Danıştay 6. Daire E.2022/9333 K.2023/8877

2- …Belediye Başkanlığı-… VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU

… Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Kocaeli ili, Gebze ilçesi, … ve … Mahalleleri sınırları dahilinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından ilan edilen ‘’proje alanı (2/B)’’, proje alanı içerisinde yine anılan Bakanlıkça belirlenen ‘’rezerv alanı’’ ve bir kısım alanı kapsayan bölgede Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemi ile onaylanan 1/25.000 ölçekli nazım imar planı değişikliği, 1/5000 ölçekli nazım imar planı revizyonu ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun ve bu planlara ait plan açıklama raporlarının, Kocaeli ili, Gebze ilçesi, …mahallesi, …ada, … parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan bilirkişi raporundaki tespitler ile dava dosyasında yer alan diğer tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, uyuşmazlık konusu taşınmazın, dava konusu imar planlarının plan genelinde imar mevzuatına, planların kademeli birlikteliği ilkesine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırı olduğu, uyuşmazlık konusu parsel bazında ise parselin içinde bulunduğu proje alanına yönelik öngörülen kullanımların doğru bir planlama kararı olduğu,

kamu yararına, çevre ve şehircilik ilkelerine, planlama tekniklerine uygun olduğu, diğer taraftan proje alanının belirlenmesine ve imar planının onaylanmasına ilişkin sürecin 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi Ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanuna uygun olarak yürütüldüğü, 1/25000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planları plan açıklama raporlarında plan revizyonunun gerekçesinin belirtildiği görüldüğünden, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: Uyuşmazlık konusu olayda, öncelikle davacının dava açma ehliyeti bulunup bulunmadığının saptanması gerektiği, davacının taşınmaza ilişkin tapusunun veya tapu tahsis belgesinin bulunmadığı, taşınmaz üzerinde zilyetliği ve taşınmaz üzerindeki yapılara ilişkin olarak da yapı kayıt belgesinin bulunduğu, davanın zilyetlik ve yapı kayıt belgesine dayalı olarak açıldığı,

imar planlarına parsel bazlı açılacak olan davaların, bu planlardan doğrudan meşru ve güncel menfaati ihlal edilen parsel malikleri tarafından açılabileceği, parselde zilyet veya parsel üzerindeki taşınmazlara ilişkin yapı kayıt belgesi bulunan kişilerin doğrudan parsel bazlı dava açma haklarının bulunmadığı, davacının da dava konusu taşınmazda belirtilen şekilde mülkiyet ilişkisinin bulunmadığı anlaşıldığından, davacının dava açmakta meşru ve güncel menfaati bulunmadığı, davanın ehliyet yönünden reddi gerektiği sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun gerekçeli reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Uyuşmazlık konusu parsel üzerinde bulunan yapının kendisine ait olduğu, TAKBİS kayıtlarında da yapı sahibi olarak göründüğü, belediye tarafından hak sahiplerine satış yapılarak tapuların verildiği, hak sahipliğinin bulunduğu taşınmaz nedeniyle dava açma ehliyetininde bulunduğu, dava konusu imar planlarının imar mevzuatına, planların kademeli birlikteliği ilkesine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

SAVUNMALARIN ÖZETİ

Davalı idareler tarafından, temyize konu kararın usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ…'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Kocaeli ili, Gebze ilçesi, …ve … Mahalleleri sınırları dahilinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından ilan edilen ‘’proje alanı (2/B)’’, proje alanı içerisinde yine anılan Bakanlıkça belirlenen ‘’rezerv alanı’’ ve bir kısım alanı kapsayan bölgede Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işlemi ile onaylanan 1/25.000 ölçekli nazım imar planı değişikliği, 1/5000 ölçekli nazım imar planı revizyonu ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planı revizyonunun ve bu planlara ait plan açıklama raporlarının, Kocaeli ili, Gebze ilçesi, … mahallesi, …ada, … parsel sayılı taşınmaza ilişkin kısmının iptaline karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin Hukuk Devleti olduğu belirtilmektedir. Hukuk devletinin temel ilkelerinden olan idarece tesis edilen işlemlerin hukuka uygunluğu ve sonuçta idarenin hukuka bağlılığının yargısal denetimi, iptal davaları yoluyla sağlanır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinde, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davalar iptal davası olarak tanımlanmıştır.

18.05.2018 tarih ve 30425 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Vergi ve Diğer Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin 7143 sayılı Kanunun 16. maddesi ile 3194 sayılı İmar Kanununa eklenen Geçici 16. maddenin birinci fıkrasında.

"Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir.

Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir." hükmüne, 8. fıkrasında ise.

"Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan satılır." hükmüne, son fıkrasında ise, "Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.

06.06.2018 tarih ve 30443 Sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslara İlişkin Tebliğin 7. maddesinin (4) sayılı fıkrasında, "Belediyelerin özel mülkiyetinde olan taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olan yapılara Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Böyle bir durumda, Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgili belediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelerce doğrudan bunlara satılır." düzenlemesi getirilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari işlemlerin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetimini amaçlayan iptal davasının görüşülebilmesinin ön koşullardan biri olan "dava açma ehliyeti", her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idare ile işlemlerinde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçütler içinde menfaat ilişkisinin varlığını ifade etmektedir. Her olay ve davada, idari işlem ile dava açacak kişi arasında öngörülen sübjektif ehliyet koşulu olarak menfaat ihlalinin kişisel, meşru ve güncel bir menfaat olması ölçütleri ekseninde yargı mercilerince değerlendirilerek takdir edilecektir.

İdari işlemler aleyhine açılacak iptal davalarının görüşülebilmesinin ön koşullardan biri olan dava açma ehliyetinin, davanın açıldığı tarihten başlamak suretiyle davanın her aşamasında mevcut olması gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden; uyuşmazlık konusu taşınmazın … Belediyesi mülkiyetinde olduğu, davacının taşınmaz üzerinde bulunan yapısı nedeniyle almış olduğu yapı kayıt belgesine ve taşınmaz üzerindeki zilyetliğine dayanarak bakılan davayı açtığı, Dairemizin E:2021/2697 sayılı dosyası incelendiğinde ise dava devam ederken uyuşmazlık konusu taşınmaz ile aynı bölgede … Belediyesi mülkiyetinde olan bir kısım taşınmazların farklı tarihlerde yapı kayıt belgesi veya tapu tahsis belgesi sahiplerine satıldığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, davacının 3194 sayılı Kanunun Geçici 16. maddesine dayanılarak almış olduğu yapı kayıt belgesinden kaynaklı Belediyeden satış talebi bulunup bulunmadığı araştırılarak, uyuşmazlık konusu taşınmaza ilişkin güncel mülkiyet durumu tespit edildikten sonra, elde edilen sonuca göre uyuşmazlık hakkında yeniden karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli reddi yolunda Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesince verilen temyize konu kararda isabet bulunmamıştır.