Danıştay 6. Daire E.2020/3113 K.2024/1210

Dava konusu istem: Seyhan İlçe Belediye Başkanlığı tarafından, Seyhan Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planının 20 metre ve üstü yol cepheleri için minimum parsel çekme mesafesinin 7 metre olarak belirlenmesine ilişkin plan notunun,

minimum parsel çekme mesafesinin 10 metre olarak değiştirilmek suretiyle tadilen onanmasına ilişkin Adana Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarih ve … sayılı işlemi ile 10 metre çekme mesafesine yönelik plan askı süresi içerisinde yapılan itirazların kabulü ile çekme mesafesinin 5 metre olarak belirlenmesine ilişkin Seyhan Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının çekme mesafelerinin tekrar 10 metre olarak değiştirilmek suretiyle tadilen onanmasına ilişkin Adana Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda.

1/5000 ölçekli nazım imar planında 20 metre ve üstü yollara cepheli taşınmazlarda çekme mesafelerinin 10 metre olmasına yönelik bir plan notunun bulunmadığı, bu nedenle davacı ilçe belediyesi tarafından onay için davalı Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığına gönderilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planının, çekme mesafeleri yönünden Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla kabul edilen 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planı hükümlerine aykırı olduğunun açık ve anlaşılır bir şekilde davalı idarece ortaya konulamadığı,

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 14. maddesinde ilçe belediye meclislerince plana ilişkin alınan kararların nazım imar planına uygunluğu yönünden büyükşehir belediye meclislerince incelenerek aynen veya tadilen kabul edileceğinin hükme bağlanmış olması karşısında, 1/5000 ölçekli nazım imar planına aykırılığı ortaya konulmadan yapılan davaya konu tadilen onay işlemlerinde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı,

ayrıca, Seyhan Belediye Meclisinin 1/1000 ölçekli uygulama imar planının kabulüne ilişkin … tarih ve … sayılı kararının Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığı kayıtlarına girdiği 19.12.2017 tarihinden itibaren en son 19.03.2018 tarihine kadar büyükşehir belediye meclisinde görüşülmemiş ve karara bağlanmamış olması nedeniyle, ilçe belediye meclis kararı, 5216 sayılı Kanunun 14. maddesi gereğince 20.03.2018 tarihinde onaylanmış kabul edilmiş sayıldığından,

Kanun gereği onaylanmış sayılmak suretiyle kesinleşen bir hususta tekrar dava konusu … tarih ve … sayılı meclis kararı ile işlem tesis edilmiş olmasında bu yönüyle de hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İdari Dava Dairesince verilen kararda. Bakanlar Kurulu'nun … tarih ve … sayılı kararı ile dava konusu plan ile düzenlenen bölgeyi de kapsayacak şekilde 5393 sayılı Belediye Kanununun 73 üncü maddesi kapsamında kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ilan edildiği.

Seyhan Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanan dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının da Seyhan İlçesi, Barbaros ve Bey Mahalleleri, Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanına ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar plânı olduğunun ifade edildiği, dava konusu uygulama imar planındaki çekme mesafelerinin imar plânı sahasına ilişkin kentsel dönüşüm projesine ve proje vaziyet plânına göre belirlendiği belirtilerek, kentsel dönüşüm alanlarında evvelâ projenin hazırlanması, ardından projeye ilişkin imar plânlarının yapılması esasının benimsendiği;

plân sahasındaki çekme mesafelerinin plandan evvel kentsel dönüşüm projesi ile belirlendiği, Seyhan Belediye Meclisi tarafından onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar plânındaki 20 metreden daha geniş yollara cepheli parsellerdeki çekme mesafelerinin bu kapsamda kentsel dönüşüm projesinde yer alan donatı ve yapılaşma konumları ile yola olan yaklaşma mesafeleri dikkate alınarak kararlaştırıldığı anlaşıldığından;

kentsel dönüşüm projesinde yer alan yapı yaklaşma mesafelerine aykırı biçimde 20 metre ve bu enkesitin üzerindeki yollara cepheli parsellerde çekme mesafesinin 10 metre olarak belirlenmesine ilişkin büyükşehir belediye meclisi kararlarında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle işlemlerin iptaline ilişkin mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Usûl bakımından, davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği; esas bakımından ise, büyükşehir belediyesi tarafından yapılan tadilen onayların hukuka uygun olduğu ve Büyükşehir Belediyelerinin 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarını tadil etme yetkisine sahip olduğu, 20 metre üzerindeki yollarda 10 metre çekme mesafesi uygulamasının dava konusu plânla ilgili bir husus olmayıp Adana il genelinde uygulanan bir durum olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından usul ve yasaya uygun olan kararın onanması gerektiği ileri sürülmektedir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava, Seyhan Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla kabul edilen ve 20 metre ve üstü yol cepheleri için minimum parsel çekme mesafesinin 7 metre olarak belirlenmesine ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notunun, minimum parsel çekme mesafesinin 10 metre olarak değiştirilmek suretiyle tadilen onanmasına ilişkin Adana Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarih ve … sayılı işlemi ile 10 metre çekme mesafesine yönelik plana askı süresi içerisinde yapılan itirazların kabulü ile çekme mesafesinin 5 metre olarak belirlenmesine ilişkin Seyhan Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının,

