Danıştay 6. Daire E.2022/9380 K.2025/3382

Dava konusu istem: Erzurum İli, Yakutiye İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı -Kombina Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı içerisinde yer alan- taşınmaza ait rekreasyon alanı kullanım kararının konut alanına dönüştürülmesi yönündeki 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin onaylanmasına ilişkin Erzurum Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyanın ve mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda alınan bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden herhangi bir bilimsel gerekçeye dayalı olarak alınmadığı anlaşılan kentsel dönüşüm ve gelişim alanı kararının şehircilik ilkelerine, planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırılık teşkil etmesi, kentsel yeşil sistem kurgusunun bozulmasına sebebiyet verebilecek nitelikte parçalı değişiklik öngörülmesi ve plan kararı ile eşdeğer yeşil alan ayrılmaması sebebiyle dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçeyle işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile eksik incelemeye davalı olarak verilen Bölge İdare Mahkemesi kararının Daire kararında belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Erzurum Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararıyla, Erzurum İli, Yakutiye İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı -Kombina Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı içerisinde yer alan- taşınmaza ait rekreasyon alanı kullanım kararının konut alanına dönüştürülmesi yönündeki 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin onaylanmasına karar verilmiştir. Aynı ilçede ikamet etmekte olan davacı tarafından, söz konusu işlemin kamu yararına, şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına aykırı olduğu iddiasıyla, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

3194 sayılı İmar Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 5. maddesinde, nazım imar planı, "varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plan" şeklinde;

uygulama imar planı, "tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan" şeklinde tanımlanmış.

"Mekânsal planlama kademeleri" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasında, "Mekânsal planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planlarına uygun olarak. “Çevre Düzeni Planları” ve “İmar Planları” kademelerinden oluşur. İmar planları ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanır. Her plan bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanır." hükmüne yer verilmiştir.

14.06.2014 tarih ve 29030 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin "Genel Plânlama Esasları" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde de, "Planlar, kademesine ve ölçeğine göre ve yapılış amacının gerektirdiği ayrıntı düzeyinde kalmak koşuluyla alt kademedeki planları yönlendirir." düzenlemesi.

"İmar planı değişiklikleri" başlıklı 26. maddesinde ise, "(1) İmar planı değişikliği; plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılır. (2) İmar planlarında sosyal ve teknik altyapı hizmetlerinin iyileştirilmesi esastır. Yürürlükteki imar planlarında öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarını düşüren plan değişikliği yapılamaz.

(3) İmar planlarında bulunan sosyal ve teknik altyapı alanlarının kaldırılması, küçültülmesi veya yerinin değiştirilmesine dair plan değişiklikleri zorunluluk olmadıkça yapılmaz.

Zorunlu hallerde böyle bir değişiklik yapılabilmesi için: a) İmar planındaki durumu değişecek olan sosyal ve teknik altyapı alanındaki tesisi gerçekleştirecek ilgili yatırımcı Bakanlık veya kuruluşların görüşü alınır. b) İmar planında yer alan yol hariç sosyal ve teknik altyapı alanlarının ve kamuya ait sosyal ve kültürel tesis alanlarının kaldırılabilmesi veya küçültülmesi ancak bu tesislerin hitap ettiği hizmet etki alanı içinde eşdeğer yeni bir alanın ayrılması suretiyle yapılabilir.

Eşdeğer alanın ayrılmasında yüzölçümü ve konum özellikleri korunur.

Bu alanların yerinin değiştirilmesinde, mevcut plandaki hizmet etki alanına göre aynı uygulama etabı veya bölge içinde kalması, yaya erişim mesafelerinin dikkate alınması ve yeni tespit edilen alanın tesisin yapılmasına müsait olması zorunludur. c) Düzenleme ortaklık payından elde edilen alanların yüzölçümleri toplamının altına düşülmemek kaydıyla, plan değişikliği ile kaldırılan yol alanlarının miktarları, düzenleme ortaklık payından oluşturulan park, çocuk bahçesi, meydan gibi açık ve yeşil alanlarda kullanılabilir.

