Danıştay 4. Daire E.2025/2184 K.2025/3354

1- ... 2- ... ... 31- ... 32- ... VEKİLLERİ : Av. ...

DİĞER DAVACILAR

1- ... 2- ... ... 63- ... 64- ... VEKİLLERİ : Av. ...

65- ... 66- ... Odası ... 72- ... Barosu Başkanlığı 73- ... Odalar Birliği VEKİLLERİ : Av. ...

74- ... Derneği VEKİLİ: Av. ...

75- ... Odası VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: İzmir ili, Foça ilçesi, ... mevkiinde yapılması planlanan İzdemir Enerji Santrali-II (Endüstriyel ve Tehlikeli Atık Düzenli Depolama Alanı Dahil) projesi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu'' kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; davanın; davacılardan İzmir Barosu Başkanlığı, Menemen Sanatkarlar ve Esnaf Odası, Menemen Esnaflar Odası, S.S. ...

Kooperatifi, Menemen Şoförler ve Otomobilciler Odası Başkanlığı ve Menemen Ziraat Odası yönünden ehliyet yönünden reddi, diğer davacılar yönünden ise davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının Danıştay Altıncı Dairesinin 28/04/2020 tarih ve E:2020/415, K:2020/3855 sayılı kararı ile onanması suretiyle kesinleşmesi sonrasında davacılar tarafından yapılan bireysel başvuru neticesinde Anayasa Mahkemesinin 13/12/2023 tarih ve Başvuru No:2019/29604 sayılı kararıyla bir kısım davacıların özel hayata saygı hakkının ihlaline karar verilerek ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması üzerine;

bireysel başvuruda bulunmayan davacılar ve Anayasa Mahkemesince kişi bakımından yetkisizlik verilen davacılar yönünden önceki hüküm kesinleşmiş olduğundan, bahse konu davacılara ilişkin işbu davada herhangi bir inceleme yapılmadığı ve işbu yargılamada verilen hükmün bahse konu davacılar yönünden herhangi bir hüküm ifade etmediği hususu açıklandıktan sonra,

''...her ne kadar işbu dava dosyasında mahallin yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması sonrasında dava dosyasına sunulan 02.10.2019 tarihli bilirkişi raporunda dava konusu 28/12/2018 tarihli "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararının inceleme konuları açısından uygun ve yeterli olduğu olduğu belirtilmiş ise de, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararına konu hususları açıklığa kavuşturmak maksadıyla Mahkememizin E:... dosyasında alınan ve yukarıda da alıntısına yer verilen bilirkişi ek raporunda, dava konusu ÇED olumlu kararında kül ve cürufun geri dönüşümünün öncelikle uygulanacak yöntem olarak taahhüt edildiği,

kül ve cürufun geri dönüşümü yapılamadığı durumlar için 11,5 yıl boyunca oluşacak kül ve cürufu depolayabilecek kapasitede bir özel atık depolama sahası oluşturulmuş olduğu, kül ve cürufun piyasaya satış yoluyla geri dönüşümünün sağlanamadığı durumlarda atık bertarafı için kullanılacak atık depolama alanı için ÇED Raporunda çevresel etkiler ve alınacak önlemler için değerlendirmelerin yer aldığı görülmekle birlikte, kül ve cüruf geri dönüşümünün çevresel etkileri ve bunlar için alınacak önlemler hakkında ÇED raporunda herhangi bir değerlendirme yer almadığı,

her ne kadar bilirkişi raporunda kül ve cüruf geri dönüşümünün, kül ve cüruf malzemenin santralden alınıp hammadde olarak kullanılacağı çimento üretim tesisleri gibi tesislere taşınmasını içermekte olduğundan taşımadan kaynaklanan hava kirletici emisyonların kül ve cürufu hammadde olarak kullanacak tesisin sorumluluğunda olduğundan bahisle değerlendirmeye gerek olmadığı belirtilmiş ise de, kül ve cüruf geri dönüşümünün de sürecin bir parçası olduğu,

