Danıştay 6. Daire E.2022/8926 K.2023/6337

Dava konusu istem: İstanbul ili, Büyükçekmece ilçesi, … Mahallesi, … ada, … sayılı parselde yapılan, inşaat kazı çalışmasından çıkan 42.294,54 m3 hafriyat nitelikli malzemenin, izinsiz depolandığının tespit edildiğinden bahisle, Büyükçekmece Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı doğrultusunda belirlenen 2021 yılı ücret tarifesinde döküm bedeli olarak 7,66 TL/m3 birim fiyat esas alınarak, kaçak döküm olması sebebiyle 5 katı uygulanmak suretiyle 1.619.880,88 TL para cezası verilmesine ilişkin Büyükçekmece Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda.

Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği'ne aykırı olarak hafriyat dökülmesi, depolanması durumlarında, bu konuda özel düzenleme getiren Çevre Kanunu'nun 20. maddesinin (r) bendi uyarınca para cezası verilmesi gerektiği, uyuşmazlıkta, izinsiz olarak hafriyat toprağı dökümü eyleminin, niteliği itibariyle 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, bu eylem nedeniyle aynı Kanun uyarınca para cezası verilmesi gerekirken,

10/06/2011 tarih ve 60 sayılı Meclis Kararı ile belirlenen Büyükçekmece Belediyesi 2021 Yılı Gelir Tarifesi esas alınmak suretiyle para cezası verilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmış, belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu işlemin usul ve hukuka uygun olduğu, Bölge idare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının değişik gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davalı idare tarafından 21/08/2021 tarihinde yapılan kontrollerde, "İstanbul ili, Büyükçekmece ilçesi,. Mahallesi, … ada, … sayılı parsel" üzerinde, maliki olan davacının hafriyat çalışması yaptığı, çıkan hafriyatın aynı parselde depolandığının görüldüğü, yapılan çalışma ile ilgili herhangi bir izin veya ruhsatın olmadığı tespit edilmiştir.

Akabinde, yapılan ölçümler sonucu dava konusu alanda toplam 42.294,54 metreküp dolgu malzemesinin izinsiz olarak depolandığının tespiti üzerine, Büyükçekmece Belediye Encümeni tarafından … tarihli, … sayılı kararla. Büyükçekmece Belediye Meclisince alınan … tarihli, … sayılı karar uyarınca, kaçak döküm nedeniyle tarifenin 5 katı ceza uygulanmak suretiyle 2021 yılı ücret tarifesine göre toplam 1.619.880,8-TL para cezası verilmesi kararı alınmıştır.

Bunun üzerine davacı tarafından para cezası verilmesine ilişkin … tarihli, … sayılıı Büyükçekmece Belediye Encümeni kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2872 sayılı Çevre Kanununun 8. maddesinde. "Her türlü atık ve artığı, çevreye zarar verecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak, taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.

Kirlenme ihtimalinin bulunduğu durumlarda ilgililer kirlenmeyi önlemekle; kirlenmenin meydana geldiği hallerde kirleten, kirlenmeyi durdurmak, kirlenmenin etkilerini gidermek veya azaltmak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler." hükmüne, 12. maddesinde. "Bu Kanun hükümlerine uyulup uyulmadığını denetleme yetkisi Bakanlığa aittir.

Gerektiğinde bu yetki, Bakanlıkça; il özel idarelerine, çevre denetim birimlerini kuran belediye başkanlıklarına, Denizcilik Müsteşarlığına, Sahil Güvenlik Komutanlığına, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göre belirlenen denetleme görevlilerine (...) devredilir." hükmüne, 20. maddesinin 1. fıkrasının (r) bendinde.

"Bu Kanunda ve yönetmeliklerde öngörülen usûl ve esaslara, yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak atık toplayan, taşıyan, geçici ve ara depolama yapan, geri kazanan, geri dönüşüm sağlayan, tekrar kullanan veya bertaraf edenlere 24.000 Türk Lirası, ithal edenlere 60.000 Türk Lirası idari para cezası verilir.'' hükmüne, 2 fıkrasında ise.

"Bu maddenin (ı) bendinin (1), (2), (3) ve (4) numaralı alt bentleri ile (k), (l), (r), (s), (t), (u), (v) ve (y) bentlerinde öngörülen idarî para cezaları kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir." hükmüne, 24. maddesinde. "Bu Kanunda öngörülen idarî yaptırım kararlarını verme yetkisi Bakanlığa aittir. Bu yetki, 12 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca denetim yetkisinin devredildiği kurum ve merciler tarafından da kullanılır. ..." hükmüne, 25. maddesinde.

"Bu Kanunda öngörülen idarî yaptırımların uygulanmasını gerektiren fiillerle ilgili olarak yetkili denetleme elemanlarınca bir tutanak tanzim edilir. Bu tutanak denetleme elemanlarının bağlı bulunduğu ve idarî yaptırım kararını vermeye yetkili mercie intikal ettirilir. Bu merci, tutanağı değerlendirerek gerekli idarî yaptırım kararını verir.

