Danıştay 6. Daire E.2019/12679 K.2023/109

… Odası vekili Av. … tarafından, 10.12.2018 tarihinde onaylanan Ordu-Trabzon-Giresun-Gümüşhane-Artvin Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliğinin (Saka I-II Regülatörü ve HES projesi sembolünün plana işlenmesine dair) iptali istemiyle ... Bakanlığına karşı açılan davada, … Enerji Elektrik üretim Ltd.Şti. vekili Av. … tarafından verilen davalı yanında davaya katılma dilekçesi üzerine dosya incelenerek işin gereği görüşüldü:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesinde, üçüncü kişilerin davaya katılması konusunda Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüş olup; Hukuk Muhakemeleri Kanununun 66. maddesinde de, "Üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında ve ona yardımcı olmak amacıyla, takibat sona erinceye kadar, feri' i müdahil olarak davada yer alabilir." hükmü yer almıştır.

Davaya katılma isteminde bulunan … Enerji Elektrik üretim Ltd.Şti.'nin iptali istenen "Saka I-II Regülatörü ve HES" projesi yatırımının sahibi olduğu anlaşıldığından, davanın sonucuyla yakından ilgili olması nedeniyle 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesinin yollamada bulunduğu Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili maddeleri uyarınca davalı … Bakanlığı yanında davaya katılma isteminin kabulüne, 12/01/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

T.C.

DANIŞTAY

ALTINCI DAİRE

Esas No : 2019/12679 Karar No : 2023/109

DAVACI : … Odası VEKİLİ : Av. …

DAVALI

… Bakanlığı/… VEKİLİ : Av. …

DAVALI YANINDA MÜDAHİL

… Enerji Elektrik üretim Ltd.Şti. VEKİLİ : Av. …

DAVANIN KONUSU

10.12.2018 tarihinde onaylanan Ordu-Trabzon-Giresun-Gümüşhane-Artvin Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliğinin (Saka I-II Regülatörü ve HES projesi sembolünün plana işlenmesine dair) iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Mekansal Planlar yapım yönetmeliği uyarınca plan değişikliği yapılırken plan açıklama raporu ile plan araştırma raporunun düzenlenmesinin zorunluluk olduğu dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinde anılan yönetmelikte belirlenen kurallara aykırı davranıldığı ileri sürülmüştür.

DAVALININ SAVUNMASI

Çevre düzeni planı değişiklinin gerekçe raporunun olduğu, plan açıklama raporu ile plan araştırma raporunun plan ilk yapılırken düzenlenmesinin yeterli olacağı her plan değişikliğinde tekrar anılan raporların düzenlenmesinin gerekmediği, plan ilk yapıldığında düzenlenen açıklama raporunun bakanlığın sitesinde mevcut olduğu yeniden plan açıklama raporunun düzenlenmesinin gereksiz olacağı bu nedenle işlemin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Plan değişikliklerinde yapılan değişikliğin sebeplerinin, etkilerinin detaylıca açıklandığı plan açıklama ve araştırma raporlarının hazırlanması zorunlu olmakla birlikte bu kurala uyulmadan tesis edilen dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI …'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, Çevre ve Orman Bakanlığınca 10.12.2018 günlü işlemle onanan Ordu-Trabzon-Rize-Giresun-Gümüşhane-Artvin Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliğinin iptali istemiyle açılmıştır.

Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmeyerek işin esasına geçildi:

Dosyanın incelemesinden, … Enerji Üretim Ltd. Şti' nin 29.11.2018 tarihli başvurusu ile … tarih ve …sayılı ÇED olumlu kararı bulunan Artvin İli, Arhavi İlçesi sınırları içerisinde gerçekleştirimesi planlanan "Saka I-II Regülatörü ve HES" projesinin, Çevre ve Orman Bakanlığınca revize edilerek 17.08.2016 günlü işlemle onanan Ordu-Trabzon-Rize-Giresun-Gümüşhane-Artvin Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planında gösterilmesinin istenilmesi üzerine, Tarım Orman Bakanlığı DSİ Hidroelektrik Enerji Dairesi Başkanlığı'nın … tarihli, … sayılı görüş yazısı çerçevesinde "Saka I-II Regülatörü ve HES" projesinin dava konusu Çevre Düzeni Planının … numaralı plan paftasında sembol olarak gösterildiği anlaşılmaktadır.

