Danıştay 6. Daire E.2022/207 K.2024/7818

İstemin konusu

Davanın süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin Mahkeme kararının, Danıştay Altıncı Dairesinin 14/10/2020 tarih ve E:2018/4854, K:2020/9355 sayılı bozma kararına uyularak, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile kaldırılması üzerine, dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Manisa İli, Soma ilçesi, ... Mahallesi sınırları içerisinde bulunan ve kapatılan Turgutalp Belediyesi tüzel kişiliğine ait olan hususi orman alanında, 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca yapılan parselasyonun kabulüne dair ... tarih ve ... sayılı Turgutalp Belediye Encümeni kararı ile dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... kararda; Anayasa ve 6831 sayılı Orman Kanunu ile özel olarak koruma altına alınan orman alanlarının imar uygulamalarına tabi tutulamayacağına ilişkin hususun kamu düzeninden olduğu, yaşam alanı olarak belirlenerek yapılaşmaya elverişli parseller elde edilmek suretiyle orman alanlarının daraltılmasına olanak bulunmadığı, istisnaen kamu yararı ve zaruret bulunması halinde sınırlı olarak yasada sayılan tesislerin yapılabileceği anlaşıldığından dava konusu kapatılan Turgutalp Belediyesi tüzel kişiliğine ait olan hususi orman alanında kalan taşınmazları kapsayan alanda tesis edilen parselasyon işlemi ile dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planının yasal mevzuata aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemler hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... tarih ve ... sayılı Turgutalp Belediye Encümeni kararı ile kabul edilen parselasyon işlemine de dahil Manisa ili, Soma ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ..., ... ve ... parsel sayılı taşınmazlar ... tarih ve ... yevmiye sayılı işlem ile Maliye Hazinesi adına tescil edilmiştir. 14/12/2001 tarihinde ilan edilerek 14/06/2012'de kesinleşen orman kadastrosu akabinde bu taşınmazların dava dışı N.Ö'ye satış yoluyla devri yapılmıştır.

Tapu iptali ve idare adına tescili amacıyla açılan davada, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin E:... sayısına kayıtlı dosyaya sunulan 13/01/2017 tarihli bilirkişi raporu ile Akhisar Orman İşletme Müdürlüğünün 21/06/2017 tarihli inceleme raporunda uyuşmazlığa konu alanın özel orman alanı niteliğinde olmasına karşın parselasyon işlemine dahil edilmesinin mümkün olmadığı yönündeki tespitlere istinaden yapılan 08/02/2017 tarihli parselasyon ile dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği teklifini içeren başvurunun zımnen reddi üzerine davacı tarafından, özel mülkiyete konu olsalar dahi orman vasfındaki taşınmazların imar planlamasına konu edilemeyeceği ileri sürülerek görülmekte olan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

T.C Anayasasının 35. maddesinde, herkesin mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı.

63. maddesinde, Devletin tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlayacağı, bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alacağı, bu varlıklar ve değerlerden özel mülkiyet konusu olanlara getirilecek sınırlamalar ve bu nedenle hak sahiplerine yapılacak yardımlar ve tanınacak muafiyetlerin kanunla düzenleneceği.

169. maddesinin 1. fıkrasında, Devletin, ormanların korunması ve sahaların genişletilmesi için gerekli kanunları koyacağı ve tedbirleri alacağı, bütün ormanların gözetiminin Devlete ait olduğu. 3. fıkrasında, ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme izin verilemeyeceği hükme bağlanmıştır.

31/08/1956 tarihinde kabul edilerek 08/09/1956 tarih ve 9402 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6831 sayılı Orman Kanununun "Ormanların Tarifi, Taksimi, İdare ve Murakabesi" başlıklı Birinci Fasılında yer verilen 1.maddesinde, "Tabii olarak yetişen veya emekle yetiştirilen ağaç ve ağaççık topluluklarının yerleriyle birlikte orman sayılır. Ancak A) Sazlıklar. B) Step nebatlariyle örtülü yerler. C) Her çeşit dikenlikler. Ç) Parklar.

D) Şehir mezarlıklarıyla kasaba ve köylerin hudutları içerisinde bulunan eski (kadim) mezarlıklardaki ağaç ve ağaçlıklarla örtülü yerler, E) Sahipli arazide bulunan ve civarındaki ormanlarda tabii olarak yetişmiyen ağaç ve ağaççık nevilerinin bulunduğu yerler.

F) Orman sınırları içinde veya bitişiğinde tapulu, orman sınırları dışında ise her türlü tasarruf belgeleriyle özel mülkiyette bulunan ve tarım arazisi olarak kullanılan dağınık veya yer yer küme ve sıra halindeki her nevi ağaç ve ağaççıklarla örtülü yerler.

