmesi için, tam teşekküllü bir hastaneye sevk edilerek sağlık raporu istenilmesi ve düzenlenecek sağlık kurulu raporunun incelenmesi suretiyle uyuşmazlık hakkında karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve değerlendirmeyle karar verildiği anlaşılmakla, temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesinin bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 128. maddesinde, "Sıhhat ve İçtimai Muavenet ve Dahiliye Vekaletleri müştereken bir yönetmelik neşrederek umumi kadınlar ve evlerin tabi olacakları hükümler ve bu fuhuş yüzünden intişar eden hastalıkların ve bilhassa zührevi hastalıkların sirayetine mani olacak tedbirleri tesbit ve yine müştereken tatbik ederler.Umumi kadınlarla umumi evler ve bunlara benzer mahaller bu yönetmelikte tarif ve tahdit olunacaktır. ".

129. maddesinde, "Fuhşu, sanat ve maişet vasıtası ittihaz eden kadınlardan zührevi hastalıkların her türlü eşkaline, cüzzam, cerp, empetigo, entertrigo, müterakki verem veya Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletinin fennen lüzum göreceği sair hastalıklara musap olanların sanatlarının icrasına icap ederse kuvvei cebriye istimali ile mümanaat olunur. Bunlar lüzum görülürse bir müessesede tecrit ve tedavi edilir.".

131. maddesinde, "Fuhuş sebebiyle intişar eden hastalıklara karşı tedbir ittihazı masarifi belediyelere aittir. Bu husus için umumi evler sahiplerinden 128 inci maddede zikredilen yönetmelikte gösterilecek bir ücret alınabilirse de umumi kadınlardan şahsan her nevi resim veya ücret cibayeti usulü mülgadır.".

132. maddesinde, "Umumi kadınlara mütaallik gerek ahlaki ve gerek intizamı umuminoktai nazarından yapılacak takibat ve sagirlerin fuhuş telkinatından vikayesimahsus kanunlarına tevfikan ait olduğu daireler tarafından icra olunur." hükmüne yer verilmiştir.

1593 sayılı Kanun'a dayanılarak hazırlanan ve 19/04/1961 tarih ve 10786 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe konulan Genel Kadınlar ve Genelevlerin Tabi Olacakları Hükümler ve Fuhuş Yüzünden Bulaşan Zührevi Hastalıklarla Mücadele Tüzüğünün 1. maddesinde, " Fuhuşu murakabe etmek, fuhuş sebebiyle bulaşan zührevi hastalıkların yayılmasına ve bu yüzden amme nizamının bozulmasına mani olmak üzere biri"Zührevi Hastalıklar ve Fuhuşla Mücadele Komisyonları" diğeri "Zührevi Hastalıklar ve Fuhuşla Mücadele Komisyonlarına Yardım Kurulları" olmak üzere iki teşekkül kurulmuştur."; 4. maddesinde, "Komisyonun vazifesi:

a) Fuhuş yüzünden bulaşan zührevi hastalıkların yayılmasını önlemek için gereken tedbirleri almak,

b) Zührevi hastalıkların ve fuhuşun zararlarını ve yayılmasını önlemeğe dair olan kanun ve tüzüklerin gereği gibi uygulanmasını sağlamak,

c) Teşkilatın hesaplarını denetlemek.".

8. maddesinde, ''Komisyonun icra kısmı; genel kadınlarla, fuhuşu sanat ve geçim vasıtası yapan 23 üncü maddedeki kadınların ve genel evlerin tesbit ve tescili, gizli fahişelerle gizli fuhuş yapılan yerlerin meydana çıkarılması, muayenesine lüzum görülen şahısların getirilmesi, kapanması gereken yerlerin kapatılması ve zührevi hastalıklar ve fuhuşla mücadele komisyonları tarafından alınan kararların uygulanması ve yürütülmesi için mahallin en yüksek polis amirinin gözetim ve sorumluluğu altında yeteri kadar ahlak zabıtası memuru veya sivil polisle, katip ve dosya memurlarından ibarettir.''.

32. maddesinde, "Yapılan muayene sonucunda Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 129 uncumaddesinde yazılı hastalıklardan birine tutulmuş olduğu anlaşılan genel kadınlar, Kanunun bu maddesine göre sanatlarını yapmaktan men edilerek haklarında aşağıda yazılı işlem uygulanır:

a) Cüzzam ve ilerlemiş verem hastaları, gereken işlemin yapılması için mahalli sağlık ve sosyal yardım müdürlüğüne, hükümet veya sağlık ocağı tabipliğine bildirilir.

b) Zührevi hastalıkların her türlü şekilleriyle, uyuz empetigo ve entertrigo hastalıklarına yakalanmış olanlar, revir ve hastanede tedavi altına alınır.

Her iki haldede, bu kadınların sanatlarını yapmaktan men edildikleri zührevi hastalıklarla mücadele teşkilatının icra kısmına yazı ile bildirilir.

Zührevi bir hastalığa tutulduğu anlaşılan ve hastalığı etrafına bulaştıracağından şüphe edilen 23 üncü maddede yazılı kadınlar hakkında da, bu maddenin (a) ve (b) bentleri hükümlerine göre işlem yapılır."; 35. maddesinde ise, "32 nci maddenin (b) bendinde yazılı genel kadınlar iyi olduktan sonra sanatlarını yapabilirler. Firengili olan genel kadınların sanatlarını yapabilmeleri için en az bir tedavi devresi geçirmiş olmaları ve kanlarında serelojik reaksiyonun menfi çıkması ve hiç bir klinik belirti görülmemesi lazımdır.

Laboratuvar bulunmayan mahallerde kadınların serumu alınır ve en yakın resmi laboratuvarlardan birine gönderilerek tahlil ettirilir. " düzenlemesine yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden; genel kadın olarak çalışmakta iken 03/11/2020 tarihinde davacıya konulan HIV virüsü tanısı üzerine, ilgili Tüzüğün 32. maddesi gereğince Zührevi Hastalıklar ve Fuhuşla Mücadele Komisyonu Başkanlığının kararıyla davacının çalışmasının uygun bulunmamasına karar verildiği, tanının konulduğu tarihten itibaren Mersin Üniversitesi Hastanesi Enfeksiyon bölümünde tedavi ve kontrolleri sonucunda davacı hakkında Enfeksiyon Hastalıkları uzmanı tarafından 29/11/2022 tarihinde düzenlenen "hastanın güncel HIV-RNA'sı negatif olup bulaştırıcılığı yoktur." Raporuna istinaden yapılan başvuru üzerine,

Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün HIV enfeksiyonunun cinsel yol ile bulaşması için kişinin viral yükünün pozitif olması gerektiği, antiretroviral (ART) ile HIV viral yükünün tedavinin devam ettiği sürece baskılanmaya devam ettiği, kişinin ART uyumsuzuk durumlarında tedaviyi bırakması durumlarında ve tedaviye direnç gelişmesi durumunda virüs yükünün tekrar yükseleceği ve hizmet sağladığı kişilere virüsün bulaş riskinin oluşacağı sebebiyle davacının genel kadın olarak çalışmasının uygun görülmediği gerekçesiyle, dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuatta, muayenesi sonucunda zührevi bir hastalığa tutulduğu anlaşılan ve hastalığı etrafına bulaştıracağından şüphe edilen genel kadınların, sanatlarını yapmaktan men edilerek mutlaka hastanede bulaşıcı devre geçinceye kadar yatırılarak tedavi edileceği, bulaşma tehlikesi en az olanların hastaneden çıkarılarak ayakta tedavi altına alınacağı, iyi olduktan sonra sanatlarını yapabilecekleri öngörülmüştür.

Buna göre, konulan tanı üzerine davacının tedavisi sonucunda düzenlenen raporun, tedavi ve kontrolleri ilgili tüm muayane ve tedavilere ilişkin belgelerin temini suretiyle, "HIV virüsünün bulaş riski" nedeniyle genel kadın olarak çalışmasının uygun görülüp görülmediği. davacının, hastalığının tedavi edilip edilmediği, HIV virüsü nedeniyle genel kadın olarak çalışması durumunda virüsün bulaş riskinin olup olmadığının belirlenebilmesi için, tam teşekküllü bir hastaneye sevk edilerek sağlık raporu istenilmesi ve düzenlenecek sağlık kurulu raporunun incelenmesi suretiyle uyuşmazlık hakkında karar verilmesi gerektiğinden temyiz konusu kararda hukuki isabet görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, davacının temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyu ile karara katılmıyoruz.