Danıştay 6. Daire E.2021/2995 K.2023/6147

Davacının iddiaları

Dava konusu belediye meclisi kararının mevzuata ve şehircilik ilkelerine aykırı olduğu, büyükşehir belediyesinin çevre düzeni planında değişiklik yapma yetkisinin bulunmadığı, plan değişikliğinin kapsadığı alanda mülkiyet sorununun bulunduğu, kurum görüşleri alınmadan hazırlanan planın hukuka aykırı olduğu, planın, bu şekilde uygulanmasının bulunduğu alan itibarıyla fayda sağlamayacağı iddia edilerek iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

16/02/2015 tarihinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca onaylanan Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı'nın 7/4. maddesi uyarınca planın onayından sonraki iş ve işlemlerde büyükşehir belediyelerinin yetkili kılındığı, değişikliğin sadece Balıkesir İlini ilgilendirdiği, Bandırma İlçesinde yapılması planlanan "entegre atık bertaraf tesisleri" kurulması amacıyla lekesel değişik mahiyetinde olduğu, 5216 sayılı Kanun'un 7/c maddesinde uyarınca katı atık bertaraf tesisinin kurulmasının idarelerinin görev alanına girdiği, davacı belediyeden Çevre Düzeni Planı hükümlerinin 4/3. maddesine istinaden görüş alınması zorunluluğu bulunmadığı, planlamanın şehircilik ilkelerine ve mevzuata uygun olduğu ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI ...'NUN DÜŞÜNCESİ

Dava, Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı ... pafta değişikliğine yapılan itirazın reddine dair ... tarih ve ...sayılı belediye meclis kararının iptali istemiyle açılmıştır.

2872 sayılı Çevre Kanununun 9. (b) maddesinde "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.

İşlem tarihinde yürürlükte olan 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin, Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevlerinin düzenlendiği 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi.

"Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak", (c) bendi.

"Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak" hükümlerini, aynı maddenin 3. fıkrası ise. "Birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen ulusal ve bölgesel nitelikteki fiziki planları Bakanlık yapar, yaptırır ve onaylar.

Büyükşehir belediyeleri sınırları içerisindeki çevre düzeni planlarını büyükşehir belediyeleri, büyükşehir olmayan illerde ise Bakanlık yapar, yaptırır ve onaylar." hükmü yer almaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanununun, "Meclisin Görev ve Yetkileri" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde; "Belediyenin imar plânlarını görüşmek ve onaylamak, büyükşehir ve il belediyelerinde il çevre düzeni plânını kabul etmek. Belediye sınırları il sınırı olan Büyükşehir Belediyelerinde il çevre düzeni planı ilgili Büyükşehir Belediyeleri tarafından yapılır veya yaptırılır ve doğrudan Belediye Meclisi tarafından onaylanır." hükmü yer almaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, 1/100.000 ölçekli Balıkesir - Çanakkale Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planının Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından onaylandığı, anılan planın Balıkesir İli, Bandırma İlçesini kapsayan kısmına yönelik ... sayılı plan paftasında Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla değişiklik yapıldığı, bu değişikliğe Bandırma Belediye Başkanlığınca yapılan itirazın ise ... tarih ve ... sayılı büyükşehir belediye meclis kararı ile reddedildiği anlaşılmaktadır.

644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin yukarıda anılan hükmü uyarınca bölge ve havza planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planları uygulanmak ve denetlemek Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görev alanındadır.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yapılıp onaylanan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının havza bütününe yönelik olduğu, sadece Balıkesir Büyükşehir il sınırlarını kapsayacak şekilde de yapılmadığı görülmektedir.

İdare hukukunda her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan aldığından, dayandıkları üst hukuk normlarına aykırı hüküm ihtiva etmeleri mümkün değildir. Dolayısıyla normlar hiyerarşisine göre kanundan, kanun hükmünde kararnameden sonra gelen tüzük, yönetmelik, genelge, talimat ve keza plan notları gibi düzenlemelerin ancak üst hukuk normu ile verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı ya da yetkiyi genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.

Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planının Plan notlarının 7.4. sayılı maddesinde "Planlama bölgesindeki büyükşehir belediye sınırları içerisinde, bu planın onayından sonraki iş ve işlemler, 644 sayılı kanun hükmünde kararname ve büyükşehir belediyesi kanunu uyarınca büyükşehir belediyesince yürütülür." kuralının plan onayından sonraki iş ve işlemlere yönelik olduğu, bu kuralın kanun hükmünde kararname ile Bakanlığa verilen plan yapma yetkisini, kanunilik ve usulde paralellik ilkesini ihlal edecek şekilde büyükşehir belediye meclisine tanıdığı şeklinde yorumlanması mümkün değildir.

Bu durumda, Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisince tesis edilen dava konusu işlemlerde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı ... pafta değişikliğine yapılan itirazın reddine dair ... tarih ve ... sayılı belediye meclis kararının iptali gerektiği, düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Daire since, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Dava, Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla kabul edilen Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı ... pafta değişikliğine yapılan itirazın reddine dair ... tarih ve ... sayılı belediye meclis kararının iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanununun 9. (b) maddesinde "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.

İşlem tarihinde yürürlükte olan 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin, Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevlerinin düzenlendiği 7. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi.

"Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak", (c) bendi.

"Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak" hükümlerini, aynı maddenin 3. fıkrası ise. "Birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen ulusal ve bölgesel nitelikteki fiziki planları Bakanlık yapar, yaptırır ve onaylar.

Büyükşehir belediyeleri sınırları içerisindeki çevre düzeni planlarını büyükşehir belediyeleri, büyükşehir olmayan illerde ise Bakanlık yapar, yaptırır ve onaylar." hükmü yer almaktadır.

5393 sayılı Belediye Kanununun, "Meclisin Görev ve Yetkileri" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde; "Belediyenin imar plânlarını görüşmek ve onaylamak, büyükşehir ve il belediyelerinde il çevre düzeni plânını kabul etmek. Belediye sınırları il sınırı olan Büyükşehir Belediyelerinde il çevre düzeni planı ilgili Büyükşehir Belediyeleri tarafından yapılır veya yaptırılır ve doğrudan Belediye Meclisi tarafından onaylanır." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden, Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... gün ve ... sayılı kararıyla onaylanan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli ... sayılı pafta çevre düzeni planı değişikliğinin 07.02.2017 tarihinde 30 gün süre ile ilan edildiği, davacı belediye tarafından itiraz süresi içerisinde Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığına verilen ve dava konusu planın bazı kısımlarının değiştirilmesine yönelik talepleri içeren 06/03/2017 tarihli itiraz dilekçesinin Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisinin ... gün ve ... sayılı kararıyla reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.

Yukarıda ilgili maddelerine yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; dava konusu çevre düzeni planının bu yönüyle belli bir havzayı düzenleyerek havza planı niteliğinde olduğu, yukarıda hükmüne yer verilen 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin ilgili maddesinde de, bölge ve havza planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planları uygulanmak ve denetlemek Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görev alanında olduğu, dolayısıyla Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yapılan dava konusu plana yapılan itirazların da aynı idare tarafından görüşülerek karara bağlanması gerektiği açıktır.

Ayrıca, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yapılıp onaylanan ve askıya çıkarılan Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planda itiraza konu alanın büyükşehir belediye sınırları içerisinde kalması nedeniyle plan notlarının 7.4 sayılı maddesindeki "Planlama bölgesindeki büyükşehir belediye sınırları içerisinde, bu planın onayından sonraki iş ve işlemler, 644 sayılı kanun hükmünde kararname ve büyükşehir belediyesi kanunu uyarınca büyükşehir belediyesince yürütülür." düzenlenmesinden hareketle dava konusu değişiklik Balıkesir Büyükşehir Belediye Meclisince görüşülerek karar bağlanmış ise de;

uyuşmazlığa konu çevre düzeni planının sadece bir il sınırlarını kapsamadığı gibi, sadece Balıkesir Büyükşehir il sınırlarını kapsayacak şekilde de yapılmadığı, birden fazla ili kapsayan planlara yapılan itirazların da planı yapan idare tarafından değerlendirilmesinin en başta yetki ve usulde paralellik ilkeleri ve mevzuat hükümleri gereği olduğu, mevzuatımızda, birden fazla ili kapsayan belli bir havzada yapılan çevre düzeni planlarına yapılan itirazların, bu illerden büyükşehir belediyesi idaresine sahip ilin belediye meclisince görüşülerek karara bağlanacağına ilişkin herhangi bir düzenlemenin de bulunmadığı açıktır.

Bu itibarla dava konusu işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.