Danıştay 5. Daire E.2022/3089 K.2024/3112

2- … Bakanlığı / ANKARA Vekili : I. Hukuk Müşaviri Yrd. V. …

İSTEMİN KONUSU

… Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin .. tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Karaman İl Özel İdaresinde mimar olarak görev yapmakta iken 677 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kamu görevinden çıkarılan ve Olağanüstü Hal (OHAL) İşlemleri İnceleme Komisyonu kararıyla göreve iade edilen davacı tarafından, kamu görevinden çıkarılması nedeniyle uğramış olduğu manevi zararının tazmini istemiyle yapmış olduğu başvurunun reddine dair işlemin iptali ile uğradığını iddia ettiği manevi zararlar karşılığı 250.000,00-TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin .. tarih ve E:.., K:… sayılı kararında.

Olağanüstü Hal Kapsamında çıkarılan Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden çıkarılanlardan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna başvurup Komisyon kararı ile kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonlarına atanacakları, bu kişilerin kamu görevinden çıkarılmalarından ötürü herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının 7075 sayılı OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un "Kararların uygulanması" başlıklı 10. maddesinde hükme bağlandığı,

dolayısıyla 677 sayılı KHK ile kamu görevinden ihraç edilip daha sonra Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyon kararı ile kamu görevine iade edilmesine karar verilen davacının manevi tazminat talebinin reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, anılan mevzuat düzenlemesi uyarınca manevi tazminat isteminin de reddi gerektiği sonucuna varılmıştır. Açıklanan gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:. Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin .. tarih ve E:.., K:… sayılı kararında; davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararının hüküm fıkrasında yer alan "aşağıda dökümü yapılan 182,60-TL yargılama giderinin davacıdan tahsili için" kısmından sonra gelmek üzere "karar kesinleştiğinde" ibaresinin eklenmesi,

yine karar tarihinde yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ile belirlenen 2.040,00-TL vekalet ücretinin" kısmından sonra gelmek üzere "karar kesinleştiğinde" ibaresinin eklenmesi gerektiği, istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun açıklamalı olarak reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Yargılama aşamasında verilen kararların hukuka, yasaya, usule, Anayasanın temel ilkelerine ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile temel hukuk ilkelerine aykırı olduğu, kamu görevinden uzaklaştırılmasının ve çıkarılmasının haksız ve hukuksuz olduğunun ortaya konulduğu, haksız ve hukuksuz olarak tesis edilen işlemler sonucunda manevi zarara uğradığının açık olduğu, Anayasa hükmü var iken KHK ile getirilen hükmün esas alınması suretiyle karar verilmesinin hukukun temel ilkelerine açıkça aykırı olduğu, kamu görevinden uzaklaştırıldığı ve çıkarıldığı süreçte doğum izninde bulunduğu,

doğum izni esnasında yaşadığı sıkıntı ve stresin hem kendisi hem de bebeği üzerindeki olumsuz etkilerinin sayılamayacak kadar çok olduğu, hiçbir rahatsızlığı ve engeli bulunmamakta iken genç yaşında yaşadığı elem, ızdırap ve sıkıntılar nedeniyle hem sağlık sorunları yaşadığı hem de sürekli %100 engelli duruma geldiği, hakkında yürütülen soruşturma neticesinde kovuşturmaya yer olmadığına kararı verildiği, kendisi ile birlikte kurumdan ihraç edilen şahısların tamamına yakını hakkında verilen kamu görevinden çıkarılma kararlarının OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu tarafından iptal edildiği,

bu durumun davalı idarenin hukuk tanımaz bir tavır sergilediğini gösterdiği, idarenin kendi eylem ve işleminden doğan tüm zararları eksiksiz ödemesi gerektiği, maddi zararların tazmininin hukuksal olduğu bir düzende manevi zararların tazminin de en temel hak olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı Karaman İl Özel İdaresi tarafından; davanın husumet yönüyle Karaman İl Özel İdaresi açısından reddi gerektiği, dava dilekçesinin reddi gerektiği, davacının manevi tazminat talebine yönelik istinaf dilekçesinde yer alan iddia ve beyanların yasal bir dayanağının bulunmadığı, Kanunda kamu görevinden çıkarılanlara herhangi bir tazminat ödenmeyeceğinin açıkça belirtildiği, davacının ihraç olması ile ameliyat tarihi arasında iki gün olduğu, kamu görevinden çıkarıma işlemi ve kanser hastalığı arasında sebep sonuç ilişkisinin olduğunun ispatının gerektiği, davacı tarafından sunulan Danıştay kararlarının somut olaya emsal teşkil etmediği,

davacıya ödenmesi gereken mali ve sosyal hakların ödendiği, kanun gereği tazminat ödenmesinin mümkün olmadığı ileri sürülerek temyiz başvurusunun reddi gerektiği savunulmaktadır.

Davalı İçişleri Bakanlığı tarafından; davacının temyiz talebinde ileri sürdüğü hususların hukuken geçerlilik arz etmediği, temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Beşinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı, Karaman İl Özel İdaresi bünyesinde mimar olarak görev yapmakta iken, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 677 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kamu görevinden çıkarılmıştır. Göreve iade talebiyle OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonuna yaptığı başvuru, Komisyonun .. tarih ve … sayılı işlemiyle kabul edilmiştir. Davacı tarafından, kamu görevinden çıkarılması nedeniyle uğramış olduğu manevi zararının tazmini istemiyle yaptığı başvuru reddedilmiştir. Bunun üzerine, anılan işlemin iptali ile bu işlem nedeniyle uğranıldığı iddia edilen manevi zararlar karşılığı olarak 250.000,00 TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3/a bendinde, dava dilekçelerinin "görev ve yetki" yönünden inceleneceği; 15. maddesinin 1/a bendinde ise, idari yargının görevli olduğu konularda görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verileceği hükme bağlanmıştır.

