Danıştay 5. Daire E.2024/19483 K.2025/4635

Dava konusu istem: 667 sayılı KHK eki listede yer verilerek kapatılan iki özel eğitim kurumunun (ilkokul/ortaokul) sahibi olan ... Özel Eğitim Hizmetleri İnşaat Tur. İth. İhr. Tic.

A.Ş.'nin ortağı ve yönetim kurulu üyesi olan davacı tarafından, 7075 sayılı Kanun'un geçici 4. maddesi uyarınca aynı Kanun'un 2. maddesinde belirtilen işlemlere bağlı olarak olağanüstü hal kapsamında kabul edilen kanunlarda yer alan ilave tedbirlerin kaldırılması için başvuru olanağı sağlanması üzerine, söz konusu 2 eğitim kurumunun kapatılması işlemlerinin kaldırılması,

anılan kurumların sahibi şirkete ait olup el konulan ve Hazineye devredilerek tapu kayıtlarında Hazine adına tescil edilen tüm taşınmazların tapu kayıtlarının iptali ile taşınır malların el koyma ve şirket tüzel kişiliğinin terkini işlemlerinin iptali,

kapatma ve terkin işlemlerine rağmen tahakkuk ettirilen vergi ve SGK borçlarının Hazineye devredilen ve tescili yapılan varlıklardan ödenerek söz konusu borçların kaldırılması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin (... tarihli ve ... sayılı işlemle bildirilen) ... tarihli ve ... sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı (İlave Tedbirlere İlişkin) Komisyon kararının iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla. Mahkemelerinin 27/10/2021 tarihli ara kararına Milas Ticaret Sicili Müdürlüğü tarafından verilen 25/01/2022 tarihli ve ... sayılı cevabın incelenmesi neticesinde; davacının KHK ile kapatılan ... Özel Eğitim Hizmetleri İnşaat Tur. İth. İhr. Tic.

Anonim Şirketi'nde kapatma tarihi itibariyle yönetim kurulu üyesi olduğu ancak temsile yetkili bulunmadığı, şirketi temsilen münferiden ...'ın yetkilendirildiği ve bu durumun 30/01/2015 tarihli ve 8748 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayınlandığının görüldüğü, bu durumda, adı geçen şirketin kapatıldığı 667 sayılı KHK'nın yayımlandığı 23/07/2016 tarihinde davacının şirketi idare mahkemeleri nezdinde açılacak davalarda temsile yetkili olmadığı anlaşıldığından, şirketin kapatıldığı tarih itibariyle şirketi temsile yetkili olmayan davacı tarafından açılan davanın esasının incelenmesine olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve kararın kaldırılmasını gerektirecek bir neden bulunmadığı belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı vekili tarafından; tüzelkişiliğin bir idari işlemle sona erdirilmiş olması halinde, bu işlem aleyhine açılan davanın ehliyet yönünden reddedilmeyerek işin esasının incelenmesinin gerektiği, aksi takdirde anayasal hak arama hürriyetinin ortadan kaldırılmış olacağı, iptal davası açılabilmesi için şirket ortağı olan davacının menfaatinin ihlal edilmiş olmasının yeterli olduğu, mahkemeye erişim hakkının ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği ileri sürülmektedir. Öte yandan, 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin yasalaşmış şekli olan 6749 sayılı Kanun'un ilgili maddelerinin Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülerek iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurulması istenilmektedir.

DAVALI İDARENİN SAVUNMASI

Bölge İdare Mahkemesi kararında usul ve esas bakımından hukuka aykırılık bulunmadığı belirtilerek, davacının temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanmasına karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Beşinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, Anayasaya aykırılık iddiası ciddi görülmeyerek gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacının hissedarı ve yönetim kurulu üyesi olduğu ... Özel Eğitim Hizmetleri İnşaat Tur. İth. İhr. Tic. A.Ş.'nin sahibi olduğu Özel ... İlkokulu ile Özel ... Ortaokulu'nun 667 sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararname kapsamında kapatılarak mal varlıklarının hazineye devredilmesi üzerine, 7075 sayılı Kanun'un geçici 4. maddesi uyarınca, söz konusu eğitim kurumlarının kapatılması işlemlerinin kaldırılması,

anılan kurumların sahibi şirkete ait olup el konulan ve Hazineye devredilerek tapu kayıtlarında Hazine adına tescil edilen tüm taşınmazların tapu kayıtlarının iptali ile taşınır malların el koyma ve şirket tüzel kişiliğinin terkini işlemlerinin iptali, kapatma ve terkin işlemlerine rağmen tahakkuk ettirilen vergi ve SGK borçlarının Hazineye devredilen ve tescili yapılan varlıklardan ödenerek söz konusu borçların kaldırılması istemiyle yapılan başvuru davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle reddedilmiştir.