G) Orman sınırları dışında olup, yüzölçümü üç hektarı aşmayan sahipli arazilerde tabii olarak yetişen her nevi ağaç ve ağaççıklarla örtülü yerler, H) Orman sınırları içinde veya bitişiğinde tapulu, orman sınırları dışında ise her türlü tasarruf belgeleri ile özel mülkiyette bulunan ve muhitin hususiyetlerine göre yetişmiş veya yetiştirilecek olan fıstık çamlıkları ve palamut meşelikleri dahil olmak üzere her nevi meyveli ağaç ve ağaççıklar.

İ)Sahipli arazideki aşılı ve aşısız zeytinliklerle, özel kanunu gereğince Devlet Ormanlarından tefrik edilmiş ve imar, ıslah ve temlik şartları yerine getirilmiş bulunan yabani zeytinlikler ile 09/07/1956 tarih ve 6777 sayılı Kanunda tasrih edilen yabani veya aşılanmış fıstıklık, sakızlık ve harnupluklar, J) Funda veya makilerle örtülü orman ve toprak muhafaza karakteri taşımıyan yerler.

K) Orman sınırları dışında olup, alan büyüklüğüne bakılmaksızın sahipli arazilerde, ekim ve dikim yoluy ile yetiştirilen her nevi ağaç ve ağaççıklarla örtülü yerler, orman sayılmaz" hükmüne yer verilerek orman olarak sayılamayacak yerler netleştirilmiş, 4. maddesinde, "ormanlar mülkiyet ve idare bakımından: A)Devlet ormanları. B) Hükmü şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlar. C) Hususi ormanlar" olarak sınıflandırılmıştır.

Yasa'nın 17. maddesinin 4. fıkrasında,"...; Devlete ait sağlık, eğitim ve spor tesisleri ve bunlarla ilgili her türlü yer ve binanın Devlet ormanları üzerinde bulunması ve yapılmasında kamu yararı ve zaruret olması halinde, gerçek ve tüzel kişilere bedeli mukabilinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir" düzenlemesi mevcuttur.

Yine, Yasa"nın "Hususi Ormanlar" başlıklı Dördüncü Fasılında yer verilen 52. maddesinde, "Ekim ve dikim suretiyle meydana getirilen hususi ormanlar hariç, hususi ormanlar 500 hektardan küçük parçalar teşkil edecek şekilde parçalanıp başkalarına temlik ve mirascılar arasında ifrazen taksim edilemez. Ancak, şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğu yerlerdeki hususi orman alanlarında bu Kanunun 17 nci maddesine göre izin almak ve yatay alanın yüzde altısını (% 6) geçmemek üzere imar planlamasına uygun inşaat yapılabilir. İnşaatların yapılmasında orman alanlarının tabii vasıflarının korunmasına özen gösterilir." hükmüne yer verilmiştir.

Dava konusu parselasyonun kabul edildiği tarihte yürürlükte bulunan, 6831 sayılı Orman Kanununa dayanılarak hazırlanan, 25.04.2002 tarihli, 24736 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Özel Ormanlarda ve Hükmi Şahsiyeti Haiz Amme Müesseselerine Ait Ormanlarda Yapılacak İş ve İşlemler Hakkında Yönetmeliğin 26.07.2005 tarihli, 25887 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 10. maddesinde, "Şehir, kasaba,

köy yapılarının toplu olarak bulunduğu yerlerdeki özel orman veya amme müesseselerine ait orman alanlarında 6831 sayılı Orman Kanununun 17 nci maddesine göre izin alınmak ve yatay alanın (% 6) yüzde altısını geçmemek koşuluyla imar planlamasına uygun inşaat yapılabilir. İnşaatların yapılmasında orman alanlarının doğal özelliklerinin korunmasına özen gösterilir.

Ormanın kapalılık durumu ve arazinin topoğrafik yapısı göz önünde bulundurulmak suretiyle, ormanın en zayıf olduğu ve alt yapı hizmetlerinin en uygun görülebileceği yerlerde izin verilir. Kamu eline geçecek tesisler de dahil olmak üzere yapılacak her türlü alt yapı ile diğer sosyal, ticari ve idari amaçlı tesisler ve bunlar arasındaki bağlantı yolları dahil imar planı, genel özel orman alanının maksimum yüzde altısını (% 6) geçemez." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda ayrıntısına yer verilen Yasa hükümlerinin değerlendirilmesinden, genel kuralın aksine, istisnai bir düzenlemeye yer verilerek özel ormanlarda yapılaşma olabileceğine yönelik hüküm ihdas edildiği anlaşılmaktadır. Ancak yapılaşmaya müsaade edilen mahal, orman alanı olduğundan, yapılaşma hakkı, hem istisnai düzenleme getiren 52. maddenin kendi içinde getirdiği kısıtlamalar, hem de ormanların korunmasına ilişkin genel hükümlerle sınırlı olup; mezkur yasa hükmünün orman alanlarının, zarar görmesine neden olacak ölçüde geniş yorumlanamayacağı kuşkusuzdur.

