Danıştay 4. Daire E.2025/1167 K.2025/884

Dava konusu istem: Davacı kooperatif adına, Tekirdağ ili, Ergene ilçesi, ... Mahallesi'nde bulunan satın aldığı toplam 27 tane Hazine taşınmazının bedelini süresinde ödemediğinden bahisle 4.266.610,25 TL'lik gecikme bedeli hesaplandığına ve bu tutarın Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na ait "dönüşüm projeleri özel hesabı"na yatırılması gerektiğine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Tekirdağ Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü işlemi ile bu işleme karşı yapılan itirazın reddine dair ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; söz konusu taşınmazların satışının uygun görüldüğüne dair işlemin davacıya tebliğ edildiği 08/07/2019 tarihinden bir gün sonra 09/07/2019 tarihinde, davacının 54.239.846,50 TL'lik satış bedelinin dörtte birinden fazlasına tekabül eden 22.000.000,00 TL'yi ödediği, kalan satış bedelinin 26/07/2019, 29/07/2019 ve 14/11/2019 tarihlerinde yapılan ödemelerle tamamlandığı ve taşınmazların davacı adına tescil edildiği,

ancak Tekirdağ Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve Süleymanpaşa Vergi Dairesi Müdürlüğü arasında 27/11/2019 tarihinden 29/06/2020 tarihine kadar yapılan yazışmalar ile satış bedelinin (15) günlük süre içerisinde ödenmediğinden gecikme faizi mi, gecikme zammı mı uygulanması gerektiği ve istenmesi gereken gecikme bedelinin hesaplanması hususunda yazışmalar yapılması sebebiyle, "22/07/2020 tarihinde ödenmesi halinde" 4.266.610,25 TL gecikme bedeli ödenmesi istemine ilişkin 21/07/2020 tarihli dava konusu işlemin tesis edildiği görülen olayda,

kurum içi ve kurumlararası yazışmaların uzaması sonucunda son ödemenin yapıldığı tarihten sonraki 9 aylık süre için hesaplanan gecikme zammının hakkaniyete uygun olmadığı, davacıdan kaynaklanmayan gecikme nedeniyle davacı sorumlu tutulamayacağından, dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalılar tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı Bakanlık tarafından, davacı kooperatife, 27 adet ve 154.970,99 metrekare yüzölçümlü taşınmazın satışının peşin olarak yapılmasına karşın, toplam 54.239.846,50 TL' lik Hazine taşınmazı satış bedelinin süresinde ödenmediği, satış tarihinin 03/07/2019 olduğu,

davacının 08/07/2019 tarihinde idarenin satış bedeli ödenmesi istemine yönelik yazısını tebellüğ ettiği, 09/07/2019 tarihinde 22.000.000 TL kısmını ödediği ancak geri kalan kısım için 12/07/2019 tarih ve 30829 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Dönüşüm Projeleri Özel Hesap Yönetmeliğinin 9/4. maddesinin (d) bendi uyarınca kanuni faiziyle birlikte 24 ay taksitlerle ödenmesini istediği, ancak mezkur Yönetmeliğin 25. maddesi ile taşınmaz satışı işleminde peşin veya taksitli satışa ilişkin olarak Bakanlıklarına yetki verildiği, ayrıca anılan yönetmeliğin satış işlemi tarihinden sonra yürürlüğe girdiği,

6306 sayılı Kanunun 6. maddesinin 5. fıkrasının (e) bendi ile 4706 sayılı Kanunun 4. maddesi uyarınca davacı kooperatife yapılan taşınmaz satışının bedelinin peşin alınmasının kararlaştırıldığı ve devrin ancak bu koşulda davacıya yapılıp "rezerv yapı alanı" kararının kaldırılması öngörüldüğü için davacının taksit talebinin yerinde görülmediği dolayısıyla yapılan işlemlerin hukuka uygun olduğu ve 6831 sayılı Kanunun 51. maddesine göre hesaplanan gecikme faizinde hukuka aykırılık bulunmadığı dolayısıyla davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülerek, temyiz konusu kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

29/06/2001 tarih ve 4706 sayılı Kanunun 5. maddesi. "Hazineye ait taşınmazların satış bedeli peşin veya taksitle ödenebilir. (Ek cümle: 8/4/2022-7394/15 md.) 4 üncü madde kapsamında yapılan satışlar hariç olmak üzere 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve 16/5/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanuna göre yapılan satışlarda, satış bedelinin peşin olarak ödenmesi hâlinde satış bedeline yüzde yirmi indirim uygulanır.

Taksitle ödeme halinde, satış bedelinin en az dörtte biri peşin, kalanı en fazla iki yılda ve taksitlerle kanunî faizi ile birlikte ödenir. (Ek cümle: 28/11/2017-7061/59 md.) Üzerinde sınırlı aynî hak tesis edilmiş Hazineye ait taşınmazların satışında ise satış bedelinin en az yüzde otuzu peşin, kalanı beş yılda, on taksitle ve kanunî faizi ile birlikte ödenir.

