Danıştay 6. Daire E.2023/3046 K.2023/4476

Dava konusu istem: Hakkari İli, Çukurca İlçesi, … Köyü sınırları içerisinde … Yapı İnşaat Nakliyat Hafriyat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Şirketine verilmiş olan … numaralı IV Grup maden sahası ile ilgili olarak Hakkari Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından verilen … tarihli ve … sayılı ÇED Gerekli Değildir kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; dava konusu ÇED Gerekli Değildir kararının mahallinde 25.08.2020 tarihinde ilan edildiği, bu tarihten itibaren 30 gün içerisinde dava açılması gerekirken makul olmayacak şekilde ve çok sonra 19.12.2022 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle incelenmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle, davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Dava konusu kararın usul ve yasalara göre ilan edilmediği gibi karardan etkilenecek olan halkın bilgilendirilmediği, halkın katılımı toplantısı yapılmadığı, Hakkari Valiliğinin duyuru panosuna yapıştırılmış ilanlardan ve internet sayfasından yapılan duyurudan köylünün haberi olmayacağı, Kayalık Köyü'nde telefon şebekesi olmadığı için telefon ve internet kullanılamadığı, davalı idare tarafından yapılan duyuru metninde projenin nereye ilişkin olduğu hususunun belirtilmediği, haksız ve hukuki dayanaktan yoksun kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacının temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ … 'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Hakkari İli, Çukurca İlçesi, … Köyü sınırları içerisinde … Yapı İnşaat Nakliyat Hafriyat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Şirketine verilmiş olan … numaralı IV Grup maden sahası ile ilgili olarak Hakkari Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından verilen … tarihli ve … sayılı ÇED Gerekli Değildir kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 14. maddesinde ilk inceleme hususları sayılarak 14/3-e maddesinde dilekçelerin süre aşımı yönünden de inceleneceği belirtilmiş, 15/1-b maddesinde ise süre aşımı halinde davanın reddine karar verileceği 14/6.maddesinde de ilk inceleme hususlarından birinin sonradan tespiti halinde davanın her safhasında 15. madde hükümlerinin uygulanacağı öngörülmüştür.

Anayasanın "Yargı Yolu" başlıklı 125. maddesinde; "... idari işlemlere karşı açılacak davalarda süre yazılı bildirim tarihinden başlar." hükmü yer almış, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Sürelerle İlgili Genel Esaslar" başlıklı 8. maddesinde; "... süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar," aynı Yasanın "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinin ilk fıkrasında.

"Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür." hükmüne, 28.06.2014 tarihinde yürürlüğe giren "İvedi Yargılama Usulü" başlıklı 20/A maddesinde ise; ivedi yargılama usulünde dava açma süresinin otuz gün olduğuna yer verilmiş ve çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar, değinilen usul kapsamındaki işlemler arasında sayılmıştır.

25/11/2014 günlü, 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 17/2. maddesinde ise.

Bakanlığın on beş (15) iş günü içinde inceleme ve değerlendirmelerini tamamlayıp, Proje hakkında "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını beş (5) iş günü içinde vereceği, kararı Valiliğe, proje sahibine ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara bildireceği, Valilikçe, bu kararın askıda ilan ve internet aracılığıyla halka duyurulacağı kurala bağlanmış, aynı Yönetmeliğin Tanımlar başlıklı 4/y maddesinde ise;

askıda ilan, gerçekleştirilmesi planlanan projenin ÇED süreci hakkında, projeden etkilenecek veya etkilenmesi muhtemel halkın yaşadığı yer/yerlerde, valilik, kaymakamlık ve muhtarlık binasında veya köy odasında bulunan askı ilan yerlerinde yapılan yazılı duyuru olarak tanımlanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

İdari davalarda dava açma süresinin başlangıç tarihi; idari işlemin tebliğ, yayın veya ilân tarihidir. Ancak yasada öngörülen bu durumların söz konusu olmadığı hallerde, davacının dava konusu işlemi öğrenme tarihinin iyiniyet kuralları çerçevesinde, olayın özelliği ve niteliği göz önünde tutulmak suretiyle yargı organınca belirleneceği kuşkusuzdur.

İdari işlemin usulüne uygun tebliği ve bütün unsurlarıyla ilgililer tarafından öğrenilmesi; ilgililerin dava açma haklarını kullanmalarını ve açılan davanın da gereği gibi yargı mercileri önüne getirilebilmesini doğrudan etkiler.

Bu anlamda; bir idari işlemin iptali istemiyle açılan davada usul ve esas yönünden hukuki denetim yapılabilmesi; işlemin içeriğinin tebliğe veya duyuruya ilişkin olarak düzenlenen belgeden kuşkuya yer vermeyecek şekilde açıkça anlaşılabilmesi halinde mümkündür.

Dava dosyasının incelenmesinden.

1749,5ha alanda Çinko ve Kurşun Ocağı Maden Arama Faaliyetine ilişkin, dava konusu … tarih ve … sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının süresiz olarak halka duyurulması için Hakkari Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün … günlü, … sayılı yazısıyla Valiliğe, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'ne ve İl Özel İdaresi'ne gönderildiği, kararın 24.08.2020 tarihinde internet sitesinde, 25.08.2020 tarihinde ise Hakkari Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nde ilan panosunda asılmak suretiyle süresiz olarak ilan edildiği,.

