Danıştay 4. Daire E.2025/527 K.2025/2273

Dava konusu istem: 28/04/2011 tarih ve 27918 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 07/04/2011 tarih ve 2011/1677 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki listenin değiştirilmesine ilişkin 19/11/2015 tarih ve 29537 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 09/11/2015 tarih ve 2015/8220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca, Aksu Çayı Taşkın Koruma Projesi kapsamında, Antalya ili, Aksu ilçesi, ... Mahallesi'nde yer alan ve davacının hissedarı olduğu ... ada ... parsel, ... ada ... parsel, ... ada...... ve ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; davalı idarece arazi toplulaştırması projesinde parselin geneli için sabit tesis tutanakları düzenlenmiş ise de, parselde hissedar olanlar için ayrı ayrı ve detaylı bir sabit tesis tutanağının düzenlenmediği, yani her bir hissedarın kullanımında olan sabit tesislerin tespitinin yapılmadığı, bu durumun da dağıtımda yanlışlığa sebep olduğu,

diğer yandan, ilgili Uygulama Yönetmeliği gereği arazi toplulaştırma projelerinin uygulanması esnasında, elbirliği mülkiyet olarak tescilli parsellerin paylı mülkiyete dönüştürülmesi işlemlerinin uygulayıcı kuruluş tarafından re'sen gerçekleştirilmesi gerekmekte iken davalı idarenin uygulama sonucunda davacılardan ...'nın üzerinde verasetten iştirak halinde toplam 17.300,06 m² hisse bırakarak elbirliği mülkiyetini paylı mülkiyete dönüştürmediği anlaşıldığından dava konusu işlemin anılan taşınmazlara ilişkin kısmında hukuka ve mevzuata uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İdare Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Bilirkişi raporuna yapılan itirazların dikkate alınmadığı, işlemin yapıldığı tarihte yürürlükte olan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Arazi Toplulaştırmasına İlişkin Tüzük'te sabit tesis tutanaklarının düzenlenmesine dair herhangi bir madde bulunmadığı, ayrıca dava konusu sabit tesis toplulaştırma işlemi tamamlandıktan sonra yapıldığından planlama sırasında dikkate alınamayacağı, yapılan işlemin mevzuata uygun olduğu ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Cevap verilmemiştir.

TETKİK HÂKİMİ:...

DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan 17. maddesinde.

"Arazinin rasyonel kullanımını sağlamak amacıyla parsel büyüklüklerinin optimum ölçülerde oluşması için, arazinin yarısından çoğuna malik bulunan ve sayıca maliklerin yarısından fazlasını oluşturanların muvafakati üzerine isteğe bağlı, Bakanlığın veya kurulların talebi üzerine kamu yararı gözetilerek isteğe bağlı olmaksızın, Bakanlar Kurulu kararı ile arazi toplulaştırma proje sahası belirlenir ve uygulanır.

Bakanlar Kurulunun bu kararı toplulaştırma ve diğer işlemler yönünden kamu yararı kararı sayılı. Bu karar sonucu isteğe bağlı olarak veya maliklerin muvafakati aranmaksızın proje bazında arazi toplulaştırması, köy gelişim ve tarla içi geliştirme hizmetleri ile kırsal alan düzenlemesi Bakanlık tarafından yapılır veya yaptırılır. Uygulamada isteğe bağlı toplulaştırmalara öncelik tanınır." hükmüne yer verilmiştir.

6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun'un Ek 9. maddesinde, (Ek: 19/4/2018-7139/7 md.) arazilerin tabii ve suni etkilerle bozulmasının ve parçalanmasının önlenmesi, parçalanmış arazilerde ise tabii özellikleri, kullanım bütünlüğü ve mülkiyet hakları gözetilerek birden fazla arazi parçasının birleştirilip ekonomik, ekolojik ve toplumsal yönden daha işlevsel yeni parsellerin oluşturulması ve bu parsellerin arazi özellikleri ve alanı değerlendirilerek kullanım şekillerinin belirlenmesi ile köy ve arazi gelişim hizmetlerinin sağlanması maksadıyla arazi toplulaştırmasının yapılacağı,

arazi toplulaştırması projesinin uygulanacağı sınırlar içinde kalan alanın arazi toplulaştırması proje sahası olarak belirleneceği; bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların DSİ'nin bağlı olduğu Bakanlık tarafından yürürlüğe konulan yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır.