İncelenen davada, dava konusu plan değişikliği ile öngörülen "Saka I-II Regülatörü ve HES" projesinin, dava dilekçesinde yer verilen iddialar ve dosyadaki bilgi ve belgelere göre, Çevre Düzeni Planlarına Dair Yönetmelik hükümleri ve havza bütünlüğünü kapsayan bilimsel araştırmalara dayalı olarak, su kaynaklarının havza içindeki tüm doğal varlıkların su gereksinmesini dikkate alacak, ekosistemlerin sürdürülebilirliğini sağlayacak, yöre halkının sosyal, ekonomik, kültürel durumunu olumsuz etkilemeyecek ve bu konulardaki her türlü koruma tedbirlerinin alınıp alınmadığı,

kamu yararına, planlama ilkelerine uygun olup olmadığının tespiti konusunun teknik incelemeyi gerektirmesi nedeniyle, uyuşmazlığın açıklığa kavuşturulabilmesi amacıyla yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması gerekmektedir.

Bu durumda, dava konusu plan değişikliği hakkında, yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırıldıktan sonra sonucuna göre bir karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, 29/10/2021 tarih ve 31643 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 85 sayılı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2. maddesi ile de aynı Kararnamenin 97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "Çevre ve Şehircilik" ibaresinin "Çevre, Şehircilik ve İklim değişikliği" şeklinde değiştirildiği görüldüğünden,

davalı idarenin isminin, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olarak değiştirilmesi suretiyle Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

10.12.2018 tarihinde onaylanan Ordu-Trabzon-Giresun-Gümüşhane-Artvin Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliği ile planın … sayılı paftasına Saka I-II Regülatörü ve HES projesi sembolü işlenmiş, anılan plan değişikliği 07.01.2019-06.02.2018 tarihleri arasında 30 gün süre ile askıya çıkarılmış, davacı tarafından 08.04.2019 tarihinde iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği,

kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır.

Yönetmeliğin "Genel planlama esasları" başlıklı 7. maddesinin b) bendinde, Planlar; pafta, gösterim, plan notları ve plan raporu ile bir bütündür kuralı, Araştırma ve analiz başlıklı 8. Maddesinde, (1) Mekânsal planların, plan değişiklilerinin, revizyon ve ilavelerin hazırlanması sürecinde, kamu kurum ve kuruluşları veya plan müelliflerince planın türüne ve kademesine göre bu Yönetmelikte genel başlıklar halinde belirtilen konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veri, görüş ve öneriler elde edilerek gereklianaliz,etüt,araştırma ve çalışmalar yapılır. kuralları, Plan raporu başlıklı 9. maddesinde, (1) Mekânsal planlara ilişkin,

kendi kademesine göre ve yapılış amacının gerektirdiğiaçıklamaları içeren bir plan raporu hazırlanır.

(2) Plan raporunda, planın türü, ölçeği, kapsamı ve özelliğine göre; vizyon, amaç, hedefler ve stratejiler belirlenerek, koruma-kullanma esasları, alan kullanım kararları, yoğunluk ve yapılaşmaya ilişkin konularda planlama esasları ve uygulama ilkeleri, eylem planları, açık ve yeşil alan sistemi, ulaşım, erişilebilirlik ve mekânın etkin kullanılması, gerektiğinde koruma, sağlıklaştırma ve yenileme program,alan ve projelerinin etaplama esasları, alan kullanım dağılımı tablosu gibi hususlarda açıklamalara yer verilir.

(3) Planların araştırma aşamasında yapılan çalışmalarda elde edilen bilgi, belge ve sonuçlar ayrı raporlar halinde sunulabilir. (4) Plan değişikliklerinde, değişiklik gerekçesi ve yapılan gereklilik analizleriniayrıntılıaçıklayan plan raporu hazırlanmasız orunludur.

(5) İmar planlarında, bu Yönetmelikte tanımlanan veya plan gösteriminde bulunan kullanımlardan birden fazla mekânsal kullanımın aynıalanda bir arada bulunması durumunda uygulamaya yönelik alan kullanım oranları, otopark, yeşil alan ve benzeri sosyal ve teknik altyapı kullanımlarına ilişkin detaylar ile gerektiğinde bağımsız bölüm sayısı, plan raporu ve plan notlarında ayrıntılı olarak açıklanır.

kuralları düzenlenmiştir.

