Danıştay 4. Daire E.2024/4180 K.2025/130

Dava konusu istem: İstanbul ili, Gaziosmanpaşa ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında inşa edilen yapı nedeniyle ödenen toplam 398.465,00-TL tutarındaki tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücretine ilişkin işlemin iptali ile ödenen tutarın iadesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Davanın kabulü yolundaki Vergi Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi Vergi Dava Dairesi kararının, Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 02/12/2021 tarih ve E:2018/5857, K:2021/6023 sayılı kararıyla "davacı tarafından iadesi istenilen tutarların tesisat iskan ücreti ile inşaat iskan ücretine ilişkin olduğu ve Mahkemece, 2464 sayılı Kanun kapsamında ödenen tutarların harç mı, ücret mi olduğu hususunda inceleme yapılmayıp, 6306 sayılı Kanun uyarınca muafiyet kapsamında değerlendirme yapılmak suretiyle karar verildiği anlaşıldığından,

ödenen tutarların kanuni dayanağının araştırılması ve 2576 sayılı Kanun'un 6. maddesi gereğince Vergi Mahkemesinin görevine girmeyen ücrete ilişkin bir tutarın olması durumunda, ücretin genel görevli yargı merci olan İdare Mahkemesinin görevine giriyor olması hususu göz önünde bulundurularak, söz konusu tahsilatlar yönünden değerlendirme yapılmak suretiyle karar verilmesi gerekirken Bölge İdare Mahkemesince bu konuda değerlendirme yapılmadığı" gerekçesiyle bozulması üzerine.

Bölge İdare Mahkemesi Vergi Dava Dairesince bozma kararına uyularak, Vergi Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dosyanın Vergi Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bunun üzerine, Vergi Mahkemesince ödenen tutarların kanuni dayanağının araştırılması sonucunda, davalı idarece, uyuşmazlık konusu tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücretinin 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesinde yer alan hükme istinaden tahsil edildiği, niteliğinin de "ücret" olduğu ifade edilmesine yönelik davalı idare beyanına itibar edildiği;

bu bağlamda 2464 sayılı Kanun'un 97. maddesine dayanılarak davalı belediye meclis kararı ile belirlenen tarife uyarınca talep edilen ücretin (tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücreti), vergi mahkemelerinin görev alanına giren vergi, resim ve harç ile benzeri mali bir yükümlülük olmadığı, bu sebeple de genel görevli yargı merci olan idare mahkemesinin görev alanına girdiği sonucuna ulaşıldığından, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15'inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca davanın görev yönünden reddine ve dava dosyasının ...

İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verildiği görülmektedir.

...

İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde 6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edilen yeni yapının bağımsız bölümün devrinden kaynaklanan ve davacı tarafından ödenen tutarın iadesi istemiyle açılan işbu davada; dava dilekçesi ekinde sunulan İstanbul Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında, dava konusu taşınmaz üzerinde 6306 sayılı kanun kapsamında riskli yapı şerhi konulduğunun görüldüğü, bu bağlamda, 6306 sayılı Kanun uyarınca yapılacak devir ve tescillerin; harç, vergi ve ücretlerden müstesna olduğu,

davacı adına tahakkuk ettirilip ödenen uyuşmazlık konusu tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücretine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı ve hukuka aykırılığı saptanan işlem nedeniyle ödenen tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücretinin davalı idarece davacıya ödenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemin iptaline ve davacı tarafından ödenen tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücretinin iadesi talebinin kabulüne karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiği; 6306 sayılı Kanun'un (26/04/2016 tarihli ve 26695 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6704 sayılı Kanun'un 24. maddesi ile değiştirilen) 7. maddesinin onuncu fıkrası uyarınca, riskli yapılarda kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için harç ve ücret farkı alınabileceği; bu kapsamda tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İstanbul ili, Gaziosmanpaşa ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazda bulunan binanın 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun uyarınca riskli yapı olarak tespit edilmesi üzerine, söz konusu taşınmaz üzerinde inşa edilen yapı nedeniyle, ... tarih ve ..., ..., ..., ... numaralı tahsilat makbuzlarında belirtilen toplam 398.465,00-TL tutarındaki tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücreti, davacı tarafından davalı idareye ödenmiştir. Bunun üzerine, davacı tarafından ödenen toplam 398.465,00-TL tutarındaki tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücretine ilişkin işlemin iptali ile ödenen tutarın iadesi istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2494 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun "İmar ile ilgili harçlar" başlıklı 80. maddesinde "İmar mevzuatı gereğince aşağıda belirtilen harçlar belediyece tahsil olunur. ...f) Yapı kullanma izni verilmesi işleri “Yapı Kullanma İzni Harcına” tabidir..." hükmüne; "Ücrete tabi işler" başlıklı 97. maddesinde ise "Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye’ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." hükmüne yer verilmiştir.

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan 6704 sayılı Kanun'un 24. maddesi ile değişik "Dönüşüm gelirleri" başlıklı 97. maddesinde "(9) Bu Kanun uyarınca yapılacak, işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamalar, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden; kullandırılan krediler sebebiyle lehe alınacak paralar ise banka ve sigorta muameleleri vergisinden müstesnadır.

(10) Riskli alanlarda, rezerv yapı alanlarında ve riskli yapıların bulunduğu parsellerde, gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması hâlinde yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda ver verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden. 6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca; anılan Kanun kapsamında yapılacak işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların; noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden müstesna olduğu düzenlemesine yer verilmiş olup.

6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin onuncu fıkrasında, 26/04/2016 tarih ve 29695 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6704 sayılı Kanun'un 24. maddesi ile değişiklik yapıldığı; buna göre riskli yapıların bulunduğu parsellerde gerçek kişilerce ve özel hukuk tüzel kişilerince uygulamada bulunulması hâlinde, yapıların mevcut alanları için daha önce belediyelerce alınan harç ve ücretlere ilave olarak sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınacağı kurala bağlanmıştır.

Uyuşmazlıkta. İstanbul ili, Gaziosmanpaşa ilçesi, ... Mahallesi, ... Ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında inşa edilen yapı nedeniyle ... tarih ve ..., ..., ..., ... numaralı tahsilat makbuzlarında belirtilen toplam 398.465,00-TL tutarındaki tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücretinin, davacı tarafından davalı idareye ödendiği; ...

Vergi Mahkemesinin ..., ..., ... tarih ve E:... sayılı ara kararlarıyla, anılan tutarın ücret mi harç mı olduğu konusunda bilgi, belge ve açıklamaların davalı idareden sorulması üzerine gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden; tahsilat makbuzlarında "tesisat iskan ücreti", "inşaat iskan ücreti" ve "bina inşaat harcı konut" gibi farklı ibarelerin yazılı olduğu,

yapı kullanma izin belgeleri içeriğinde "yapı kullanma izin belgesi harcı" gibi ibarelesinin yer aldığı görülmekle birlikte, davalı idare tarafından ara kararına cevaben gönderilen yazılarda, uyuşmazlık konusu tutarların 2464 sayılı Kanun'un 80/f maddesinde belirtilen "Yapı Kullanma İzin Harcı" kapsamında tahsil edilmiş olduğuna ilişkin herhangi bir ifade, belirleme veya açıklamaya yer verilmediği, aksine söz konusu tutarın 2464 sayılı Kanun'un 97. maddesi hükmüne istinaden tahsil edildiği belirtildiğinden, söz konusu tutarların "ücret" olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Uyuşmazlıkta. 6306 sayılı Kanun'un 7. maddesinin onuncu fıkrasında, 26/04/2016 tarih ve 29695 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6704 sayılı Kanun'un 24. maddesi ile değişiklik yapılarak "riskli yapılar" açısından da kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar için hesaplanan harç ve ücret farkları alınacağına yönelik getirilen düzenleme dikkate alındığında.

6306 sayılı Kanun uyarınca yapılacak riskli yapılardaki devir ve tescillerin harç, vergi ve ücretlerden müstesna olduğu, davacı adına tahakkuk ettirilip ödenen uyuşmazlık konusu tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücretinin hiçbir koşul altında talep edilmesinin mümkün olmadığı şeklinde bir değerlendirme yapılamayacağı; aksine, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri uyarınca sadece kullanım maksadı değişiklikleri ile yapı alanındaki artışlar dikkate alınarak hesaplanacak harç ve ücret farklarının alınabileceği sonucuna varılmakta olup;

davalı idare savunma dilekçesi ekinde sunulan bilgi ve belgelerden, davacıdan tahsil edilen toplam 398.465,00-TL tutarındaki tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücretinin, bu kapsamda kullanım maksadı değişiklikleri ve yapı alanındaki artışlar dikkate alınarak hesaplandığına ilişkin bir açıklamaya yer verilmediği, dolayısıyla bu kapsamda hesaplama yapılarak işlem tesis edilmediği değerlendirildiğinden; davacı adına tahakkuk ettirilip ödenen uyuşmazlık konusu tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücretine ilişkin işlemde hukuka uyarlık;

dava konusu işlemin iptali ve davacı tarafından ödenen tesisat iskan ücreti ve inşaat iskan ücretinin iadesi talebinin kabulü yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı davalı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında ise sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.