Ancak yol hariç düzenleme ortaklık payına tabi bir kullanımın kamu ortaklık payına tabi bir kullanıma dönüştürülmek istenilmesi halinde, düzenleme ortaklık payına tabi alanın hizmet edeceği etki alanında eşdeğer bir alan ayrılır..." düzenlemesi yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İmar planlarının, planlanan yörenin bugünkü durumunun, olanaklarının ve ilerideki gelişmesinin gerçeğe en yakın şekilde saptanabilmesi için coğrafi veriler, beldenin kullanılışı, donatımı ve mali bilgiler gibi konularda yapılacak araştırma ve anket çalışmaları sonucu elde edilecek bilgiler ışığında, çeşitli kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkına iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla kentin kendine özgü yaşayış biçimi ve karakteri, nüfus, alan ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantıları, halkın sosyal ve kültürel gereksinimleri, güvenlik ve sağlığı ile ilgili konular göz önüne alınarak hazırlanması gerekmektedir.

Planların kademeli birlikteliği ilkesi çerçevesinde, söz konusu planların en üst ölçekten başlayarak birbirine uygun biçimde yapılması zorunludur. Üst ölçekli planlarla belirlenen kararların, plan ilke ve kabullerine uygun olmak üzere nazım imar planlarında ve uygulama imar planlarında, bu planların gerektirdiği biçimde ve ölçeklerinin gerektirdiği ayrıntıda olması gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlık konusu taşınmazın Kombina Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı içerisinde yer aldığı; dava konusu işlemle, taşınmazın mevcut plandaki rekreasyon alanı fonksiyonunun konut alanı olarak değiştirilmesine ilişkin parsel bazlı uygulama imar planı değişikliğinin, alanın kuzeybatısında yaklaşık 20 dönümlük bir alanın yeşil alan olarak ayrılması kaydıyla uygun bulunduğu.

İdare Mahkemesince mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporunda, işlemin yukarıda yer verilen hükümler uyarınca eşdeğer alan ayrılması zorunluluğu ve yalnızca 1/1000 ölçekli uygulama imar planının kendi içindeki tutarlığı yönlerinden incelendiği, alanın mevcut durumu itibarıyla kentsel dönüşüme konu olamayacağından bahisle 1/5000 ölçekli nazım imar planına uygunluğu yönünden incelenmediği.

İdare Mahkemesince söz konusu bilirkişi raporundaki tespitlere dayanılarak ve dava konusu edilmediği halde kentsel dönüşüm ve gelişim alanı kararının şehircilik ilkelerine uygun olmadığı ve herhangi bir değerlendirme yapılmadığı halde planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırılık bulunduğu tespitine de gerekçede yer verilerek karar verildiği görülmüştür.

Uyuşmazlıkta, yalnızca 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin dava konusu edildiği, değişikliğe konu taşınmazın bulunduğu bölgenin kentsel dönüşüm ve gelişim bölgesi olarak belirlenmesine ilişkin kararın ve bu karar doğrultusunda daha önce hazırlanan ve hala yürürlükte bulunan 1/5000 ölçekli nazım imar planının dava konusu edilmediği de dikkate alındığında, planlamanın temel esaslarından biri olarak kabul edilen planların kademeli birlikteliği ilkesi yönünden eksik incelemeye dayalı olarak hazırlanan bilirkişi raporu esas alınarak verilen İdare Mahkemesi kararına yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararında bu yönüyle hukuka uyarlık görülmemiştir.

Bölge İdare Mahkemesince, alanın kentsel dönüşüm ve gelişme alanı olarak belirlenmesine ilişkin kararın ve 1/5000 ölçekli nazım imar planının yargı kararıyla iptaline karar verilip verilmediği, nazım imar planında da değişiklik yapılıp yapılmadığının incelenmesi suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.