Danıştay 6. Daire E.2021/2348 K.2024/1472

Dava konusu istem: Eskişehir ili, Tepebaşı ilçesi, … Mahallesi, … pafta, … ada, … sayılı parsel sayılı taşınmazın bulunduğu alanda, 3194 sayılı Kanunun 9. maddesi uyarınca 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği yapılmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı işleminin ve bu karara karşı yapılan itirazların reddine yönelik … tarih ve … sayılı işlemin iptali istenilmiştir

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesinin … tarihli, E:… , K:… sayılı kararında, yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunun ve dosyada yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinde, taşınmazın üzerinde hem 2 kitle planlanarak binaların derinlikleri üzerlerine yazıldığı hem de Cengiz Topel caddesine cepheli kitle üzerine bitişik nizam 8 kat (B-8), Yıldırım Sokağa cepheli kitle üzerine bitişik nizam 3 kat (B-3) yapılaşma koşulu belirlendiği,

birden fazla yapı yapılması mümkün olan taşınmazda, birden fazla yapı nizamı getirilmesinin de olanaklı olduğu, ancak imar planında hem kitlelerin belirtilmesi hem de kitlelerin üzerinde bitişik nizam kararı verilmesi nedeniyle çelişkiye yol açıldığından planlama tekniğine ve Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliğine aykırı olduğu, uyuşmazlık konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında dava konusu taşınmazın yakın çevresinde kitle nizamı planlanmadığından dava konusu parselde önerilen kitle nizamın imar planında ilkeli bir şekilde oluşturulan yapı nizamı bütünlüğünü bozan bir imar planı değişikliği niteliğinde olduğu,

planlanan kat sayısına göre iki kitle arasında asgari 16.5 metre arka bahçe planlanması gerekirken 12 metre planlanmasının Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliğinin 25. ve 28. maddelerine aykırı olduğu anlaşıldığından dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve imar mevzuatına uygun olmadığı neticesine varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Daire kararının özeti: Davalının temyiz başvurusu üzerine Danıştay Altıncı Dairesince, temyize konu karar hukuk ve usule uygun bulunmuş ve kararın onanmasına karar verilmiştir.

KARAR DÜZELTME TALEP EDENİN İDDİALARI

Dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararının usul ve Yasaya aykırı olduğu, dava konusu işlemde hukuka ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırılık bulunmadığından davanın reddi gerektiği ileri sürülerek Danıştay Altıncı Dairesince verilen kararın düzeltilmesi istenilmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Düzeltilmesi istenen kararın usul ve yasaya uygun olduğu, ileri sürülen nedenlerin 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesine uymadığı, bu nedenle istemin reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ: Karar düzeltme isteminin reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 29.10.2021 tarihli ve 31643 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 85 sayılı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığının Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2. maddesi ile de aynı Kararnamenin 97. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "Çevre ve Şehircilik" ibaresinin "Çevre,

Şehircilik ve İklim Değişikliği" şeklinde değiştirildiği görüldüğünden, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yerine, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının davalı olarak belirlenmesi suretiyle işin gereği görüşüldü.

6545 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 103. maddesinin b) bendi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesi yürürlükten kaldırılmış ise de; anılan Yasanın 27. maddesiyle 2577 sayılı Yasaya eklenen Geçici 8. maddenin 1. fıkrasındaki "Bu Kanunla idari yargıda kanun yollarına ilişkin getirilen hükümler, 2576 sayılı Kanunun, bu Kanunla değişik 3 üncü maddesine göre kurulan bölge idare mahkemelerinin tüm yurtta göreve başlayacakları tarihten sonra verilen kararlar hakkında uygulanır.

Bu tarihten önce verilmiş kararlar hakkında, kararın verildiği tarihte yürürlükte bulunan kanun yollarına ilişkin hükümler uygulanır." kuralı uyarınca, bu maddeye göre kararın düzeltilmesi yolundaki istemin incelemesine geçildi. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 54. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine göre kararın düzeltilmesi istemi yerinde görüldüğünden Dairemizin 25/12/2020 tarih ve E:2016/128, K:2020/13777 sayılı kararı kaldırılarak işin esası incelendi:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Eskişehir ili, Tepebaşı ilçesi, Cumhuriyet Mahallesi 20M-2b pafta, 653 ada, 10 parsel sayılı davaya konu taşınmaz, Eskişehir Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planında resmi kurum alanı, Tepebaşı Belediye Meclisince onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise bütün cephelerden 5'er metre çekme mesafesi verilen ayrık nizam 8 kat yapılaşma koşullarında resmi kurum alanı (İş ve İşçi Bulma Kurumu) kullanımında kalmakta iken İş ve İşçi Bulma Kurumu (İŞKUR) İl Müdürlüğünün 11/05/2012 tarihli yazısıyla Tepebaşı Belediyesine yapılan başvuru ile,