çekme mesafelerinin tekrar 10 metre olarak değiştirilmek suretiyle tadilen onanmasına ilişkin Adana Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarih ve … sayılı kararın iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanununun 3. maddesinde, "Herhangi bir saha, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamaz.

" hükmüne yer verilmiş, 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan şeklinde, nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının;

genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan, uygulama imar planı ise;

tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.

Aynı Kanunun "Plan Kademeleri" başlıklı 6. maddesinde; planların, kapsadıkları alan ve amaçları açısından "Bölge Planları" ve "İmar Planları", imar planlarının ise, "Nazım İmar Planları" ve "Uygulama İmar Planları" olarak hazırlanacağı, Anılan Yasanın 8.maddesinde ise alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, stratejilerine ve kararlarına uyumlu olması zorunluluğu getirildiği, 8/b. maddesinde ise; imar planının, nazım imar planı ve uygulama imar planından meydana geldiği, mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğunun sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planlarının ilgili belediyece yapılacağı ve yaptırılacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesinde ise: "Belediye, belediye meclisi kararıyla; konut alanları, sanayi alanları, ticaret alanları, teknoloji parkları, kamu hizmeti alanları, rekreasyon alanları ve her türlü sosyal donatı alanları oluşturmak, eskiyen kent kısımlarını yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel dönüşüm ve gelişim projeleri uygulayabilir.

Bir alanın kentsel dönüşüm ve gelişim alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayılan hususlardan birinin veya bir kaçının gerçekleşmesi ve bu alanın belediye veya mücavir alan sınırları içerisinde bulunması şarttır. Kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanlarında bulunan yapıların boşaltılması, yıkımı ve kamulaştırılmasında anlaşma yolu esastır.

Kentsel dönüşüm ve gelişim projesi kapsamında bulunan gayrimenkul sahipleri ve belediye tarafından açılacak davalar, mahkemelerde öncelikle görüşülür ve karara bağlanır." hükmüne yer verilmiştir.

Dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin "Bahçe Mesafaleri" başlıklı 23. maddesinin 1. fıkrası, "Uygulama imar planında, aksine bir hüküm bulunmadığı durumlarda bahçe mesafeleri;

a) Ön bahçe ve yol kenarına rastlayan bahçe mesafeleri ile kamusal alanlara komşu olan bahçe mesafeleri en az 5.00 metredir.

e) Bina yüksekliği hesabında, arkasında kullanılan hacim oluşturulmamış istinat duvarları yükseklik hesabına dâhil edilmez.

g) Uygulama imar planında aksine bir açıklama getirilmediği takdirde, binanın tabii zemin veya tesviye edilmiş zemindeki en düşük kottaki görünen yüksekliği 60.50 metre veya daha fazla ise; ön, yan ve arka parsel sınırından en az 15.00 metre çekilmek durumundadır. 60.50 metre yükseklikten sonra artan her kat için ön, yan ve arka bahçe mesafelerine 0.50 metre ilave edilir.

ğ) Çok yüksek yapı, az katlı bir ana kitle üzerinde yükseliyorsa, parsel sınırı ile ana kitlenin parsele en yakın noktası arasındaki mesafe 10.00 metreye kadar düşürülebilir. Ana kitle yüksekliği dâhil yapı yüksekliğinin 60.50 metre olması durumunda yükselen blok ile parsel sınırı arasındaki mesafe en az 15.00 metre olup 60.50 metre yükseklikten sonra artan her kat için bu mesafeye 0.50 metre ilave edilir.

Bu maddede ifade edilen ana kitle; en fazla 5 katlı olup kat adedi binanın en düşük kottaki cephesi esas alınarak belirlenir. Bir parselde birden fazla 60.50 metre yükseklikte bina yapılması halinde binalar arasındaki mesafe, 20.00 metre olup, 60.50 metre yükseklikten sonra ilave her 3.00 metre yükseklik için bu mesafeye 0.50 metre ilave edilir.

Bu fıkraya göre fazladan bırakılması gereken çekme mesafeleri bir veya birkaç kat birlikte etüt edilerek binada kademelenme yapılmak suretiyle de gerçekleştirilebilir.

h) Bir parselde az katlı ana bir kitle üzerinde birden fazla yükselen bloklar tertiplenmesi halinde, bloklar arasında en az yapının ana kitlesi üzerinde kalan bölümlerinin yüksekliklerine göre bu Yönetmelikte belirlenen iki bina arasındaki yan bahçelerin toplamı kadar mesafe bırakılmak zorundadır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden, Seyhan Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararıyla kabul edilen 1/1000 ölçekli uygulama imar planının plan notlarında 20 metre ve üstü yol cepheleri için minimum parsel çekme mesafelerinin 7 metre olarak belirlendiği ancak Adana Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarih ve … sayılı işlemi ile minimum parsel çekme mesafelerinin 10 metre olarak değiştirilmek suretiyle planın tadilen onandığı,

söz konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı'na karşı askı süresi içerisinde, Seyhan Belediye Başkanlığı Kentsel Dönüşüm Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı yazısıyla 20 metre ve üstü yollarda çekme mesafelerinin 10 metre olarak değiştirilmesine ilişkin kararın iptal edilmesi talebiyle, Adana Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün ise … tarih ve … sayılı yazısıyla Seyhan İlçesi,.

Mahallesi, … ada, … ve … parsel sayılı üzerinde ilkokul bulunan taşınmazın çekme mesafesinin 50 metreden 5 metreye düşürülmesi talebiyle itiraz edilmesi üzerine Seyhan Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile itirazların kabul edilerek çekme mesaflerinin 5 metre olarak belirlenmesine karar verildiği ancak bu değişikliklerin de Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile minimum parsel çekme mesafeleri 10 metre olarak değiştirilmek suretiyle tadilen onanması üzerine 1/1000 ölçekli uygulama imar planının tadilen onanmasına ilişkin davalı idare işlemlerinin iptallerine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan

davanın açıldığı görülmüştür.

Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında, 5393 sayılı Belediye Kanununun 73. maddesi hükümleri gereği, kentsel dönüşüm alanı ilân edilen bölgelerde evvelâ dönüşüm projesinin hazırlandığı, ardından alana ilişkin planların proje esaslarına göre hazırlandığı; dönüşüm projesinin, arazi kullanımı kararları yönüyle imar plânı kararlarına nazaran daha fazla hukukî ve teknik detaya sahip olduğu, bu açıdan kentsel dönüşüm alanlarında zemin yapılaşma ve yaklaşma/çekme mesafesi kararlarında esas belirleyici olanın imar plânı değil, projeler olduğu ifade edilmiştir.

Ancak kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı eskiyen kent kavramından uzaklaşan alanların yeniden kentle bütünleşmesini sağlamak üzere inşa ve restore etmek veya muhafazasında fen ve sağlık yönünden tehlike arz eden riskli alanları yeniden düzenlemek veya kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak amaçlı olarak belirlenmekte olup bir alanda kentsel değişim ve dönüşüm projesi hazırlanması yukarıda aktarıldığı üzere imar planlarının mekansal kullanımlarının nitelik, yoğunluk ve düzenini ve yapılaşma koşullarını belirleme işlevini ortadan kaldırmamaktadır.

Herhangi bir sahanın, her ölçekteki plan esaslarına, bulunduğu bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamayacağı yasal bir zorunluluktur.

İmar planları ise başta kanun ve buna dayalı olarak çıkarılacak yönetmelikte düzenlenen kurallara uygun olarak gerekli analiz, etüt, araştırma ve çalışmalar sonucu elde edilen görüş, veri ve öneriler dikkate alınarak plan notları ve plan açıklama raporuyla hazırlanmakta olup söz konusu plan kararları alanda bulunan tüm yapılar için bağlayıcı genel düzenlemeler ihtiva etmektedir. Planların hazırlanması sürecinde alanın doğal ve yapay özellikleri, sosyal ve ekonomik yapısı, mülkiyet durumu, sosyal ve teknik altyapı sorunları ve ulaşım sistemi gibi bir çok özelliği analiz edilmekte, buna uygun yapılaşma türleri ve özellikleri belirlenmektedir.

Bu doğrultuda, dava konusu uygulama imar planıyla getirilmek istenilen minimum parsel çekme mesafesinin imar mevzuatına, planlama hiyerarşisine, şehircilik ilkelerine, planlama tekniklerine ve kamu yararına uygunluğu hususlarının, taraflarca ileri sürülen iddialar da göz önünde bulundurulmak suretiyle, gerekli görülmesi halinde alanında uzman bilirkişilerden oluşturulacak bilirkişi heyeti aracılığıyla mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması suretiyle incelenmesi, bu inceleme sonucunda elde edilecek sonuca göre yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli olarak reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır.