Danıştay 6. Daire E.2025/5905 K.2025/5315

2- ... Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü - ... VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: 18/06/1978 tarih ve 16320 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 14/06/1978 tarih ve 7/15761 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak, Şırnak ili, İdil ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 138.743,933 m²'lik kısmının, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü (TPAO) tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin kararın iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; dava konusu işleme dayanak oluşturan, 6326 sayılı Petrol Kanunu'nda tanımlanan petrol işlemlerine yönelik olarak bu Kanun çerçevesinde yapılacak tüm kamulaştırmalarda 6830 sayılı İstimlak Kanunu uyarınca acele kamulaştırma yönteminin uygulanacağına dair Bakanlar Kurulu Kararı incelendiğinde; "acelelik hali"nin 6326 sayılı Kanun'da tanımlanan petrol işlemlerine yönelik yapılacak tüm kamulaştırma işlemlerini kapsayacak şekilde belirlendiği, herhangi bir çerçeve çizilmediği ve somut olarak belirtilmediği,

uygulama açısından süreklilik öngördüğü gibi Bakanlar Kuruluna tanınan yetkinin başka makam ya da mercilerce takdir edilerek kullanılmasına olanak sağladığı, mülkiyet hakkının korunması, kullanılması ve sınırlandırılması yönünden belirsizlik yarattığı, mülkiyet hakkı ile sınırlandırılması arasındaki dengenin neden gösterilmeyerek bozulduğu, 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu'nun 10. maddesinde, petrol hakkı sahibinin;

arama veya işletme ruhsatında veya civarında petrol işlemi için gerekli arazinin kullanma hakkını, arazi özel mülkiyet konusu ise anlaşma, anlaşmazlık durumunda kamulaştırma yoluyla elde edebileceği, kamu yararı niteliğindeki kamulaştırma kararının, talep üzerine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca verileceği, işlemlerin 2942 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yapılacağı ve aynı Kanun'un 27. maddesi hükümlerine göre acele kamulaştırma yapılabileceği düzenlenmişken, bu usul izlenmeksizin,

Cumhurbaşkanına tanınan yetkinin başka bir makam ya da mercii tarafından kullanılması sonucunu doğuracak nitelikteki 14/06/1978 tarih ve 7/15761 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü tarafından taşınmazın acele kamulaştırılmasına ilişkin işlemin, 2942 sayılı Kanun uyarınca acele kamulaştırma kararı alma yetkisinin Cumhurbaşkanına tanındığı dikkate alındığında, hukuka aykırı olduğu, anılan Bakanlar Kurulu Kararına dayanılarak tesis edilen dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI

1-Davalı Cumhurbaşkanlığı tarafından; 14/06/1978 tarih ve 7/15761 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı dava konusu edilmediğinden Cumhurbaşkanlığı yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiği belirtilerek temyize kararının idareleri yönünden bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

2- Davalı Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü tarafından; petrol arama ve üretim faaliyetlerine ilişkin yasal düzenlemelerde bu faaliyetlerin Ülke ekonomisi bakımından müstacaliyet arz ettiği hususunun tartışmasız olduğu, bu faaliyetler için gerekli taşınmazlara acele kamulaştırma yoluyla el koyma yetkisi tanınarak yatırımcının bir an önce faaliyete başlayabilmesi için dava konusu Bakanlar Kurulu Kararının ihdas edildiği, kararla petrol arama ve üretim faaliyetlerine hız ve süreklilik kazandırıldığı, özellikle son yıllarda TPAO’nun günlük ham petrol üretiminde üç kat artış yaşandığı,

Karadenizde keşfedilen Sakarya Gaz Sahasının -Ülke tarihimizin en büyük doğal gaz sahasının- çok kısa süre içinde üretime alınması ve Gabar Dağı'nda keşfedilen bir milyar varil ham petrol rezervinin hızla üretime alınması ve günlük 75.000 varil üretim seviyesine ulaşmasında dava konusu müstacaliyet kararının çok önemli katkısının olduğu,

Bakanlar Kurulu Kararı olmasaydı bu keşiflerin ve üretimin bu kadar kısa süre içinde gerçekleştirilmesinin mümkün olmayacağı, Bakanlar Kurulu Kararıyla TPAO ve diğer petrol hakkı sahiplerine, petrol arama ve üretim faaliyetleri için tanınan acele kamulaştırma yapma yetkisinin devletin ve kamu yararının gerçekleştirilmesini sağlamaya yönelik olduğu, davaya konu işlemde acelelik halinin gerçekleştiği belirtilerek temyize kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kısmen kabulü ile temyize konu kararın davanın Cumhurbaşkanlığı husumetiyle görülmesine ilişkin kısmı ile yargılama giderleri ve vekalet ilişkin kısmının ise bozulması, temyize konu kararının esas yönünden onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra 2577 sayılı Yasanın 20/A maddesi uyarınca işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

14/06/1978 tarih ve 7/15761 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında, "Ülkemizin enerji, ulaşım, sanayi ve milli savunma gereksinmeleri bakımından hayati önemde stratejik bir madde olan petrolün, Petrol Yasasının 2 nci maddesinde yazılı olduğu gibi milli menfaatlere uygun olarak hızla, sürekli ve etkili bir şekilde aranmasını, geliştirilmesini ve değerlendirilmesini sağlamak amacıyla girişilen ve sözü geçen Yasanın 3/8. maddesinde tanımlanıp (arama, keşif, inkişaf ve tasfiye işlemleri ile petrolün ve petrol mahsullerinin -tevzi müesseselerince veya doğrudan doğruya tüketiciye perakende olarak yapılan satışlarla ilgili işlemler hariç- depolanması,

nakledilmesi ve satılması) işlemlerini içeren «petrol ameliyeleri»nin yapılabilmesi için gerekli olan taşınmazların, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bağlı ve ilgili kuruluşlarla petrol hakkı sahibi tüzel kişiler lehine aynı Yasanın, 87. maddesi ve 6380 sayılı «İstimlâk Kanunu» hükümleri çerçevesinde yapılacak kamulaştırmalarında «müstaceliyet» bulunduğunun saptanması nedeniyle,

bu kamulaştırmalarda İstimlâk Kanununun 27 nci maddesindeki yöntem uygulanır." denilmek suretiyle "Petrol ameliyeleri için gerekli taşınmazların kamulaştırmasında acelelik hali bulunduğundan 6380 sayılı İstimlak Kanununun 27. maddesindeki yöntemin uygulanmasına karar verilmiştir.

Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü tarafından, davacı ile anlaşma sağlanamadığına dair 31/03/2022 tarihli anlaşmazlık tutanağı düzenlenmiştir.

Davalı Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü tarafından, uyuşmazlığa konu taşınmaza acele el konulmasına karar verilmesi istemiyle 03/04/2023 tarihinde asliye hukuk mahkemesine başvurulmuş, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... tarih ve E:... D.İş, K:... sayılı kararıyla taşınmazın 138.743,933 m²'lik kısmına acele el konulmasına karar verilmiştir.

Bakılan dava, Şırnak ili, İdil ilçesi, ... Köyü, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 138.743,933 m²'lik kısmının, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü (TPAO) tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesi uyarınca acele kamulaştırılmasına ilişkin kararın iptali istemiyle açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Temyize konu kararın esasa ilişkin kısmı yönünden;

İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen karar işin esası yönünden usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Kararın, davanın Cumhurbaşkanlığı husumetiyle görülmesine ilişkin kısmı ile yargılama giderleri ve vekalet ücretine yönelik kısmına gelince;

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/A maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, "acele kamulaştırma işlemleri" hakkında ivedi yargılama usulünün uygulanacağı hükmüne; (i) bendinde ise, "Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakıalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir." hükmüne yer verilmiştir.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (f) bendinde; dava dilekçelerinin husumet yönünden inceleneceği, 15/1-c maddesinde ise; davanın hasım gösterilmeden veya yanlış hasım gösterilerek açılması durumunda dava dilekçesinin belirlenecek gerçek hasma tebliğ edileceği, kurala bağlanmış, anılan Kanun'un 31. maddesinin yollamada bulunduğu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 326. maddesinde, kanunda yazılı haller dışında, yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınacağı hüküm altına alınmış, anılan Kanunun 323. maddesinde, yargılama giderleri arasında vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücretinin de yer aldığı belirtilmiştir.

Bakılan davada iptali istenilen işlemin sadece uyuşmazlığa konu taşınmazın acele kamulaştırmasına ilişkin Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü işlemi olduğu, 14/06/1978 tarih ve 7/15761 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının dava konusu edilmediği ve davanın konusunu oluşturmadığı anlaşıldığından davanın sadece Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü husumetiyle incelenmesi gerekirken, İdare Mahkemesi'nce davanın Cumhurbaşkanlığı husumetiyle de görülmesinde ve aleyhine vekalet ücretine ve yargılama giderlerine hükmedilmesinde usul hükümlerine uygunluk görülmemiştir.