Yönetmeliğin "Planlama alanı" başlıklı 18.maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." kuralına, "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin 1.fıkrasında ise, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi,

ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi,

g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır." kuralına yer verilmiştir.

Anılan 19.maddenin 2.fıkrasında, "Çevre düzeni planlarının hazırlanması sürecinde, planlama alanı sınırları kapsamında aşağıda genel başlıklar halinde belirtilen konular ile diğer konularda ilgili kurum ve kuruluşlardan veriler elde edilir;

bu veriler kapsamında analiz, etüt ve araştırmalar yapılır: a) Sınırlar. b) İdari ve bölgesel yapı. c) Fiziksel ve doğal yapı. ç) Sit ve diğer koruma alanları, hassas alanlar, doğal karakteri korunacak alanlar. d) Ekonomik yapı. e) Sektörel gelişmeler ve istihdam. f) Demografik ve toplumsal yapı. g) Kentsel ve kırsal yerleşme alanları ve arazi kullanımı. ğ) Altyapı sistemleri. h) Yeşil ve açık alan kullanımları. ı) Ulaşım sistemleri. i) Afete maruz ve riskli alanlar. j) Askeri alanlar, askeri yasak bölgeler ve güvenlik bölgeleri. k) Planlama alanına yönelik bölgesel ölçekli kamu projeleri ve yatırım kararları. l) Her tür ve ölçekteki plan,

program ve stratejiler. m) Göller, barajlar, akarsular, taşkın alanları, yeraltı ve yüzeysel su kaynakları ve benzeri hidrolojik, hidrojeolojik alanlar. n) Çevre sorunları ve etkilenen alanlar." düzenlemesine yer verilmiştir.

Aynı maddenin 3.fıkrasında, " Çevre Düzeni Planlarının hazırlanması sürecinde planlama alanı sınırları kapsamındaki tüm veriler 1/25.000 ölçekli harita hassasiyetinde hazırlanır." kuralı, 4.fıkrasında, "Plan hazırlık sürecinde ihtiyaç duyulan veri, bilgi ve belgeler; ilgili veriyi hazırlamakla sorumlu kurum ve kuruluşlardan, bilimsel çalışmalardan ve uzmanlarca arazide yapılacak çalışmalardan elde edilir." kuralı, 5.fıkrasında, "Planlama sürecinde coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama yöntemleri kullanılarak güncellenebilir ve sorgulanabilir sayısal veri tabanı oluşturulur." kuralı bulunmaktadır.

Yönetmeliğin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinin 1.fıkrasında, "Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır.

Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır." düzenlemesine, 2.fıkrasında da, "Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir.

Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Usül yönünden; 07.01.2019-06.02.2018 tarihleri arasında ilan edilen davaya konu plana karşı askı süresini izleyen 60 günlük süre içerisinde 08.04.2018 tarihinde dava açıldığı görüldüğünden davalı idarenin süre itirazı yerinde görülmemiştir. Esas yönünden;

Dosyanın incelenmesinden, dava dilekçesinde esas ve tek itirazın dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinin plan açıklama ve araştırma raporlarının olmadığına ilişkin olduğu, davalı idarece de savunmada bu durumun ikrar edilerek, plan değişikliklerinde bunun bir eksiklik olmadığının ifade edildiği, Dairemizce verilen ara kararlar ile plan açıklama raporunun düzenlenip düzenlenmediği,

düzenlendi ise plan açıklama raporu ve plan araştırma raporu örnekleri ve işleme esas olan tüm bilgi ve belgelerinin istenilmesi üzerine davalı idarece istenilen evrakların gönderilmediği en son tarihli ara kararına Artvin İl Özel İdaresince verilen cevap ekinde gönderilen CD'de 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarının plan açıklama raporunun bulunduğu, sonuç olarak dava konusu çevre düzeni planı değişikliğine ait plan açıklama ve araştırma raporlarının bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar 2011 tarihli ilk plana dair plan açıklama ve plan araştırma raporları bulunsa da ve daha sonra çeşitli tarihlerde revizyon yapılsa da yukarıda yer verilen yönetmelik hükümlerinden de açıkça anlaşılacağı üzere plan değişikliklerinde yapılan değişikliğin sebeplerinin, etkilerinin detaylıca açıklandığı plan açıklama ve araştırma raporlarının hazırlanması zorunlu olduğundan bu kurala uyulmadan tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.