Danıştay 6. Daire E.2022/1595 K.2023/5381

Dava konusu istem: Davacı şirketin donatanı olduğu ... çamur gemisinin deniz kirliliğine sebebiyet verdiğinden bahisle, Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin (ı) bendinin "4" numaralı alt bendi uyarınca 398.068,00-TL para cezası verilmesine dair … tarihli, … cilt, … sayfa numaralı idari yaptırım kararının iptali ile ödenen tutarın yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; çevreye zarar verici nitelikte bulunan atık ve maddelerin davacı tarafından alıcı ortamlara bırakıldığı yolunda somut ve net bir tespit yapılmaksızın verilen para cezası kararında hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu 09/08/2019 tarihli, 15 cilt, 08 sayfa numaralı idari yaptırım kararının iptaline, idari yaptırım kararı sonrasında ödenen tutarın yasal faizi ile birlikte geri ödenmesine karar verilmesi istemi yönünden ise;

davacı şirkete verilen 398.068,00-TL idari para cezasının, davacı şirketi sigortalayan Türk P ve I Sigorta A.Ş. tarafından …bank-İzmit Ticari Şubesi aracılığıyla 22/08/2019 ve 26/08/2019 tarihindeki ödemeler ile davalı lehine indirimli olarak 298.551,00-TL olarak ödendiği, dolayısıyla ödenen mablağın davacı şirketle hukuki ilgisinin bulunmadığı ve davacı şirketin meşru, kişisel ve güncel menfaatini etkilemediği, bu nedenle davacı şirketin subjektif dava açma ehliyetinin bulunmadığı gerekçesiyle davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, gemiden bırakılan maddenin atık kapsamında olduğu, geminin tarama sahasında dip çamurunu gemiye alarak suyun tamamen tarama sahasında süzülmesini beklemesi, süzülme işleminin tamamlanmasından sonra kapaklarını tam olarak kapatarak sızdırma yapmadan izinli döküm alanına taşıyarak döküm yapması gerekirken, tarama malzemesini tarama sahasından başlayarak güzergah boyunca döküm alanına kadar denize deşarj ederek götürdüğü, kamera çekimleri ve fotoğraflardan bu durumun net olarak görülebildiği, davacının bu fiiliyle kirliliğe sebebiyet vererek ekolojik dengeyi bozduğu, mevzuatın video, hava fotoğrafı vb. vasıtalarla ihlalin tespitine cevaz verdiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf isteminin reddedildiği, Bölge İdare Mahkemesinin istinaf isteminin reddi yolundaki kararına karşı süresi içinde temyiz yoluna başvurulmadığı ve kararın kesinleştiği, davalı vekilinin kendisinin UETS hesabının olmadığı Bakanlığın UETS hesabına da herhangi bir tebligat gönderilmediği iddiasının gerçeği yansıtmadığı, temyiz talebinin usulden reddine karar verilmesi gerektiği, temyize konu Bölge idare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının hukuka uygun olduğu, temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanmasına karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, 29/10/2021 günlü, 31643 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 1. maddesi uyarınca, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Altıncı Kısmının Dördüncü Bölümünün başlığı "Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği" şeklinde değiştirildiğinden, husumetin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına yöneltilmesine karar verilerek, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı şirketin donatanı olduğu ... çamur gemisinin deniz kirliliğine sebebiyet verdiğinden bahisle, Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin (ı) bendinin "4" numaralı alt bendi uyarınca 398.068,00-TL para cezası uygulanmasına dair 09/08/2019 tarihli, 15 cilt, 08 sayfa numaralı idari yaptırım kararının iptali ile ödenen tutarın yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanununun 24. maddesinde. "Bu Kanunda öngörülen idarî yaptırım kararlarını verme yetkisi Bakanlığa aittir. Bu yetki, 12 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca denetim yetkisinin devredildiği kurum ve merciler tarafından da kullanılır. Bu Kanunda öngörülen idarî yaptırım kararları Bakanlık merkez teşkilâtında genel müdürler, taşra teşkilâtında çevre ve şehircilik il müdürlerince verilir.

Bu Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca denetim yetkisi verilen kurum ve merciler tarafından verilen idarî para cezalarının yüzde ellisi, bu Kanun uyarınca yapılacak denetimlerle ilgili harcamaları karşılamak ve diğer çevre hizmetlerinde kullanılmak üzere bu kurumların bütçesine gelir kaydedilir, yüzde ellisi ise genel bütçeye gelir kaydedilir.