İşlem tarihinde yürürlükte bulunan 09/12/2017 tarih ve 30265 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Arazi Toplulaştırma Uygulama Yönetmeliği'nin "Parsellerin yeniden düzenlenmesi" başlıklı 16. maddesinde; "c) Maliklere ait şerhli ve takyitli, parçalı ve hisseli araziler, bu halleriyle yeni parsellere taşınarak toplulaştırılır. ç) Sabit tesisler ile çevre ve doğaya görünüm güzelliği veren arazi, yapı ve tesisler eski maliklerine verilecek şekilde parsel planlaması yapılır. Ancak mal sahibinin birden fazla bu özellikte sabit tesisi var ise malikin bunlardan birinin etrafındaki toplulaştırma isteği dikkate alınır." hükümlerine yer verilmiştir.

Arazi Toplulaştırma Teknik Talimatının 19. maddesinde, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirileceği belirtilmiştir.

Dosyanın incelenmesinden.

07/04/2011 tarih ve 2011/1677 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki listenin değiştirilmesine ilişkin 09/11/2015 tarih ve 2015/8220 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca davacının taşınmazlarının bulunduğu alanda yapılan toplulaştırma işlemlerinin 06/08/2018 tarihinde tamamlanarak tescil için tapu müdürlüğüne gönderildiği, bilirkişi raporundaki değerlendirmelerin ise toplulaştırma işlemleri tamamlandıktan sonra 07/02/2019 tarihli ve 30679 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Arazi Toplulaştırması ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği'ne göre yapıldığı,

toplulaştırmanın yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan 2017 tarihli yönetmelik hükümlerinde elbirliği mülkiyetin paylı mülkiyete çevrilebileceğine ilişkin bir düzenlemenin mevcut olmadığı, aksine maliklere ait hisseli arazilerin bu halleriyle yeni parsellere taşınarak toplulaştırılacağının düzenlendiği görülmüştür.

Ancak, dava konusu toplulaştırma işlemi ile davacı ...'nın toplulaştırma öncesi 2 taşınmazda bulunan 4.973 m² hissesinin yine iki taşınmazda yapılan düzenleme ortaklık payı kesinti sonrası 4.810 m² olarak, davacı ...'nın ise toplulaştırma öncesi 6 taşınmazda bulunan 2.433 m² hissesinin 4 taşınmazda yapılan düzenleme ortaklık payı kesintisi sonrası 2.333 m² olarak tahsis edildiği, davacıların verasetten iştirak grubu dışında toplamda 7.143 m² hisselerinin olduğu,

davacıların ... ada ... parsel içerisinde kalan ve kendi kullanımlarında olan seranın (daha önce nar bahçesi) ise 4.850 m² olduğu dikkate alındığında toplulaştırma projesi kapsamında sabit tesisler tespit edilirken çok hisseli olan dava konusu parsellerde fiili kullanım durumuna ilişkin bir tespit yapılmadığı, ... ada ... parsel sayılı taşınmazın fiili kullanımında olan kısmında müstakil olarak tahsisinin mümkün olduğu anlaşılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlemin anılan taşınmazlara ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığından İdare Mahkemesi tarafından dava konusu işlemin iptali yolunda verilen karara karşı yapılan istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu İdare Dava Dairesi kararında, sonucu itibarıyla isabetsizlik görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Dairemiz gerekçe değiştirerek onama kararının yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre davacının hissesinin içinde bulunduğu verasette iştirak grubundan ayrılamayacağına ilişkin gerekçesine katılmakla birlikte fiili kullanım esas alınarak tahsis yapılması gerektiği yönündeki gerekçesi yönünden:

4721 sayılı Türk Medeni Kanun'nun "Paylı mülkiyet" başlıklı 688. maddesinde; paylı Mülkiyette birden çok kimsenin, maddi olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belli paylarla malik olduğu, paydaşlardan her birinin kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahip olacağı, payın devredilebileceği, rehnedilebileceği ve alacaklılar tarafından haczettirilebileceği, "Yönetim ve tasarruf" başlıklı 689. maddesinde ise; paydaşların, kendi aralarında oybirliğiyle anlaşarak yararlanma, kullanma ve yönetime ilişkin konularda kanun hükümlerinden farklı bir düzenleme yapabileceği, taşınmazlarla ilgili anlaşmaların imzalarının noterlikçe onaylanması koşuluyla paydaşlardan birinin başvurusu üzerine tapu kütüğüne şerh verilebileceği hükme bağlanmıştır.

Arazi toplulaştırma projeleri uygulanırken hukuki durum yani tapu kayıtlarındaki hak sahiplikleri esas alınır. Birden fazla kişinin hak sahibi olduğu taşınmazlarda taşınmazın ne şekilde kullanılacağı yukarıda belirtilen şekilde yazılı bir taksim sözleşmesi İle belirlenmemişse bütün hissedarlar taşınmazın tamamını kullanma hakkına sahip olurlar. Yazılı bir anlaşmanın olmaması veya mevcut olup anlaşmanın davalı idareye bildirilmemesi veya tapuya şerh verilmemesi halinde hissedarların o taşınmazı nasıl kullandığı davalı idarece bilinemeyeceğinden, bu durum dikkate alınmadığı gerekçesiyle toplulaştırma işleminin usulüne uygun yapılmadığından söz edilemez.

Bu durumda; davacılar tarafından anılan taşınmazın nasıl kullanıldığına ilişkin herhangi bir anlaşmanın mülakat ve askı süreçlerinde davalı idareye sunulmadığı görüldüğünden yapılan işlemde bu yönüyle hukuka aykırılık bulunmadığı, İdare Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği görüşüyle, Dairemizin çoğunluk kararına katılmıyoruz.

(XX) KARŞI OY

6100 sayılı Hukuk: Muhakemeleri Kanununun "Mecburi Dava Arkadaşlığı" başlıklı 59. maddesinde "Maddi hukuka göre, bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi gereken hâllerde, mecburi dava arkadaşlığı vardır." ve 60. maddesinde "Mecburi dava arkadaşları, ancak birlikte dava açabilir veya aleyhlerine de birlikte dava açılabilir. Bu tür dava arkadaşlığında, dava arkadaşları birlikte hareket etmek zorundadır." hükümlerine yer verilmiştir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanununun "Elbirliği Mülkiyeti" başlıklı 701. maddesinde. "Kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyeti, elbirliği mülkiyetidir. Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları olmayıp her birinin hakkı, ortaklığa giren malların tamamına yaygındır.” hükmüne, 702. maddesinde.

"Ortakların hakları ve yükümlülükleri, topluluğu doğuran kanun veya sözleşme hükümleri ile belirlenir. Kanunda veya sözleşmede aksine bir hüküm bulunmadıkça, gerek yönetim, gerek tasarruf işlemleri için ortakların oybirliğiyle karar vermeleri gerekir." hükmüne, aynı Kanunun "Miras Ortaklığı” başlıklı 640. maddesinde ise.

"Birden çok mirasçı bulunması hâlinde, mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık meydana gelir. Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere, terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler." hükmüne yer verilmiştir.

Yukarıda aktarılan mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, aralarında elbirliği ile mülkiyetten kaynaklı ortaklık bağı (mirasçılık, sözleşme vb.) bulunan kişilerin bu ortaklık nedeniyle söz konusu şeye birlikte malik olup, birlikte tasarrufta bulunabileceklerinden 6100 sayılı Kanun kapsamında aralarında bir mecburi dava arkadaşlığının olduğu, dolayısıyla böyle durumlarda aralarında ortaklık bağı bulunanların birlikte dava açmaları gerektiği ya da dava açmayan ortakların dava açan ortağa muvafakatname vermeleri gerektiği açıktır.

Dosyanın incelenmesinden; davacı ...'nın ... ada ... parsel ve ... ada ... ve ...parsel sayılı taşınmazlarda verasette iştirak şeklinde malik olduğu anlaşılmıştır.

Elbirliği halinde mülkiyetin söz konusu olduğu hallerde taraflar arasında zorunlu takip ve dava arkadaşlığı bulunduğundan bir kısım hissedarın tek başına dava açma hakkının bulunmadığı, davanın tüm hissedarlar tarafından birlikte açılması gerektiği veya dava dışı kalan diğer hissedarların davaya katılmalarının sağlanması veya açılmış bulunan davaya karşı olurlarının alınması, böylece taraf teşkilinin sağlanması gerekmektedir.

Bu durumda, davacı ...yönünden elbirliği ile mülkiyetini söz konusu olduğu, ... ada ... parsel ve ... ada ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar yönünden bütün hissedarlar birlikte dava açmadığı gibi ilk inceleme aşamasında dava açmayan diğer hissedarların muvafakatlarının da alınmadığı görüldüğünden, iştirak halinde diğer maliklerin açılan işbu davada muvafakatlarının olup olmadığı tespit edildikten sonra duruma göre, davanın esasına geçilmesi ya da birlikte dava açma şartının mevcut olmadığı gerekçesiyle kısmen ehliyet yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken,

Mahkemesince yukarıda belirtildiği şekilde taraf teşkili sağlanmaksızın doğrudan işin esasına girilerek verilen kararda anılan taşınmazlar yönünden hukuki isabet bulunmadığından, esas yönünden katılmakla birlikte belirtilen kısım yönünden bozulması gerektiği görüşüyle, Dairemiz çoğunluk kararına kısmen katılmıyorum.