ÇED raporunda bu hususunda değerlendirilmesi gerektiği aksi durumunda sürecin bir parçası olan geri dönüşüm sebebiyle atık depolama alanına yaklaşık 1,5- 2 km yakınlıkta yer alan 2.240 dekar zeytinlik alanın zarar görebileceği, dolayısıyla tesise 3 kilometreden daha yakın mesafede yer alan zeytinlik alanına ilişkin gerekli önlemlerin alınmadığı,

bu hususta ÇED raporunda eksiklik bulunduğu bu haliyle dava konusu kararın 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı, Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 20. maddesine aykırılık gösterdiği sonucuna varıldığından İzdemir Enerji Santrali-II (Endüstriyel ve Tehlikeli Atık Düzenli Depolama Alanı dahil) projesi için verilen dava konusu ''Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu'' kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.'' gerekçeleriyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, dava konusu işlemde mevzuata aykırı bir cihet bulunmadığı belirtilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacılar tarafından, davaya konu proje için 2009/7 sayılı Genelgeye dayanılarak, 06.03.2025 tarihli yeni bir ÇED Olumlu kararı verildiği, söz konusu Genelgenin hukuka aykırı olduğu, dava konusu ÇED Olumlu kararlarının iptali süreçlerinde uygulanmasının mümkün olmadığı, ekolojik yıkımın onarımının mümkün olmadığı, usul ve yasaya uygun olan temyize konu kararın onanması gerektiği belirtilerek, davalının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

TETKİK HÂKİMİ : ...

DÜŞÜNCESİ

Aynı projeye ilişkin, Dairemizin E:2025/1609 sayılı dosyası ile e-ÇED sisteminin incelenmesinden, dava konusu ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının ilişkin olduğu "İzdemir Enerji Santrali-II'' projesiyle ilgili olarak davalı idarenin 2009/7 sayılı Genelgesi kapsamında önce ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının verilmiş olduğu, söz konusu kararın Mahkeme kararı ile iptali üzerine, bu kez yine 2009/7 sayılı Genelge kapsamında iş bu dava konusu ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararının alındığı, söz konusu kararın da Mahkeme kararıyla iptal edilmesi üzerine,

yine 2009/7 sayılı Genelge kapsamında 06.03.2025 tarihinde ilana çıkarılan yeni bir ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının verilmiş olduğu, bu sebeple bakılmakta olan davanın konusunun kalmadığı, temyize konu kararın bozulması ve dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler, aynı projeye ilişkin olarak açılan Dairemizin E:2025/1609 sayılı dosyası birlikte değerlendirilerek, incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

İzmir İli, Aliağa ve Foça İlçeleri, ... Mevkiinde, yapılması planlanan "İzdemir Enerji Santrali-II (Endüstriyel ve Tehlikeli Atık Düzenli Depolama Alanı Dahil)" projesi ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü tarafından verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararının iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanununun 2. maddesinde; çevresel etki değerlendirmesi, gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmalar olarak tanımlanmış, 10. maddesinde.

"Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez.

Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.

25/11/2014 günlü, 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 4. maddesinde.

Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Kapsam Belirleme ve İnceleme Değerlendirme Komisyonunca yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun saptanması üzerine gerçekleşmesinde sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmış, 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler.

Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için. ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler.

(2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler.

(3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez.

(4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın süreç sonlandırılır." hükmüne, 7. maddesinde.

"Bu Yönetmeliğin; a) EK-I listesinde yer alan projelere b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi Ek-1 listesinde belirtilen eşik değer veya üzerinde olan projelere, ÇED Raporu hazırlanması zorunludur." hükmüne yer verilmiştir.

13/02/2009 tarih ve 2009/7 sayılı "ÇED Yönetmeliği Uygulamaları" konulu Çevre ve Orman Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi ve Planlama Genel Müdürlüğü Genelgesinde; "...Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararları hakkındaki yürütmenin durdurulması/iptal kararları, hakkında ÇED Olumlu Kararı verilen ÇED Raporunun bir ya da birkaç bölümüne ilişkin ise ve yürütmenin durdurulması/iptal kararı, ÇED Raporunun diğer bölümlerini olumsuz yönde etkilemiyor, yani Kararın tümünün yeniden ele alınıp değerlendirilmesini gerektirmiyorsa, ÇED Raporunun hazırlanmasına ilişkin tüm sürecin en baştan tekrarlanmasına gerek bulunmamaktadır.