İdarî yaptırım kararı, 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre idarî yaptırım kararını veren merci tarafından ilgiliye tebliğ edilir." hükmüne yer verilmiştir.

2872 sayılı Çevre Kanununun 12. maddesi uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğünce Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarına yönelik olarak Yetki Devrine ilişkin (2008/6 sayılı) Genelge kapsamında. 2872 sayılı Çevre Kanununun hükümlerine uyulup uyulmadığını denetleme ve idari yaptırım kararı verme yetkisi ile ilgili olarak.

18 Mart 2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkları Kontrolü Yönetmeliği”nin 45. maddesinde belirtilen “Bu yönetmelik kapsamına giren bütün faaliyetlerin, bu yönetmelik ve diğer çevre mevzuatına uygun olarak yapılıp yapılmadığını denetleme” yetkisinin, Çevre Denetim Birimi olan Ek’te isimleri yer alan belediyelere devredildiği, buna göre Ek 1 listede yer alan belediyelerin; i) Hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarının toplanması, geçici biriktirilmesi,

taşınması ve bertarafı faaliyetlerini denetleme, ii) 2872 sayılı Çevre Kanununun “İdari Nitelikteki Cezalar” başlıklı 20 nci maddesinde belirtilen hükümler kapsamında idari yaptırım kararı verme konularında yetkili olduğu belirtilmiş olup, ilgili Kanun uyarınca idari yaptırım kararı verme hususunda Ek 1 listede yer alan ve yetki devri yapılan belediyeler ise.

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Adapazarı Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığı olarak ifade edilmiştir.

5326 sayılı Kabahatler Kanununun 3. maddesinde; "(1) Bu Kanunun; a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde, b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında uygulanır." hükmü, aynı Kanunun "İdarî yaptırım kararı verme yetkisi" başlıklı 22. maddesinde ise; "1) Kabahat dolayısıyla idarî yaptırım kararı vermeye ilgili kanunda açıkça gösterilen idarî kurul, makam veya kamu görevlileri yetkilidir, 2) Kanunda açık hüküm bulunmayan hallerde ilgili kamu kurum ve kuruluşunun en üst amiri bu konuda yetkilidir." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdare Hukukunda yetki, idareye Anayasa ve kanunlarla tanınmış olan karar alma gücünü ifade etmekte olup, bu yönüyle idari işlemin en temel ögesini oluşturan "yetki", kanunla gösterilen hallerde ve yine kanunla gösterilen idari merciler tarafından kullanılmalıdır ve bu nedenle "yetki" kanunun açık izni olmadan devredilemez. Ancak, kamu idaresinin hızlı çalışabilmesi gibi çeşitli sebeplerle Kanunda yetkili kılınan makam tarafından başka bir makama yetkinin devredilmesi gerekli olabilir. Dolayısıyla yetki devri, yasal düzenlemelerin açıkça öngördüğü veya yasaklamadığı konularda bir görev yerine ait yetkinin, başka bir görev yerine aktarılmasıdır. İdare hukukundaki kanunilik ilkesi gereğince, bir hukuk kuralı ile verilmeyen yetki kullanılarak tesis edilen işlem hukuka aykırı olacaktır.

Yargı mercilerince yetki unsurunda sakatlık tespit edildiği takdirde işlemin diğer unsurları bakımından incelenmesine olanak bulunmamaktadır. Bununla birlikte yetki unsuru, kamu düzeniyle ilgili olduğundan, idari yargı mercileri yetki unsurunda sakatlık tespit ettikleri takdirde işlemin iptaline karar vermek zorundadır.

Dosyanın incelenmesinden; dava konusu işlemin davacı şirket tarafından dava konusu taşınmaz üzerinde herhangi bir izin alınmaksızın yapılan hafriyata yönelik faaliyetler neticesinde çıkan hafriyat toprağının depolanması nedeniyle tesis edildiği, mevzuat kısmında anılan Yönetmelikte ve Yönetmeliğin dayanağı olan Kanun maddesinde işlem tesis etmeye yetkili merciin Bakanlık veya denetim yetkisini verdiği kurum ve merciler olduğunun açıkça belirtildiği, davalı belediyeye Çevre Kanunun 12. maddesi uyarınca yetki devri yapılmadığı,

öte yandan dava konusu işlemin dayanağı olarak da, izinsiz hafriyat depolanmasına ilişkin özel düzenlemenin getirildiği Çevre Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkları Kontrolü Yönetmeliği'nin olmadığı, Büyükçekmece Belediye Meclisince alınan … tarihli, … sayılı kararın gösterildiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, yaptırım uygulama yetkisi bulunmayan davalı idare tarafından, kaçak toprak dökümü yapılmak suretiyle izinsiz hafriyat depolandığı gerekçesiyle tesis edilen dava konusu işlemde yetki unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmadığından; dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun yukarıda yer verilen gerekçe ile reddi gerekirken; istinaf başvurusunun reddi yolunda verilen İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibarıyla isabetsizlik bulunmamaktadır.