bu haliyle parseldeki yapılaşma koşullarının İŞKUR Genel Müdürlüğü'nün hizmet binası yapımına yönelik ihtiyaç programı ve otopark ihtiyacını karşılmadığından bahisle taşınmazın yapı nizamının 8 kat ayrık nizamdan 8 kat bitişik nizama çevrilmesi, Yıldırım Sokak'a cepheli kısmından 21 metre çekme mesafeli "resmi kurum" (İş ve İşçi Bulma Kurumu) alanı olarak planlanmasına yönelik imar planı değişikliği teklifinde bulunulmuştur.

İŞKUR İl Müdürlüğünün talebi Tepebaşı Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile aynen kabul edilmiş ve "Yeni yapılacak binanın mimari projesinde, mevcut yapının cephe karakteri dikkate alınarak cephe tasarımı yapılacaktır." şeklinde plan notu eklenmiş ise de Eskişehir Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarih ve … sayılı kararı ile.

Caddesine cepheli kısmındaki mevcut binanın mimari özelliği göz önünde bulundurularak korunması amacıyla, parselin Yıldırım Sokak'a cepheli kısmındaki 21 metrelik çekme mesafesinin kaldırılmasına, alanın tamamı için 8 kat yapılaşma koşulu getirilerek "Resmi Kurum" (İş ve İşçi Bulma Kurumu) olarak planlanmasına, plan notlarının ise "Alanda gerekli görüldüğünde lojman yapılabilir..

Caddesine cepheli kısmındaki mevcut bina korunarak, yapılaşma koşulları çerçevesinde alan içerisinde yeni bina yapılacaktır." şeklinde değiştirilerek tadilen kabulüne karar verilmiştir.

Anılan kararın 27/09/2012-30/10/2012 tarihlerinde askıya çıkarılması üzerine askı süresi içerisinde, İŞKUR İl Müdürlüğü tarafından hem Tepebaşı Belediye Başkanlığına hem de Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanlığına, Eskişehir Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının kamu yararı gözetilerek iptal edilmesi ve Eskişehir Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğünce Tepebaşı Belediyesinden talep edilen ve Tepebaşı Belediyesince uygun görülen (… Caddesi cephesinden bitişik nizam, 8 kat ve 21 metre derinlik) plan değişikliğinin yapılması gerektiğinden bahisle yapılan itiraz başvurusu Tepebaşı Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile reddedilmiş anılan karar Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile onaylanmıştır.

Eskişehir Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğünce Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dekanlığı İnşaat Mühendisliği Bölümü Başkanlığına yapılan 21/02/2013 tarihli başvuruya istinaden gerçekleştirilen incelemeler neticesinde hazırlanan teknik raporda, Eskişehir Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne ait mevcut binanın can güvenliği performansını sağlamadığı ve riskli yapı kapsamında olduğu, güçlendirilmesinin teknik, kullanım ve ekonomik yönden uygun olmayacağını tespit edildiğinden İŞKUR İl Müdürlüğünce 01/04/2013 tarihli dilekçe ile Tepebaşı Belediyesine Başkanlığına başvurularak yıkım ruhsatı düzenlenmesi talep edilmiş, akabinde davaya konu parsel üzerindeki bina yıkılmıştır.

İŞKUR İl Müdürlüğünce, uyuşmazlık konusu parselde çekme mesafelerinin kaldırılması ve parselin bitişik nizam 8 kat resmi kurum alanı olarak planlanmasına ilişkin imar planı değişikliği teklifinin, Tepebaşı Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı ile bitişik nizam 8 kat yapılaşma koşulunun çevresinde bulunan mevcut yapıların derinlik ve kat nizamı ile uyumsuzluk oluşacağı, ayrıca … tarih ve … sayılı Tepebaşı Belediye Meclisi kararı ve … tarih ve … sayılı Eskişehir Büyükşehir Belediye Meclisi kararında belirtildiği üzere binanın cephe koşullarını sağlayacak şekilde çözüm önerilmediğinden bahisle reddine karar verilmiş, bu karar Eskişehir Büyükşehir Belediye Meclisinin 11/07/2013 tarih ve 328 sayılı kararıyla onaylanmıştır.

İŞKUR İl Müdürlüğünce bu kez, … tarih ve … sayılı dilekçe ile Eskişehir Valiliği Çevre ve Şehircilik Müdürlüğüne başvuru yapılarak belediyesince reddedildiği belirtilen plan tadilatının 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 9. maddesi gereğince re'sen onaylanmasının talep edilmesi üzerine uyuşmazlık konusu parsele ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 9. maddesi hükümleri uyarınca … tarih ve … sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı kararı ile tadilen … Caddesi cephesine cepheli 20 metre derinlikli bitişik nizam 8 kat ve … Sokak cepheli 10 metre derinlikli bitişik nizam 4 kat yapılaşma koşullu olarak resen onaylanarak 13/12/2013-13/01/2014 tarihleri arasında askıya çıkarılmıştır.

Askı süresinde içinde Tepebaşı Belediyesi Başkanlığı tarafından 24/12/2013 tarihinde, inşaat yoğunluluğunun artırıldığı, mevcut cephe genişliğinin mevzuata uygun olmadığı, … ada … ve … sayılı parseller arasındaki imar hattının … sayılı parsel için cephe şartını sağlayacak şeklinde yeniden düzenlenmesinin uygun olacağından bahisle yapılan itiraz kısmen kabul edilerek Çevre ve Şehirlik Bakanlığının … tarih ve … sayılı oluru ile parselin.

Sokak'a cepheli kısmında çevre teşekkülü ve yapılaşma koşulları dikkate alınarak bitişik nizam 4 kat olarak belirlenen yapılaşma koşulunun, bitişik nizam 3 kata düşürülmesine … ada … sayılı parselin cephe genişliğinin parsele komşu … ada … sayılı parselin Planlı Alanlar Tip Yönetmeliğindeki minimum cephe koşulunu sağlayacak oranda daraltılmasına karar verilmiş, anılan imar planı değişikliği 17/03/2014-17/04/2014 tarihlerinde askıya çıkarılmıştır.

Askı süresi içerisinde Tepebaşı Belediyesi Başkanlığı tarafından 16/04/2014 tarihinde yapılan itiraz, … tarih ve … sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı işlemi ile reddedilerek plan değişikliği kesinleştirilmiştir. Bunun üzerine, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının … tarih ve … sayılı ve … tarih ve … sayılı işlemlerinin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde; nazım imar planı, varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının;

genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan;

uygulama imar planı, tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır şeklinde tanımlanmıştır.

Aynı Kanunun "Planlama Kademeleri" başlıklı 6. maddesinde. "Planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından. "Bölge Planları" ve "İmar Planları", imar planları ise, "Nazım İmar Planları" ve "Uygulama İmar Planları" olarak hazırlanır. Uygulama imar planları, gerektiğinde etaplar halinde de yapılabilir." hükmüne yer verilmiştir. "Planların Hazırlanması ve Yürürlüğe Konulması" başlıklı 8. maddenin (b) fıkrasında da. "İmar Planları.

Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer.

Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar." hükmüne yer verilmiştir.

3194 sayılı İmar Kanunu'nun "İmar Planlarında Bakanlığın Yetkisi" başlıklı 9. maddesinin 1. fıkrasında.

"Bakanlık gerekli görülen hallerde, kamu yapıları ve enerji tesisleriyle ilgili alt yapı, üst yapı ve iletim hatlarına ilişkin imar planı ve değişikliklerinin, umumi hayata müessir afetler dolayısıyla veya toplu konut uygulaması veya Gecekondu Kanununun uygulanması amacıyla yapılması gereken planların ve plan değişikliklerinin, birden fazla belediyeyi ilgilendiren metropoliten imar planlarının veya içerisinden veya civarından demiryolu veya karayolu geçen, hava meydanı bulunan veya havayolu veya denizyolu bağlantısı bulunan yerlerdeki imar ve yerleşme planlarının tamamını veya bir kısmını,

ilgili belediyelere veya diğer idarelere bu yolda bilgi vererek ve gerektiğinde işbirliği sağlayarak yapmaya, yaptırmaya, değiştirmeye ve re'sen onaylamaya yetkilidir." hükmüne yer verilmiştir. Aynı maddenin 5. ve 6. fıkralarında. "Kesinleşen planlar ilgili belediyelere ve valiliklere tebliğ edilir. Bu planların uygulanması mecburidir. Re'sen yapılan planlardaki değişiklikler de yukarıdaki usullere tabidir." hükmüne yer verilmiştir.

644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin "Görevler" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında, "Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görevleri şunlardır: (...) ç) Her tür ve ölçekteki fiziki planlara ve bunların uygulanmasına yönelik temel ilke, strateji ve standartları belirlemek ve bunların uygulanmasını sağlamak, Bakanlar Kurulunca yetkilendirilen alanlar ile merkezi idarenin yetkisi içindeki kamu yatırımları, mülkiyeti kamuya ait olan arsa ve araziler üzerinde yapılacak olan yapılarda, milli güvenliğe dair tesisler, askeri yasak bölgeler, genel sığınak alanları,

özel güvenlik bölgeleri, enerji ve telekomünikasyon tesislerine ilişkin etütleri, harita, plan, parselasyon planlarını ve değişikliklerini resen yapmak, yaptırmak, onaylamak ve başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yetkili idarelerce ruhsatlandırma yapılmaması halinde resen ruhsat ve yapı kullanma izni vermek." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden; plan değişikliğine konu parselin, Eskişehir Büyükşehir Belediyesince yapılan ilk 1/5000 ölçekli nazım imar planında resmi kurum alanı olarak planlandığı, davaya konu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında taşınmazın üst ölçekli planla uyumlu biçimde resmi kurum alanı olarak 3194 sayılı Kanunun 9. maddesi ve 644 sayılı KHK'nın 2. maddesinin 1. fıkrasının ç) bendi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığına verilen yetki kapsamında planlandığı, bununla birlikte yapı nizamı, kat sayısı ve çekme mesafelerine ilişkin değerlerde yapılan değişiklikler yalnızca 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ölçeğinde belirtilmesi gereken plan kararları olduğundan davaya konu imar planının, üst kademedeki 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygun olarak onaylandığı anlaşılmaktadır.

Yürürlükteki 1/1000 ölçekli uygulama imar planı genelinde ve dava konusu taşınmazın yakın çevresindeki konut ve ticaret alanlarında kat yüksekliklerinin taşınmazların cephe aldığı yol genişliği dikkate alınarak belirlendiği, bu kapsamda, 20 metrelik yollara cepheli parsellerde 8 kat, 10 metre yollara cepheli parsellerde 4 kat ve 7 metrelik yollara cepheli parsellerde 3 kat yapılaşma koşulu getirildiği ve planın tümünde yoğunluk değerlerine uyulduğu görüldüğünden dava konusu taşınmaz ve yakın çevresine ait yürürlükteki 1/1000 ölçekli uygulama imar planın yapı nizamına ilişkin bütünlüğünün bozulduğundan söz edilemeyeceği,

bahçe mesafelerinin imar mevzuatına uygunluğu bakımından yapılacak olan değerlendirmenin ise yapı ruhsatı ile projelendirme aşamasında yapılması gerektiği neticesine varılmıştır.

Çevre ve Şehirlik Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı oluru ile … Caddesi cephesine cepheli 20 metre derinlikli bitişik nizam 8 kat ve Yıldırım Sokak cepheli 10 metre derinlikli bitişik nizam 3 kat yapılaşma koşullu resmi kurum alanı olarak belirlenen dava konusu parselde, birden fazla yapı yapılması hususunda imar planında hüküm bulunmaması halinde bu durumun değerlendirilmesi yapı ruhsatı aşamasında yapılacağından büyük parsellerde Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 24. maddesinde yer alan koşullar varsa bir parselde birden fazla yapı yapılmasının mümkün olduğu, bu koşulların bulunmaması halinde tek yapı yapılabileceğinin anlaşılması gerektiği açıktır.

Belirtilen sebeplerle, hukuka uygun olduğu sonucuna ulaşılan dava konusu imar planının iptali istemiyle açılan davanın reddi gerekirken aksi yönde verilen İdare Mahkemesi kararında isabet görülmemiştir.