Danıştay 4. Daire E.2024/93 K.2025/2775

2- (DAVALI ) 2- ... Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...

3- (DAVALI ) 3- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, davacı tarafından gerekçe yönünden temyizi, davalı idare tarafından ise aleyhe olan kısımlarının bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Davacı şirketin ...- ... AVM satış mağazası olarak işlettiği iş yerinin "Evsel Katı Atık 2022 Mali Yılı Ölçülebilen Özellikli Firmalar Ücret Tarifesi" başlığı altında yer aldığı Çiğli Belediye Başkanlığı'nca hazırlanan 2022 yılı Evsel Katı Atık Ücret Tarifesi'nin onanmasına ilişkin İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde, kararda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; anılan Yönetmelik ve Kılavuzda belirlenen usul ve esaslara göre toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılacağı, "tam maliyet" ve "kirleten öder" esasları kullanılarak belediye tarafından belirlenecek sabit veya değişken tarife esas alınarak evsel katı atık ücretinin belirlenebileceği, tarifeler belirlenirken yatırım, bakım, onarım, toplama, taşıma, geri kazanım ve bertaraf gibi işletme kalemlerinin dikkate alınacağının anlaşıldığı,

öte yandan, katı atık idaresince bu hizmetlerden yalnızca bir kısmının yerine getirilmesi halinde, yalnızca verilen hizmetlere ilişkin maliyetlerin tarifeye yansıtılabileceği açıktır.

Başka bir ifadeyle, idare tarafından yukarıda sayılan evsel katı atıkla ilgili hizmetlerden yalnızca bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak evsel katı atık ücretinin talep edilmesinin mümkün olduğu, katı atık ücretlerinin belirlendiği Çiğli Belediye Meclisi kararının onanmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı kararına ve maliyet şemasına göre, yıllık toplam toplanan katı atık miktarının belirtildiği, Evsel katı atıkların toplanması ve taşınmasına dair maliyetlerin hesaplandığı, toplam maliyetin toplanan evsel katı atık miktarına bölünerek, toplanan 1 ton evsel atığın net maliyetinin hesaplandığı,

Evsel Katı Atık 2022 mali yılı ölçülebilen özellikli firmalar ücret tarifesi altında davacı şirketin aylık ödemesi gereken miktarın hesaplandığı, evsel katı atık ücreti belirlenmesinin somut gerekçelerinin açıklandığı, katı atık ücret tarifesinin hangi somut kriterlere göre belirlendiğini gösterir bilgi, belge ve rakamsal verilerin bir tablo oluşturulmak suretiyle hazırlandığı anlaşılmış olup; dava konusu evsel katı atık ücretlerinin belirlenmesine ilişkin işlemde mevzuata ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; uyuşmazlıkta, Çiğli Belediyesince hazırlanan ve sadece toplama ve taşıma giderlerini içeren 2022 yılı Evsel Katı Atık Tarifesinin, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla bertaraf ücreti dahil edilmeden onaylanarak yürürlük kazandırıldığı, bertaraf bedelinin ise, ilçe belediyesince hazırlanan raporlar doğrultusunda kabul edilen tarifeden önceki bir tarihte, İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... günlü, ... sayılı kararıyla belirlendiğinin görüldüğü,

bu durumda, ücretlendirmeye konu hizmetin ilgili mevzuatta bütüncül olarak ele alınıp belirlenmesi gerektiğinin kurala bağlandığı, somut uyuşmazlıkta ise ilçe belediyesince toplama ve taşıma bedelinin bir tarife ile belirlendiği,

buna mukabil büyükşehir belediyesince bertaraf ücreti adı altında ayrı bir tarife belirlendiği görülmekte olup, bu durumun ilgili mevzuat ve emsal nitelikteki benzer uyuşmazlıklarda Danıştay tarafından verilen içtihat niteliğindeki yargı kararıyla vurgulanan katı atık toplama, taşıma ve bertaraf hizmetinin kümülatif olarak ele alınarak "tek bir tarife ile ücretlendirilmesi ilkesine" aykırılık teşkil ettiği sonucuna varıldığı belirtilerek; davacınn istinaf başvurusunun kabulüne, ...

İdare Mahkemesi'nin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI

Davacı tarafından, istinaf mahkemesinin kararının gerekçesi yönünden temyiz edildiği, Çiğli Belediye Başkanlığının 2022 yılı Katı Atık Ücret Tarifesinin Belirlenmesine İlişkin Meclis Kararının yetki yönünden hukuka aykırı olmasına rağmen bu hususta istinaf mahkemesince herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, yalnızca verilen kararda ücretlendirmenin bütüncül olarak ele alınmaması nedeniyle yasaya aykırı olduğu değerlendirildiği ileri sürülmektedir.

TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI

Davalı İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Çiğli Belediye Başkanlığı tarafından; katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin tek bir ücret olup büyükşehir belediyelerinin fiilen yürütmediği hizmetlerle ilgili (atık toplama ve taşıma) maliyet giderlerinin bilinmesinin mümkün olmadığı, toplama ve taşıma bileşenleri için Yönetmelik ve Klavuza göre hesaplanacak maliyet bilgisinin bir rapor olarak alınması, buna göre hesaplanarak tahsil edilecek ücretlerden her ilçe belediyesine toplama ve taşıma bedellerinin aktarılmasının yasa ve içtihatlara uygun olduğu, dava konusu işlemin mevzuata uygun olduğu ileri sürülmektedir.

DAVACININ SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

DAVALININ SAVUNMASI

Çiğli Belediye Başkanlığı tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuş, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Davacının temyiz isteminin reddi, davalı idarelerin temyiz isteninin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Davalı idarenin temyiz isteminin incelenmesinden;

MADDİ OLAY

Davacı şirket tarafından, Çiğli Belediye Başkanlığı'nca hazırlanan 2022 yılı Evsel Katı Atık Ücret Tarifesi'nin onanmasına ilişkin İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun "Büyükşehir, İlçe ve İlk Kademe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının (i) bendinde; büyükşehir katı atık yönetim plânını yapmak, yaptırmak; katı atıkların kaynakta toplanması ve aktarma istasyonuna kadar taşınması hariç katı atıkların ve hafriyatın yeniden değerlendirilmesi, depolanması ve bertaraf edilmesine ilişkin hizmetleri yerine getirmek, bu amaçla tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; sanayi ve tıbbî atıklara ilişkin hizmetleri yürütmek, bunun için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek;

deniz araçlarının atıklarını toplamak, toplatmak, arıtmak ve bununla ilgili gerekli düzenlemeleri yapmak Büyükşehir Belediyesi'nin görevleri arasında sayılmış; aynı maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendinde, Kanunlarla münhasıran büyükşehir belediyesine verilen görevler ile birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak; (b) bendinde ise, Büyükşehir katı atık yönetim plânına uygun olarak, katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonuna taşımak ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında olduğu hükmüne yer verilmiştir.

2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 11. maddesinin 11. fıkrasında; büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlanan ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü oldukları, bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı ve bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılamayacağı hükümlerine yer verilmiştir.

27/10/2010 günlü, 27742 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde;

"(j) Tam maliyet esaslı tarife: atıksu ve evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında ortaya çıkan toplam sistem maliyetinin bu hizmetlerden yararlananlara yansıtılmasına yönelik yöntemi ve bu yöntemle hesaplanmış ücretler listesini... (l) Toplam sistem maliyeti: Yatırımın finansal maliyetini, sistemin işletilmesi ve bakımını, sabit varlıkların amortismanını, yönetim ve izleme giderlerini, vergileri, kamulaştırmayı ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisini de içeren toplam değeri... ifade eder." hükmüne, 5. maddesinde.

(1) Sürdürülebilir atıksu ve evsel katı atık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla tarifelerin belirlenmesinde; a) Toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması, b) Tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi, c) Atıksu hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, atıksu; evsel katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin de evsel katı atık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmaması esastır." düzenlemesine, 13. maddesinde;

"(1) Toplam sistem maliyeti, yatırımın finansal maliyeti, sistemin işletilmesi ve bakımı, sabit varlıkların amortisman maliyetleri, yönetim ve izleme giderleri, vergiler, kamulaştırma ve sistemin finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak özkaynak getirisinden oluşan tam maliyeti içerir.

Toplam sistem maliyeti, atıksu veya evsel katı atık sisteminin işletilmesi ve sürdürülebilirliği ile bağlantısı olmayan maliyetleri içermez..." hükmüne, 15. maddesinde; "(1) Evsel katı atık idarelerinin toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında esas alacağı temel bileşenler şunlardır: a) Toplama, b) Taşıma, c) Aktarma, ç) Geri kazanım (kompost, yakma gibi), d) Bertaraf (Düzenli depo sahasının kurulması, işletilmesi, kapatılması, kapatma sonrası bakım ve gözetim), e) Satış" düzenlemesine,18. maddesinde;

evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esasları kullanılacağı, ücret belirlenirken, atık üreticisinin ürettiği atık miktarının; atık ağırlığı, konteyner sayısı, konteyner hacmi, konteyner doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık toplama aracı sayısı, araç hacmi, araç doluluk oranı ve atık toplama sıklığı, atık üreticilerinin hane halkı büyüklüğü, hastanelerde yatak sayısı, okullarda öğrenci sayısı gibi belirli özelliklerine göre belirlenebilecek sabit atık üretim değerlerinden biri veya birkaçı kullanılarak tespit edilebileceği,

20. maddesinde ise atık miktarı belirleme yöntemine göre sabit ve değişken olmak üzere iki farklı tarife türü üzerinden ücretlendirilebileceği hükme bağlanmıştır.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğünce hazırlanan Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuzda, evsel katı atık ücret tarifelerinin belirlenmesine yönelik detayları içeren ve tam maliyet esaslı tarifelerinin belirlenmesinde faydalanılabilecek usul ve esaslara, tarife hesaplama ilkeleri, hizmetin kapsamı, tam maliyet hesabı, maliyetleri hesaplama yöntemleri, tarifenin belirlenmesinde dikkate alınması gereken ilke ve yöntemlerine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen Kanun ve Yönetmelik hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; katı atık bertaraf tesislerinin kurulması, işletilmesi ve buna bağlı olarak bu tesislere ilişkin tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi hususunda Büyükşehir Belediyelerinin yetkili ve görevli kabul edildiği, ilçe ve/veya ilk kademe belediyelerinin ise, bu süreçte sadece katı atıkları toplamak ve aktarma istasyonlarına taşımak ile yükümlü kılındıkları.