6831 sayılı Kanunun 52. maddesi incelendiğinde, esasen yapılaşmanın ne şekilde gerçekleşeceği ve yapılaşmaya açılacak alan sınırı açıkça gösterilmiştir. Öncelikle orman alanının belli bir bölümünde olmak üzere, inşai faaliyetin "Yatay alanın yüzde altısını (% 6)" geçmemesi, inşaatların "imar planlamasına" uygun olması ve inşaatların yapılmasında orman alanlarının "tabii vasıflarının korunmasına özen gösterilmesi" gerektiği belirtilmiştir.

Yine de, orman alanlarında, asıl olan orman vasfının korunması ve bu vasfına uygun olarak kullanılması olup, "özel" dahi olsa orman alanlarında tanınan yapılaşma hakkı istisnai bir düzenleme olduğundan, yapılacak hukuki yorumun da "orman" kullanımının korunmasına yönelik olması ve "yapılaşmaya" yönelik hükümlerin ise istisnai olma durumu dikkate alınarak yapılması gerekmektedir.

Kamu yararı amacıyla özel orman sahiplerinin tasarruf hakları Anayasanın 169. maddesi ve Orman Yasası hükümleriyle sınırlandırılmıştır. Bu nedenle, 6831 sayılı Orman Yasasının 17.maddesinin 4. fıkrası ve 52. maddesinin 2.fıkrası yorumlanırken bu ilkelerin gözönünde bulundurulması gerekir.

Bu maddeler gereğince, özel ormanın imar planlamasına tabi tutulacak bu % 6'lık bölümü tespit edilirken "orman alanlarının tabi vasıflarının korunmasına özen gösterilecek" ve imar planlamasına tabi tutulacak % 6'lık sahada imar planlaması neyi gerektiriyorsa tüm imar işlemleri bu % 6'lık izin sahasında yapılacaktır.

Başka bir deyişle, dava konusu parselasyon ile dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planına uygun olmak koşuluyla özel ormanın yapılaşmasına izin verilen kısmı yatay alanının % 6'sını geçmeyecektir. Aksi durumda, parselasyona dayanılarak yapılan her tür inşai faaliyette, özel ormanın bir bölümünün orman olarak kullanılmasına engel olunacak ve yasa metnindeki "orman alanlarının tabi vasıflarının korunmasına özen gösterilir" hükmü dikkate alınmamış olacaktır.

Bu doğrultuda, yapılaşma hakkının tanındığı kısıtlı bölgede müsaade edilen inşai faaliyetin, kalan %94'lük orman kısmına olumsuz etkisi en az olacak kullanım kararlarının belirlenmesi gerekmektedir.

Orman Genel Müdürlüğü, İzmir Orman Bölge Müdürlüğü, Manisa Orman İşletme Müdürlüğü, Akhisar Orman İşletme Müdürlüğü, Soma Orman İşletme Şefliğince, Manisa İdare Mahkemesinin ... tarih ve E: ... sayılı ara kararına cevaben gönderilen yazılara göre 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ... ada, ... sayılı parseller, ... ada, ... sayılı parsellerin belediye özel orman sınırları içinde kaldığı belirtilmiştir.

İdare Mahkemesince, bu bilgilere dayanılarak orman vasfındaki taşınmazlar özel mülkiyete konu olsa da kamu düzenine istinaden bu alanlarda yapılaşmaya izin verecek işlemlerin yapılmasının Anayasa ile verilen özel statü gereği kabul edilemeyeceği gerekçesiyle taşınmazların parselasyon işlemi ile dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planına dahil edilmesi yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Ancak, mevzuat hükümlerine göre özel mülkiyete konu taşınmazların bir kısmında (%6 oranında bir kısım) yapılaşma imkanı tanınmaktadır. Bu doğrultuda, üst ölçekli çevre düzeni planı ve nazım imar planlarında dava konusu taşınmazın özel orman lekesi gösteriminde kalıp kalmadığı, özel orman alanının toplam yüz ölçümü ve bu yüz ölçümünün ne kadarlık kısmının parselasyon ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planına dahil edilerek bu kısma yapılaşma hakkı tanındığı, tanınan bu yapılaşma hakkı planlanırken, yasada yer verilen yatay alanın yüzde altısını (% 6)" geçmemesi, yapılaşmanın "imar planlamasına" uygun olması ve orman alanlarının "tabii vasıflarının korunmasına özen gösterilmesi" gerekmesi şartlarına riayet edilip edilmediği, hususlarının araştırılması gerekmektedir.

Bu itibarla, belirtilen hususların açıklığa kavuşturulması amacıyla dosyada bulunmayan parselasyonun kabulüne dair ... tarih ve ... sayılı Turgutalp Belediye Encümeni kararı ile dayanağı 1/1000 ölçekli uygulama imar planına ilişkin belediye meclisi kararlarının, askı tutanaklarının ve uyuşmazlık konusu taşınmazın renkli kalemle işaretlendiği onaylı plan paftası örneğinin temin edilerek özel orman alanının toplam yüz ölçümü ve bu yüz ölçümünün ne kadarlık kısmına yapılaşma hakkının tespit edilmesi suretiyle uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.