Köyü'nde ilan yapılıp yapılmadığı hususunda dosya kapsamında bilgi ve belge olmadığı, davacı tarafından,. İdare Mahkemesi'nin E:… sayılı dosyasında 11.10.2022 tarihinde kayda giren dilekçe ile bu davanın açıldığı, 25/10/022 tarih ve K:… sayılı dilekçe ret kararı üzerine, 19.12.2022 tarihinde dilekçenin yenilendiği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, dava konusu işlemde proje alanı olarak Hakkari İli, Çukurca İlçesi, … Köyü sınırları içerisinin gösterildiği, davacının … Köyü Köy Tüzel Kişiliği olduğu dolayısıyla projenin etki alanında kaldığı sonucuna varılan Kayalık Köyü'nün etkileneceği açıktır. Dolayısıyla, dava konusu kararın yöre halkına uygun araçlarla duyurulması ve duyurunun da bu köyde yapılması gerekmekte olup; konuyla ilgili bilgilendirmeye veya durumdan haberdar etmeye yönelik köyde duyuru yapıldığına ilişkin tutanaklar dava dosyasında bulunmadığından, İdare Mahkemesince bu hususun araştırılması gerekmektedir.

Ayrıca, yukarıda da belirtildiği üzere dava konusu işlemin ilan yolu ile tebliğ edildiği, ancak gerek Valilik tarafından elektronik ortamda yapılan ilanın, gerekse Valilik tarafından askıya çıkarılarak yapılan ilanın "süresiz" olarak yapıldığı,

bu durumun ise ilgililerini sürekli dava açılma tehdidine maruz bıraktığı, Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği üzere, idari işlemlerin belirli bir süre sınırlaması olmaksızın, süreklilik arz edecek şekilde veya makul olmayacak ölçüde uzun bir süre dava konusu edilebilme olasılığının bulunmasının, kamu hizmetlerinin işleyişini aksatacağı ve idarede bulunması gereken istikrarı bozacağı, dolayısıyla, hukuki güvenlik ve idari istikrarın sağlanabilmesi amacıyla dava açma sürelerinin, idarenin işlem ve eylemlerinin özelliklerine göre belli bir süre ile sınırlandırılabileceği, ayrıca süresiz/sınırsız dava açma tehdidinden ötürü,

idareye güven ilkesi doğrultusunda alınan izinlere ve ruhsatlara dayanılarak yüksek maliyetlere katlanılmak suretiyle gerçekleştirilen yatırımlar nedeniyle maddi ve manevi zararların ortaya çıkabileceği, bu zararların tazmin edilebilmesi için adli ve idari davalar açılarak bozulan hukuk düzeninin yeniden oluşturulması yoluna gidileceği, bunun da hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacağı, idari istikrar ve hukuki güvenlik ilkelerinin ihlal edileceği açıktır.

Bu nedenlerle; niteliği gereği yargılamanın geciktirilmeden sonuçlandırılması hedeflenen 2577 sayılı Kanunun 20/A maddesinde düzenlenen ivedi yargılamaya tabi bu tür uyuşmazlıklarda, ilan yolu ile yapılan tebliğlerde, ilanın süresiz olması halinde, muhatapların her an dava tehdidi altında bulunmasının, idari istikrar ve hukuki güvenlik ilkelerinin ihlaline yol açabileceği ve kamu hizmetlerinin aksamasına neden olabileceği dikkate alındığında, açılacak davalar için bir süre sınırlaması getirilmesinde kamu yararı bulunduğu, ivedi yargılama düzenlemesine de uygun olarak,

ilan yolu ile yapılan tebliğlerde ilanın süresiz olması halinde, ilan süresinin 30 gün olarak belirlenmesinin kamu hizmetlerinin aksatılmadan yürütülebilmesi ve muhatabın haklarını kullanmasını sağlayacak yeterli ve makul bir süre olduğu, bu nedenle davanın süresinde açılıp açılmadığı incelenirken belirtilen hususların da dikkate alınması gerektiği tabiidir.

Bu durumda, dava konusu kararın alındığı tarihten itibaren iki yılı aşkın bir süre geçtikten sonra davanın açıldığı dikkate alındığında -dava konusu işlemi öğrenme tarihinin iyiniyet kuralları çerçevesinde, olayın özelliği ve niteliği göz önünde tutulmak suretiyle yargı organınca belirlenmesi gereği sebebiyle- bu süre içerisinde dava konusu karara ilişkin projenin inşaat/yatırım çalışmalarına başlanılıp başlanılmadığı, başlanıldı ise ne zaman tamamlandığı veya tesisin faaliyete geçiş tarihine ilişkin hususlar ile kararın köyde ilan edildiğine dair belgeler araştırılarak, gerekli araştırmalar yapıldıktan sonra davanın süresinde olup olmadığı belirlenerek karar verilmesi gerekirken, eksik incelemeye dayanılarak verilen temyize konu kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan; bozma sonrası yeniden yargılamada yapılacak araştırma sonucunda davanın süresinde açılmış olduğunun tespiti durumunda, dava konusunun Hakkari Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından tesis edilen ÇED Gerekli Değildir kararı olması sebebiyle husumetin sadece Hakkari Valiliği ile görülmesi ve ayrıca davanın proje sahibine de ihbar edilmesi gerekmektedir.