2872 sayılı Kanun'un 11. maddesinde ise; söz konusu bertaraf tesislerinin işletme, bakım ve onarım masraflarını karşılamak üzere, katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücretinin alınacağı ifade edilerek, katı atık bertaraf sürecinde oluşan maliyetlerin bir bütün olarak (toplama, taşıma ve bertaraf) değerlendirildiği ve bu süreçte oluşan giderlerin bu hizmetten yararlananlardan alınacak katılım ücreti ile karşılanacağının ifade edildiği;

sonuç olarak anılan hizmetten yararlananlara yönelik olarak belirlenecek olan tarife uyarınca yapılacak olan ücretlendirme yetkisinin, bahsi geçen tesisleri kurma ve işletme sorumluluğu olan Belediyeye, Büyükşehir Belediyesi olan yerlerde ise Büyükşehir Belediyesine ait olduğu,

anılan Yönetmelik ve Kılavuzda belirlenen usul ve esaslara göre toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılacağı, tam maliyet ve kirleten öder esaslarının kullanılarak belediye tarafından belirlenecek sabit veya değişken tarife esas alınarak evsel katı atık ücretinin belirlenebileceği, tarifeler belirlenirken yatırım, bakım, onarım, toplama, taşıma, geri kazanım ve bertaraf gibi işletme kalemlerinin dikkate alınacağı anlaşılmaktadır.

Öte yandan, katı atık idaresince bu hizmetlerden yalnızca bir kısmının yerine getirilmesi halinde, verilen bu hizmetlere ilişkin maliyetler esas alınarak tarife oluşturulmasının, mevzuat hükümlerine aykırı bir yönü bulunmamakta olup, idare tarafından yukarıda sayılan evsel katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak büyükşehir belediyesinin vereceği onay ile geçerlilik kazanmak suretiyle evsel katı atık ücretinin talep edilmesi de mümkündür.

Dava dosyasının incelenmesinden; Çiğli Belediyesince hazırlanan, toplama ve taşıma giderlerini içeren 2022 yılına ilişkin Evsel Katı Atık Toplama Maliyeti ve Ücret Tarife Cetveli Raporunun İzmir Büyükşehir Belediye Meclisince incelenerek İzmir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile aynen kabul edildiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda.

İdare Dava Dairesince, Çiğli Belediyesinin söz konusu süreçteki görevinin 5216 sayılı Kanunun 7/3. maddesinin (b) bendinde belirtilen "katı atıkları toplama ve taşıma" olduğu, bunun dışında katı atıkların bertaraf edilmesi sürecindeki 5216 ve 2872 sayılı Kanun hükümleri ile verilen başka bir görev ve buna bağlı yetkisinin bulunmadığı, sözü edilen yetkinin Büyükşehir Belediyelerine ait olduğu; dolayısıyla tarife belirleme sürecinin ilçe belediye meclisinin kararının onaylanmasından ziyade, doğrudan büyükşehir belediye meclisince belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de;

katı atık hizmet bedeline ilişkin ücret tarifesini belirleme yetkisine sahip olan İzmir Büyükşehir Belediye Meclisince, Çiğli Belediye Meclisince hazırlanan tarife raporunun aynı şekilde kabul edilerek uygulamaya konulması sebebiyle dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı,

idare tarafından katı atıkla ilgili hizmetlerden bir kısmının sunulması halinde, sunulan hizmetlerle sınırlı olarak katı atık ücreti belirlenebileceği dikkate alındığında, davalılardan Çiğli Belediye Başkanlığı tarafından katı atık toplama ve taşıma hizmetlerinin gerçekleştirildiği ve dava konusu Meclis Kararının da "toplama ve taşıma hizmeti"ne ilişkin olduğu anlaşıldığından, davaya konu Meclis kararının davacının faaliyet alanına ilişkin kısmının esasının incelenerek karar verilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla; davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılması, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. Davacının temyiz isteminin incelenmesinden; Davacı tarafından, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına karşı gerekçe yönünden temyiz yoluna başvurulduğu, ancak Bölge İdare Mahkemesince verilen kararın Dairemizce yukarıda belirtilen gerekçelerle bozulmasına karar verildiğinden, davacının temyiz isteminin reddi gerekmektedir.