Danıştay 6. Daire E.2020/9095 K.2022/8792

Dava konusu istem: Erzincan İli, ... İlçesi, … Köyü’nde bulunan … ada ve … parsel sayılı taşınmazın kamulaştırılmasına ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesi kararı ile "davacının taşınmazına acele el konulmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanın görüm ve çözüm yerinin Danıştay olduğu ve 2577 sayılı Kanunun 15/1-a bendi uyarınca davanın görev yönünden ret kararı" üzerine dosyanın gönderildiği Danıştay Altıncı Dairesinin 21/03/2016 tarih, E:2016/2663, K:2016/1228 sayılı kararı ile "acele kamulaştırma işleminin uygulandığına ilişkin dosyada bilgi ve belge olmadığı gerekçesiyle davanın görev yönünden reddine karar verilerek dosyanın gönderildiği.

İdare Mahkemesince davanın yetki yönünden davanın reddine karar verilerek dosyanın gönderildiği. İdare Mahkemesince, davanın yetki yönünden reddine karar verilerek dosyanın gönderildiği.

İdare Mahkemesince verilen temyize konu kararda; dava konusu kamulaştırma işleminin dayanağı olan … tarih ve … sayılı Bakanlar Kurulu Kararına karşı dava açılmadığının anlaşıldığı, dava konusu taşınmazın 13/08/2012 tarih ve 2012/3603 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile "Ankara-Sivas-Kars demir yolu hattının, Erzincan ilinde inşa edilen Bağıştaş-I barajının yapımı nedeniyle baraj gölü altında kalacak olan kısımlarının,

Bağıştaş-İliç-Kemah demir yolu Relokasyon projesi kapsamında deplase edilmesi amacıyla ihtiyaç duyulan ve ekli planda gösterilen güzergaha isabet eden taşınmazlar..." kapsamında yer aldığı açık olan taşınmazın ilgili Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanan projesine uygun olarak kamulaştırılmasına ilişkin dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Mahkeme kararının usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, her ne kadar … İdare Mahkemesince verilen kararın hüküm kısmında "2577 sayılı Kanunun 20/A maddesi uyarınca kararın tebliğini izleyen günden itibaren 15 gün içinde Danıştay temyiz yolu açık olmak üzere" şeklinde karar verilmişse de, dava konusu işlemin kamulaştırma işlemi olduğu, acele kamulaştırma olmadığı, Danıştay bozması üzere karar verildiği anlaşıldığından istinaf incelemesi için Bölge İdare Mahkemesine gönderilmeyerek işin esasına geçildi:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Erzincan İli, ... İlçesi, … Köyü’nde bulunan … ada ve … parsel sayılı taşınmazın kamulaştırılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın 35. maddesinde: "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 No.lu Protokolünün "Mülkiyetin korunması" başlıklı 1. maddesinde: "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez." hükmüne yer verilmiştir.

Anılan mevzuat hükümleri açısından bakıldığında, özel mülkiyet hakkının korunması gereken temel insan hakları arasında öngörüldüğü, anayasa ve uluslararası sözleşmelerde mülkiyet hakkını korumaya yönelik düzenlemelere yer verildiği, bu düzenlemelerde mülkiyet hakkına müdahalelerin olabileceğinin öngörüldüğü, ancak bu müdahalelerde kamu yararı gerekçesi, kanuni düzenleme gereği ve ölçülülük yada orantılılık gibi uluslararası hukukun genel ilkelerinin varlığının dikkate alınması gerektiği, aksi durumda müdahalenin mülkiyet hakkı ihlaline neden olacağı kabul edilmiştir. Nitekim Anayasa Mahkemesi kararları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarıyla da bu hususların açık bir şekilde ortaya konulduğu görülmektedir.

Bu açıdan, kamu gücü kullanılarak özel mülkiyetteki taşınmazların kamu eline geçirilmesini ifade etmesi anlamında kamulaştırmanın yargısal incelemesinde, mülkiyet hakkına söz konusu müdahalede yukarıda yer alan hükümler çerçevesinde kamu yararının varlığının, kanuni düzenleme gereğinin ve orantılılık noktasında adil dengenin sağlanıp sağlanmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27. maddesinde ise, 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacına veya aceleliğine Bakanlar Kurulunca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın 10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri,

idare tarafından mal sahibi adına 10 uncu maddeye göre yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabileceği, bu Kanunun 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında belirtilen hallerde yapılacak kamulaştırmalarda yatırılacak miktar, ödenecek ilk taksit bedeli olduğu düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Uyuşmazlıkta, dava konusu Erzincan İli, ... İlçesi,. Köyü’nde bulunan … ada ve … parsel sayılı taşınmaza dair TCDD Yönetim Kurulu tarafından alınan … tarih ve … sayılı işlem ile.

"Erzincan ili, Bağıştaş-İliç-Kemah Demiryolu Relokasyonu Projesi kapsamında Km:825+000-842+000 arasında deplase edilecek olan hatta ait yaklaşık 1.186.557,86 m2'lik alanın ve üzerindeki muhdesatların kamulaştırılması amacıyla Devlet Demiryolları İşletmesi Yönetim Kurulunun … tarih ve … sayılı kararı ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 5. maddesi gereğince "Kamu Yararı Kararı" alınmasına ve aynı Kanunun 6. maddesi uyarınca Ulaştırma,

Denizcilik ve Haberleşme Bakanı'nın onaylaması sonucu oluşacak "Kamu Yararı Kararı" ile Bakanlar Kurulu Kararı sonrası aynı Kanunun 27. maddesi çerçevesinde "Acele Kamulaştırma" yöntemiyle kamulaştırma işlemlerinin yürütülmesi hususunda Genel Müdürlüğe yetki verildiği", dava dilekçesinin ve dosyanın incelenmesinden de söz konus işlemin kamulaştırma kararının dayanağı olduğu ve davacının taşınmazının kamulaştırılmasına dair işlem olarak iptalinin istenildiği anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, dava konusu kamulaştırma işleminin teknik yönden incelenmesi amacıyla İdare Mahkemesince yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırıldığı, söz konusu rapora göre; "...dava konusu parselin yeni oluşturulan demiryolu güzergahı üzerinde bulunmadığı, parselin yeni oluşturulan demiryolu hattının yaklaşık 400 m. kuzey-doğusunda yer aldığı, konuya ilişkin üst ölçekli plan niteliğinde olan Erzurum-Erzincan-Bayburt Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı dava konusu alana ilişkin demiryolu güzergahının gösterildiği,

ancak Bağıştaş 1 Barajının yapılması sonrasında güzergahı değişen 1. Derece Yol güzergahının güncel halinin işlenmediği veya değişiklik sonrasında planın revize edilmemiş olduğu, dava dosyasında yer alan, “Kılavuz Planı” ve “Durum Haritası” nın 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanununun 7. maddesinde tanımlanan kamulaştırma öncesi yapılacak işler arasında belirtilen ölçekli plan niteliğini sağladığı,

dava konusu parselin Yeni Demir Yolu Hattına olan mesafesi ve diğer taraftan dava dosyasında her hangi bir alt ölçekli plan veya projenin bulunmaması nedeni ile kamu yararı ve idarenin hizmet gerekliliği yönünden bir değerlendirmenin dava dosyasında yer alan plan, harita ve dökümanlarla yapılabilmesinin mümkün olmadığı, dava konusu kamulaştımanın kamu yararı açısından gerekçelendirilebilmesinin idarenin kamulaştırmaya mucip hizmetinin gerekliliğini zorunlu araçları ile ortaya koyması ile mümkün olabileceği" yönünde görüş ve kanaat belirtildiği görülmektedir.

Öte yandan, davacının hissedarı olduğu dava konusu taşınmaz (… ada, … parsel sayılı) … Asliye Hukuk Mahkemesinin E:… , K:… sayılı kararına istinaden hükmen kamulaştırma ile … ada … , … ve … numaralı parsellere bölündüğü, 62,70 m²'den ibaret … numaralı parsel ile 8119,69 m²'den ibaret … numaralı parsellerin göl alanı olarak kamulaştırıldığı, geri kalan 29048,99 m²'den ibaret olan susuz tarla olarak parsel malikleri adına … ada … parsel sayılı olarak tescil edildiği, daha sonra … ada … parsel sayılı taşınmazın tamamının 16/02/2017 tarihinde TCDD yolları tarafından kamulaştırıldığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda, davacı tarafından, Devlet Demiryolları İşletmesi Yönetim Kurulunun … tarih ve … sayılı işlemine dayanılarak tesis edilen kamulaştırma işleminin, taşınmazın halihazırdaki hukuki ve fiili durumu da dikkate alınarak ayrıca taşınmazın ifraz edildiği hususu da gözetilerek, davacının taşınmazının kamulaştırma hattı güzergahında kalıp kalmadığı ve davanın esasının bilirkişi raporunda tespit edilen diğer hususlar da dikkate alınarak, incelenmek suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayalı olarak verilen İdare Mahkemesi kararında usul ve hukuka uyarlık görülmemiştir.