Bunun üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle ... Özel Eğitim Hizmetleri İnşaat Tur. İth. İhr. Tic. A.Ş.'nin hissedarı ve yönetim kurulu üyesi ... davacı taraf olarak gösterilmek suretiyle temyizen incelenen dava açılmıştır. 670 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, ... Özel Eğitim Hizmetleri İnşaat Tur. İth. İhr. Tic. A.Ş. 10/10/2016 tarihi itibaruyla ticaret sicilinden re'sen silindiği 15/12/2016 tarih ve 9220 sayılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde tescil ve ilan edilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başıklı 36. maddesinde "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz." kuralı yer almaktadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2/1-a maddesinde ise; iptal davasının, idari işlem hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaati ihlal edilenler tarafından açılacağı açıklanmış; 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde; ehliyetsiz kişi tarafından açılan davaların reddine karar verileceği; 14. maddesinin 6. fıkrasında, davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

6749 sayılı Kanun ile değiştirilerek kabul edilen, 23/07/2016 tarih ve 29779 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 2. maddesinin (b) fıkrasında Ekli (II) sayılı listede yer alan özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları,

(...)

Anılan maddenin 3. fıkrasında, "Milli güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı belirlenen ve ekli listelerde yer almayan özel ve vakıf sağlık kurum ve kuruluşları, özel öğretim kurum ve kuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonları, vakıflar, dernekler, vakıf yükseköğretim kurumları, sendikalar, federasyonlar ve konfederasyonlar, ilgili bakanlıklarda bakan tarafından oluşturulacak komisyonun teklifi üzerine bakan onayı ile kapatılır. Bu fıkra kapsamında kapatılan kurum ve kuruluşlar hakkında da ikinci fıkra hükümleri uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.

7091 sayılı Kanun ile kabul edilen, 17/08/2016 tarih ve 29804 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 670 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5. maddesinin 3. fıkrasında, '' Kapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanallarının bağlı oldukları şirketlerin faaliyetleri sonlandırılarak ticari sicil kayıtları resen terkin edilir.

Bunların devralınan varlıkları dışındaki varlıkları da Hazineye bedelsiz devredilmiş sayılır. Bu durumda şirketlere daha önce atanmış kayyımlar tasfiye memuru olarak görevlendirilebilir veya bu şirketlere tasfiye memuru atanabilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve birinci fıkrada yer alan hususları bu şekilde devralınan varlıklar için de uygulamaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.'' hükmü yer almıştır.

Öte yandan, 01/07/2012 tarihinde yürürlüğe giren 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "Temsil yetkisi" başlıklı 370. maddesinde de, "Esas sözleşmede aksi öngörülmemiş veya yönetim kurulu tek kişiden oluşmuyorsa temsil yetkisi çift imza ile kullanılmak üzere yönetim kuruluna aittir. Yönetim kurulu, temsil yetkisini bir veya daha fazla murahhas üyeye veya müdür olarak üçüncü kişilere devredebilir. En az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisini haiz olması şarttır." hükümlerine yer verilmiştir.

7/11/2020 tarihinde yürürlüğe giren ve 11/11/2020 tarihli ve 7256 sayılı Kanun'un 41. maddesiyle eklenen 7075 sayılı Kanun'un ''ilave tedbirler için başvuru yolu'' başlıklı Geçici 4. maddesinde, '' (1) Bu Kanunun 2 nci maddesinde belirtilen işlemlere bağlı olarak olağanüstü hal kapsamında kabul edilen kanunlarda yer alan ilave tedbirlere karşı hakkında tedbir uygulanan kişi, kanuni temsilcisi ya da mirasçıları tarafından tedbiri uygulayan veya tedbirle ilgili olan kamu kurum ve kuruluşlarına bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde başvurulur.

Kamu kurum ve kuruluşları, başvuru üzerine yapacağı inceleme sonucuna göre en geç altı ay içinde başvurunun reddine veya tedbirin kaldırılmasına karar verir. 15/7/1950 tarihli ve 5682 sayılı Pasaport Kanununun ek 7 nci maddesi hükmü saklıdır.

(2) Başvuruların incelenmesi ve sonuçlandırılması için kamu kurum ve kuruluşları bünyesinde komisyon kurulabilir... ... (7) Kamu kurum ve kuruluşlarının kararlarına karşı Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde iptal davası açılabilir." hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin nitelikleri arasında sayılan hukuk devletinin en önemli unsurlarından birisi "hukuki güvenlik ilkesi"dir. Hukuki güvenlik ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde ve uygulamasında bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.

Hukuk devletinin asli unsurları arasında yer alan hukuki belirlilik veya güvenlik ilkesi ise, hukuki durumlarda belirli bir istikrarı temin etmekte ve kamunun mahkemelere güvenine katkıda bulunmaktadır. Bu açıdan bakıldığında birbiriyle uyuşmayan mahkeme kararlarının, yargı sistemine güveni azaltarak, yargısal bir belirsizliğe yol açabileceği açıktır. (bkz. AİHM, Nejdet Şahin ve Perihan Şahin/Türkiye [BD], B. No: 13279/05, 20/10/2011, § 57).

İptal davaları ile idari işlemlerin hukuka uygun olup olmadığının saptanması, hukukun üstünlüğünün sağlanması, böylece de idarenin hukuka bağlılığının belirlenmesi, sonuçta hukuk devleti ilkesinin gerçekleştirilebilmesi amaçlandığından, bu davalarda menfaat ilişkisinin bu amaç doğrultusunda yorumlanması gerekmektedir.

İdari yargıda dava açma ehliyetinde aranan menfaat ihlali, davacının dava konusu yaptığı işlemle arasında kurulabilecek minimum düzeyde de olsa, ilgiyi, alakayı ifade etmektedir. Yargısal kararlarda menfaat ihlali koşulu, davacının idari işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisinin kurulması gerektiği şeklinde tanımlanmıştır. Meşru menfaat, iptal davasını açan kişinin, hukuka uygun bir korunmadan faydalanmak istemesi anlamına gelmektedir.

Güncel menfaat, davanın açılması sırasında var olan, aktüel ilgiyi, alakayı ifade etmektedir. Menfaat ihlalinin dava açma açısından yeterli olması için koşul kabul edilen kişisellik ise idari bir işlemin doğrudan doğruya o kişi hakkında yapılmış olması anlamına gelmeyip, dolaylı olarak da olsa o kimseyi etkilemesidir. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları, her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir.

Uyuşmazlık adil yargılanma hakkı kapsamında tanınan mahkemeye erişim hakkı çerçevesinde değerlendirildiğinde; somut olayda kapatılan özel okulların bağlı olduğu şirketin ticaret sicil kaydı 670 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükmü uyarınca re'sen terkin edildiğinden, hukuki varlıkları kamu otoritelerinin tek taraflı iradesiyle sona erdirilen ve bu sebeple objektif dava açma ehliyetini kaybeden özel hukuk tüzel kişilerini temsile yetkili kişilerin ya da ortaklarının kendi adlarına davayı takip ederek, dava konusu işlemlerin iptalini istemekte meşru, kişisel ve güncel bir menfaatinin bulunduğu açıktır.

Olayda, kapatılan özel öğretim kurumlarının sahibi olan ... Özel Eğitim Hizmetleri İnşaat Tur. İth. İhr. Tic. A.Ş.'nin ticaret sicilinden terkin edildiği 10/10/2016 tarihi itibarıyla şirketin hissedarı ve şirket yönetim kurulu üyesi olan davacının, şirketin kapatılarak Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nden re'sen terkin edilmesi ve mal varlığının Hazineye devredilmesi üzerine yaptığı başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemle kişisel, güncel ve meşru menfaatinin etkilendiği anlaşıldığından dava konusu işlemin hukuka uygunluğunun denetlenmesi hususunu yargı önüne getirme hakkına sahip olduğu açıktır.

Bu itibarla, her ne kadar dava tarihi itibarıyla şirket tüzel kişiliği sonlandırılmış olsa da, şirketin hissedarı ve yönetim kurulu üyesi olan davacının, dava konusu işlemin iptalini istemekte kişisel, güncel ve meşru bir menfaatinin bulunduğu anlaşıldığından, işin esasının incelenmek suretiyle karar verilmesi gerekirken, davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.