Böyle bir durumda uygulamanın 'yürütmenin durdurulması/iptal kararının gerekçesi dikkate alınarak, sadece eksik veya yetersiz görülen kısımların yeniden düzenlenerek hazırlandığı ÇED Raporunun Bakanlığa sunulmasını müteakip, Bakanlıkça bir toplantı tarihi belirlenerek, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tekrar toplanır ve komisyonca değerlendirilir. Yapılan düzenlemelerin yeterli görülmesi halinde ÇED Raporu Komisyonca nihai edilir.

Komisyonun değerlendirmeleri, üyeler tarafından imzalanarak tutanak altına alınır. Bakanlık, proje ile ilgili olarak ÇED Olumlu ya da ÇED Olumsuz Kararını verir. Bu kararı, proje sahibi ile ilgili kurum ve kuruluşlara yazılı olarak bildirir. Valilik, alınan kararın içeriğini, karara esas gerekçelerini uygun araçlarla halka duyurur.' şeklinde yapılması" düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; Yönetmeliğin 7. maddesi kapsamındaki bir projenin, çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğu ve dolayısıyla projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten ÇED Olumlu kararı alınmadıkça, projenin uygulanamayacağı açıktır.

Diğer taraftan, anılan Genelgeye göre yapılması planlanan projeyle ilgili verilen ÇED Olumlu kararına karşı açılan davada, Mahkemesince verilen yürütmenin durdurulması veya iptal kararları, ÇED Olumlu kararının dayanağı ÇED raporunun bir veya birkaç bölümüne ilişkinse ve ÇED raporunun tamamını kusurlandırmıyorsa, ÇED raporunun yetersiz görülen bu kısımları yeniden düzenlenmek suretiyle davalı idareye sunulması üzerine,

Yönetmelikte öngörülen ÇED sürecinin en başından işletilmeyerek değerlendirme yapıldığı anlaşılmakta olup, davalı idare tarafından söz konusu projeyle ilgili revize ÇED raporu hakkında ikinci bir ÇED Olumlu kararının verilmesi ile ilk ÇED Olumlu kararının, zımni olarak geri alındığının ve dolayısıyla hukuken uygulanamayacağının kabulü gerekmektedir.

Nitekim, söz konusu projeyle ilgili ilk "ÇED Olumlu" kararının hukuken geçerli olduğunun kabul edilmesi halinde, revize edilen ÇED raporuna istinaden verilen ikinci "ÇED Olumlu" kararının da hukuken geçerli olduğu dikkate alındığında, aynı projeyle ilgili iki farklı "ÇED Olumlu" kararının birlikte uygulanmasına olanak bulunmamaktadır.

Olayda; aynı projeye ilişkin, Dairemizin E:2025/1609 sayılı dosyası ile e-ÇED sisteminin incelenmesinden, dava konusu ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının ilişkin olduğu "İzdemir Enerji Santrali-II'' projesiyle ilgili olarak davalı idarenin 2009/7 sayılı Genelgesi kapsamında önce ... tarih ve ... sayılı ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının verilmiş olduğu, söz konusu kararın Mahkeme kararı ile iptali üzerine, bu kez yine 2009/7 sayılı Genelge kapsamında iş bu dava konusu ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararının alındığı, söz konusu kararın da Mahkeme kararıyla iptal edilmesi üzerine,

yine 2009/7 sayılı Genelge kapsamında 06.03.2025 tarihinde ilana çıkarılan yeni bir ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının verilmiş olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta; her ne kadar İdare Mahkemesince aynı projeye ilişkin E:... sayılı dava dosyasında, mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu dikkate alınmak suretiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, söz konusu projeyle ilgili 06.03.2025 tarihinde ilana çıkarılan yeni bir ''Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu'' kararının verilmesiyle, aynı projeyle ilgili iki farklı "ÇED Olumlu" kararının birlikte uygulanma olanağının bulunmadığı dikkate alındığında, davalı idarece, dava konusu "ÇED Olumlu" kararının zımni olarak geri alındığının kabulü gerekmekte olup, bakılmakta olan davanın konusunun kalmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekirken, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.