Bu Kanun uyarınca yapılacak denetimlerle ilgili harcamaları karşılamak ve diğer çevre hizmetlerinde kullanılmak üzere, Bakanlık bütçesine, genel bütçeye gelir kaydedilecek idarî para cezaları karşılığı gerekli ödenek öngörülür. (Ek fıkra:29/11/2018-7153/6 md.) Bu Kanun uyarınca uygulanacak idari para cezalarına karşı açılacak olan davalar Bakanlığa karşı açılır." hükmüne yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 14.maddesinin 3.fıkrasının (f) bendinde dava dilekçesinin husumet yönünden inceleneceği, 15. maddesinin (c) bendinde "3/f bendine göre, davanın hasım gösterilmeden veya yanlış hasım gösterilerek açılması halinde, dava dilekçesinin tespit edilecek gerçek hasma tebliğine" Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince karar verileceği düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden; davanın davacı şirketin donatanı olduğu ... çamur gemisinin deniz kirliliğine sebebiyet verdiğinden bahisle, Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin (ı) bendinin "4" numaralı alt bendi uyarınca 398.068,00-TL para cezası uygulanmasına dair 09/08/2019 tarihli, 15 cilt, 08 sayfa numaralı idari yaptırım kararının iptali ile ödenen tutarın yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesi istemiyle iptali istenilen idari yaptırım kararını tesis eden Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı aleyhine açıldığı,

Kocaeli 2. İdare Mahkemesinin 17/09/2019 tarihli hasım düzeltme kararı ile davanın doğru hasım olan Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı husumetiyle incelenmesi gerektiğine karar verildiği, daha sonra 30/01/2020 tarihli hasım düzeltme kararı ile.

30621 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7153 sayılı Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 6.maddesiyle değiştirilen 2872 sayılı Çevre Kanunun 24. maddesinde, bu Kanun uyarınca uygulanacak idari para cezalarına karşı açılacak olan davalar Bakanlığa karşı açılır hükmünün düzenlenmiş olduğu, bu doğrultuda davanın doğru hasım olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı husumetiyle incelenmesi gerektiğinden Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı'nın hasım mevkiinden çıkarılmasına karar verildiği ve davanın Çevre ve Şehircilik Bakanlığı husumetiyle karara bağlandığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar, ...

İdare Mahkemesinin 30/01/2020 tarihli hasım düzeltme kararında Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığının hasım mevkiinden çıkarılarak davanın Çevre ve Şehircilik Bakanlığı husumetiyle görülmesine karar verilmesine 2872 sayılı Çevre Kanunun 24. maddesine 30621 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7153 sayılı Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 6. maddesiyle eklenen "Bu Kanun uyarınca uygulanacak idari para cezalarına karşı açılacak olan davalar Bakanlığa karşı açılır." şeklindeki düzenleme dayanak olarak gösterilmiş ise de.

7153 sayılı Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun gerekçesi incelendiğinde, söz konusu değişikliğin "Madde 8- 2872 sayılı Kanun hükümlerine göre taşra teşkilatında idari yaptırım kararı verme yetkisi doğrudan çevre ve şehircilik il müdürlerine aittir. İl müdürleri bu yetkiyi Bakanlık adına, Bakanlığın taşra uzantısı olmaları hasebiyle kullanırlar. İdari yaptırım kararlarını il müdürü olarak imzalarlar. Bu işlem valilik işlemi değildir.

İl müdürleri vali adına değil, 2872 sayılı Kanunun emredici hükmü uyarınca doğrudan Çevre ve Şehircilik Bakanlığının taşra teşkilatının başı olarak, Bakanlık adına işlem tesis ederler.

Ancak, uygulamada taşra teşkilatınca uygulanan idari para cezalarına karşı Bakanlığımıza karşı açılan davalarda ilk derece mahkemeleri ve Danıştay tarafından Bakanlığımız hasım mevkiinden çıkarılmakta, bu sebeple yargı kararı uyarınca valiliklerin husumetiyle görülen bu davaların takibinde sıkıntı yaşanmaktadır.

Madde ile, bu konularda idari para cezalarına karşı açılacak davalarda husumetin valilikler yerine Bakanlığa yöneltilmesi öngörülmektedir" gerekçesiyle yapılmış olduğu görülmekte olup, söz konusu değişiklikle 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlükleri tarafından tesis edilen idari yaptırım kararlarına karşı açılacak davaların takibinde yaşandığı belirtilen sıkıntının bertaraf edilebilmesi için bahsedilen davaların Valilik husumetiyle değil Bakanlık husumetiyle görülmesinin amaçlandığı,

2872 sayılı Çevre Kanununun 12. maddesinin birinci fıkrası uyarınca denetim yetkisinin devredildiği kurum ve merciler tarafından tesis edilen idari yaptırım kararlarına karşı da Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı aleyhine dava açılmasının amaçlanmadığı, söz konusu değişikliğin 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca tesis edilen tüm idari yaptırımlara karşı açılacak davaların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı husumetiyle görüleceği şeklinde yorumlanamayacağı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, iptali istenilen 09/08/2019 tarihli, 15 cilt, 08 sayfa numaralı idari yaptırım kararı Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığınca tesis edilmiş olup davanın işlemi tesis eden idare husumetiyle görülmesi gerekirken, Kocaeli Büyükşehir Belediyesinin hasım mevkiinden çıkarılmasında hukuki isabet görülmemiştir. Bu durumda, Bölge İdare Mahkemesince, dava konusu idari yaptırım kararını tesis eden Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı hasım mevkiine alınmak suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.