Taksitli satışlarda taksit tutarını ve kanunî faizlerini karşılayacak miktarda kesin ve süresiz banka teminat mektubu verilmesi veya satışı yapılan taşınmazın üzerinde 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümleri uyarınca Hazine lehine kanunî ipotek tesis edilmesi halinde, taşınmaz alıcısı adına devredilir.

(Ek cümle: 16/7/2004-5228/52 md.) Alıcısı adına mülkiyet devri yapılmayan taşınmazlara ilişkin taksitli satışlarda, alıcı tarafından yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda, tahsil edilen tutarlardan ihale sırasında alınan geçici teminata isabet eden tutar Hazineye irat kaydedilerek kalanı alıcıya aynen iade edilir. "hükmüne, 6183 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 1. maddesi.

"Devlete, vilayet hususi idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para cezası gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer'i amme alacakları ve aynı idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer alacakları ile; bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümleri tatbik olunur." hükmüne, Gecikme Zammı, Nispet ve Hesabı" başlıklı 51. maddesi ise;

"(Değişik: 25/12/2003-5035/4 md.)(2)Amme alacağının ödeme müddeti içinde ödenmeyen kısmına vadenin bitim tarihinden itibaren her ay için ayrı ayrı % 4 oranında gecikme zammı tatbik olunur. Ay kesirlerine isabet eden gecikme zammı günlük olarak hesap edilir." hükmüne amirdir.

Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmeliğin "Vadesinde ödenmeyen bedeller ve hasılat payları" başlıklı 15 maddesinde;(...) vadesinde ödenmeyen bedeller ile hasılat payları ve diğer alacaklara 21/07/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51. maddesine göre belirlenen oranda gecikme faizi uygulanacağı, 12/07/2019 tarih ve 30829 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Dönüşüm Projeleri Özel Hesabı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 9. maddesi ile değişik Dönüşüm Projeleri Özel Hesabı Yönetmeliği'nin 25. maddesinin 4. fıkrasının (d) bendinde.

Bakanlığın tasarrufuna geçen taşınmazların satışı halinde satış bedelinin taksitle de ödenebileceği, taksitle ödeme hâlinde, satış bedelinin en az dörtte biri peşin, kalanının iki yılda taksitlerle ödeneceği, taşınmazların bulunduğu illerdeki mevcut ekonomik durum, bölgedeki potansiyel alıcıların geliri ve satış rakamları göz önünde bulundurularak gerekmesi halinde Bakan onayı ile beş yıla kadar taksit yapılabileceği, alacağın kalan kısmına kanunî faiz uygulanacağının düzenlendiği görülmektedir.

313 no.lu Milli Emlak Genel Tebliği'nin "Özel Ödeme Araçları Ve Satış Bedelinin Tahsili" başlıklı IX. maddesinin (2) no.lu bendinde; "Taşınmazların satış bedeli, ihale kararının veya satışın uygun görüldüğünün bildirilmesini izleyen günden itibaren onbeş gün içinde peşin veya taksitle ödenebilir. Satış bedelinin taksitle ödenmesi halinde, bedelin en az dörtte biri peşin, kalanı en fazla iki yılda, eşit taksitlerle ve üçer aylık dilimler halinde kanunî faizi ile birlikte tahsil edilir. ..." düzenlemesine yer verilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı olur işlemi ile 6306 sayılı Kanun'un 6. maddesinin (5) no.lu bendi kapsamında, rezerv yapı alanı olarak belirlenen taşınmazlar kapsamında yer alan 27 taşınmazın, ... tarih ve ... sayılı olur işlemi ile davacı kooperatife, 54.239.846,50 TL bedel karşılığında satışına olur verildiği ve ... tarih ve ... sayılı yazısı ile gereği için Tekirdağ Valiliği'ne iletilmesi üzerine 08/07/2019 tarihli yazı ile taşınmazların satış bedeli olarak belirlenen meblağın,

taşınmazların bulunduğu alana dair projenin sunulup 313 no.lu Milli Emlak Genel Tebliği'nin IX. maddesinin (2) no.lu bendinde yazılı (15 günlük) süre içerisinde yatırması hususunun davacıya yapılan tebliğ ile bildirildiği, 09/07/2019 tarihinde 22.000.000,00 TL'lik bir ödeme yapan davacı kooperatifin 17/07/2019 tarihli dilekçesi ile; finansman güçlüğü sebebiyle ve Dönüşüm Projeleri Özel Hesabı Yönetmeliği'nin 25. maddesinde değişiklik yapıldığı gerekçelerine dayanılarak,