Anılan Kanun'un "Tam Yargı Davalarında Yetki" başlıklı 36. maddesinin "a" bendinde, tam yargı davalarında yetkili mahkemenin zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idari mahkemesi olduğuna ilişkin genel yetki kuralı yer almakta olup, aynı Kanun'un 33. maddesinde kamu görevlileri ile ilgili davalarda yetki kuralı açıklanmış ve anılan maddenin 3. fıkrasında uyuşmazlığın kamu görevlisinin özlük ve parasal haklarına ilişkin olması durumunda yetkili mahkemenin ilgilinin görevli bulunduğu yer mahkemesi olduğu kurala bağlanmıştır.

01/02/2018 tarih ve 7075 sayılı OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 1. maddesinde ise, başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan KHK ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulduğu,

OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararlarının uygulanmasını düzenleyen "Kararların uygulanması" başlıklı 10. maddesinin birinci fıkrasının son cümlesinde, Komisyon kararıyla göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılmalarını takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal haklarının ödeneceği, anılan Kanun'un "Yargı denetimi" başlıklı 11. maddesinin 1. fıkrasında da, Komisyon kararlarına karşı Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine iptal davası açılabileceği hükme bağlanmıştır.

Diğer yandan, 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun "Kararların uygulanması" başlıklı 10'uncu maddesinde; "(1) (Değişik: 25/7/2018-7145/22 md.) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulü hâlinde karar, kadro veya pozisyonunun bulunduğu kuruma, yükseköğretim kurumlarında kamu görevinden çıkarılan öğretim elemanları için Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir.

Kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanması esastır... İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir.

Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz." hükümlerine yer verilmiş iken, Anayasa Mahkemesinin, 12/01/2023 tarih ve 32071 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 30/06/2022 tarih ve E.2018/137-K.2022/86 sayılı kararıyla, anılan maddenin birinci fıkrasının son cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; söz konusu uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için öncelikle 2577 sayılı Kanun'un 36/a maddesinde yer alan tam yargı davalarındaki genel yetki kuralı uyarınca zararı doğuran idari uyuşmazlığın tespitinin yapılması, daha sonra da 2577 sayılı Kanun ve özel kanunlardaki hükümlere göre bu idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idare mahkemesinin belirlenmesi gerekmektedir.

KHK eki listelerde ismine yer verilmek suretiyle kamu görevinden çıkartılanlardan göreve iade edilenlerin parasal ve özlük hakları, 7075 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca Komisyon kararını uygulamakla yükümlü idare tarafından mali ve sosyal haklar kapsamında Kanun gereği ödenmektedir. Bu hakların ödenmesine ilişkin ortaya çıkan uyuşmazlıkların çözümlenmesi amacıyla açılan davalarda zararı doğuran işlem idare tarafından Komisyon kararı sonrası tesis edilen işlem olup bu sebeple uğranılan zararların kamu görevinden çıkarma ile illiyet bağı kesildiğinden, uyuşmazlığın çözümünde yetkili mahkemenin 2577 sayılı Kanun'un 36/a maddesindeki ölçüte göre anılan Kanun'un 33. maddesinde belirtilen yetki kurallarına göre belirlenmesi gerektiğinde kuşku bulunmamaktadır.

Mevcut uyuşmazlıkta ise, zararı doğuran olay ilgililerin başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan KHK eki listede isimlerine yer verilmek suretiyle kamu görevinden çıkarılmaları olduğundan, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonunun "başvurunun reddi" kararı vermesi üzerine idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili mahkeme Ankara özel yetkili idare mahkemeleri olduğuna göre,

bu kapsamda kamu görevinden çıkarılanlardan OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararı ile görevine iade edilenlerin Kanun gereği ödenen mali ve sosyal hakları dışında kalan ve kamu görevinden çıkarma ile kamu görevine iade tarihleri arasındaki dönemde uğradıklarını iddia ettikleri maddi ve manevi zararların tazmini isteminden doğan uyuşmazlıkların da 2577 sayılı Kanun'un 36/a ve 7075 sayılı Kanun'un 11/1 maddeleri uyarınca zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili olan Ankara özel yetkili idare mahkemelerince karara bağlanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Bu durumda, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu kararıyla göreve iade edilen davacının KHK ile kamu görevinden çıkarılmasından kaynaklı manevi zararının tazmini istemiyle açılan işbu davanın görüm ve çözümünde yukarıda anılan özel yasa uyarınca belirlenmiş olan Ankara İdare Mahkemeleri yetkili bulunmaktadır.

Öte yandan, davanın reddine ilişkin kararın yasal dayanağını teşkil eden ve 7075 sayılı Kanun'un 10. maddesinin 1. fıkrasında yer alan, kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulü hâlinde bu kişilerin, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarına ilişkin düzenlemenin Anayasa Mahkemesinin 12/01/2023 tarihli ve 32071 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan E:2018/137, K:2022/86 sayılı kararı ile anılan düzenlemenin Anayasanın 40. maddesine aykırı olduğu sonucuna varılarak iptaline karar verilmesi nedeniyle ortaya çıkan yeni hukuki durum çerçevesinde uyuşmazlığın esası hakkında değerlendirme yapılması gerektiği hususu da açıktır.

Bu itibarla, davanın görüm ve çözümünde özel yetkili Ankara İdare Mahkemesinin yetkili olduğu anlaşıldığından, uyuşmazlığın Konya İdare Mahkemesince incelenerek karara bağlanmasında usul hükümlerine uyarlık bulunmamaktadır.