kalan tutarının kanuni faiziyle birlikte (24) aylık taksitler halinde ödenmesine yönelik talebinin ... tarih ve ... sayılı ilgili Genel Müdürlük işlemi ile reddedilmesi üzerine, satış bedelinin kalan kısmının 26/07/2019'da 2.000.000,00 TL'lik, 29/07/2019'da 239.846,50 TL ve 14/11/2019 tarihinde de 30.000.000,00 TL'lik kısmı ödenerek borcun ifasının yerine getirildiği, taşınmazların tapuda devir işlemlerinin 13/11/2019 tarihinde gerçekleştirilerek kooperatif adına tescilinin sağlandığı,

ancak gelinen aşamada Tekirdağ Valiliğince ... tarih ve ... sayılı yazısı ile görüş istenmesi üzerine ilgili Genel Müdürlüğü ... tarih ve ... sayılı yazısı ile söz konusu satış bedelinin, bu husustaki yazının tebliğinden itibaren (15) gün içerisinde tamamının ödenmediğinden faiz hesaplanarak davacı kooperatiften tahsili yoluna gidilmesinin istenilmesi üzerine, dava konusu işlemle, davacı adına, 4.266.610,25 TL'lik gecikme zammı hesaplanarak,

"dönüşüm projeleri özel hesabı"na yatırılması gerektiğine ilişkin ... tarih ve ... sayılı idari işlem ile bu işleme karşı yapılan itirazın reddine dair ... tarih ve ... sayılı işlemlerin iptaline karar verilmesi istemiyle dava açıldığı anlaşılmaktadır.

Buna göre Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın; bazı taşınmaz alanlarını rezerv yapı alanı olarak belirleyerek, kendisine tahsis edilen taşınmazları, kiralamaya veya satmaya yetkili olduğu, sözü edilen yetki dahilinde, bu tür satışların; küçük sanayi sitesi inşası amacıyla kurulmuş kooperatiflere de yapılabileceği, buna yönelik satış bedellerinin peşin veya dörtte birden az olmamak suretiyle ilki peşin alındıktan sonra kalanların dört eşit taksitte ödenebileceği hususunun dava konusu işlemlerin öncesinde de yürürlükte bulunan mevzuatta yer aldığı, öte yandan taksit uygulamasının zorunlu olmadığı ve bu hususun idarenin takdirine bağlı olduğu görülmektedir.

Diğer yandan anılan Kanun hükümleri ve ilgili mevzuat kapsamında; dava konusu olayda, davacı tarafından taşınmazın 22.000.000 TL lik kısmının ödeme yazısının tebliğinden bir gün sonra gecikmeksizin 09/07/2019 tarihinde peşin olarak, kalanının da 26/07/2019'da 2.000.000,00 TL'lik, 29/07/2019'da 239.846,50 TL kısmın da vadesinden bir hafta sonrasında ödendiği,

14/11/2019 tarihinde de kalan 30.000.000,00 TL'lik kısmın ödenerek borcun ifasının tamamıyla yerine getirildiği ancak sonrasında ödemenin gecikmeli olarak vadesinden sonra yapıldığından bahisle kurumlar arasında 27/11/2019 tarihinden, 29/06/2020 tarihine kadar yapılan yazışmalarla satış bedelinin (15) günlük süre içerisinde ödenmediğinden gecikme faizi mi, gecikme zammı mı uygulanması gerektiği ve istenmesi gereken gecikme bedelinin hesaplanması hususunda, bakiye ödemenin yapıldığı 14/11/2019 tarihten dokuz aydan fazla bir süre geçtikten sonra,

anılan borca yönelik herhangi bir ödeme yapılmadığı kabulü ile "22/07/2020 tarihinde ödenmesi halinde" 4.266.610,25 TL gecikme bedeli ödenmesi gerektiğine ilişkin dava konusu işlemin tesis edildiği görülmektedir.

Yapılan ödemelerin ve tutarlarının ve ödeme tarihlerinin dikkate alınmamak suretiyle, idarenin kendi iç yazışmaları ile vergi dairesi arasında yapılan yazışmaların uzaması sonucunda son ödemenin yapıldığı tarihten çok sonra ve bütün satış bedeli üzerinden hesaplanan gecikme zammının hukuka uygun olmadığı açıktır.

Her ne kadar idare tarafından yapılan satışın peşin olması durumunda vadesinde ödenmeyen meblağ ve gecikmeli yapılan ödeme tarihlerine kadar geçen sürelerle sınırlı olarak kanuni faiz uygulanması ve bu şekilde bir işlem tesis edilebilmesi mümkünse de dava konusu işlem tarihine kadar borcun anaparasının ödenmiş olduğu hususu ve ödeme tarihleri dikkata alınmaksızın sanki hiç ödeme yapılmamış gibi hesaplama yapılarak,

313 sayılı Milli Emlak Tebliğinde vadesi geçen ödemeler için kanuni faiz uygulanması gerektiğine dair düzenleme de dikkate alınmaksızın 6831 sayılı Kanunun 51. maddesine dayanılarak gecikme zammı oranı ile yapılan hesaplamada hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığından belirtilen gerekçe ile dava konusu edilen işlemlerin iptali yönünde verilen mahkeme kararında sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır.