Danıştay 7. Daire E.2021/2786 K.2024/412

Dava konusu istem: Davacı adına tescilli … tarih ve … sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesinin 5. ve 6. kalemlerinde 7326.90.98.00.19 gümrük tarife istatistik pozisyonunda "anahtarlık" olarak beyan edilen eşyaların, 9503.00.41.00.00 pozisyonunda yer alan "oyuncak" olduğunun ve bu pozisyonda gözetim belgesi ve 2018/10 sayılı Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliği kapsamında TAREKS belgesi ibraz zorunluluğu bulunduğunun tespit edildiğinden bahisle, gözetim kıymeti esas alınarak 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi uyarınca ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile eşyanın gümrüklenmiş değeri üzerinden hesaplanarak karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:.

Vergi Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; uyumazlığın çözümünün, gözetim belgesi ile TAREKS referans numarasının/belgesinin 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde sayılan uygunluk veya yeterlilik belgesi kapsamında olup olmadığının belirlenmesine bağlı olduğu, bu kapsamda, “CE” İşareti Taşıması Gereken Bazı Ürünlerin İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi:2016/9) ve Oyuncakların İthalat Denetimi Tebliği'nde (Ürün Güvenliği ve Denetimi:2018/10) fiili denetim sonucu olumsuz çıkan ürünlerin ithalini yasaklayan bir hükmün bulunmadığı,

bilakis, anılan Tebliğ'in 12. maddesinin 2. fıkrasında, "Ürünlerin ithaline izin verilmesi veya ürüne dair TAREKS referans numarası oluşturulması, ürünün mutlaka mevzuata uygun ve/veya güvenli olduğu anlamına gelmez" denmek suretiyle, esas itibarıyla, TAREKS uygulamasının, fiili denetimlerin riskli ürünlere yoğunlukla kaydırılmasını öngören/sağlayan bir web tabanlı kayıt ve denetim etkinlik sistemi olduğu; gözetim belgesinin ise, bir malın ithalat seyrinin izlenmesi, bu seyrin yerli üreticiler üzerinde zarar tehdidi oluşturup oluşturmadığının tespiti için gerekli bir belge olduğu,

bu durumda, gözetim belgesi ve TAREKS referans numarasının/belgesinin, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde düzenlenen, eşyanın ithali, lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesi kapsamında sayılan belgelerden olmadığı sonucuna varıldığından, ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile eşyanın gümrüklenmiş değeri üzerinden hesaplanarak karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine dair işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Uyuşmazlığın çözümünün, eşyaların hangi gümrük tarife istatistik pozisyonunda yer aldığının tespitine bağlı olduğundan Mahkemece bu bakımdan bir belirleme yapılması gerektiği, eşyaların genel görünüşü itibarıyla beyan edildiği gibi anahtarlık olmadığı, ilgili mevzuat uyarınca tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ: 4458 sayılı Kanun'un 235. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi uyarınca para cezası kararı alınabilmesi için, eşyanın uygunluk ve yeterlik belgesine tabi değilmiş veya belge alınmış gibi beyan edilmiş olması; dolayısıyla, ithali lisansa, şarta, izne, kısıntıya ve belli kuruluşların vereceği uygunluk ve yeterlilik belgesine tabi eşya ile ilgili olarak idarenin yanıltılmasının gerektiği; olayda ise, davacı tarafından "belli kuruluşların vereceği uygunluk ve yeterlilik belgesine tabi değilmiş veya bu belgeler alınmış" gibi beyanda bulunulmadığı, dolayısıyla anılan Kanun maddesindeki öngörülen koşullar oluşmadığından sonucu itibarıyla isabetsizlik bulunmayan bölge idare mahkemesi kararına yönelik temyiz isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı adına tescilli … tarih ve … sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesinin 5. ve 6. kalemlerinde 7326.90.98.00.19 gümrük tarife istatistik pozisyonunda "anahtarlık" olarak beyan edilen eşyaların, 9503.00.41.00.00 pozisyonunda yer alan "oyuncak" olduğunun ve bu pozisyonda gözetim belgesi ve 2018/10 sayılı Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliği kapsamında TAREKS belgesi ibraz zorunluluğu bulunduğunun tespit edildiğinden bahisle, gözetim kıymeti esas alınarak 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendi uyarınca ek olarak tahakkuk ettirilen gümrük ve katma değer vergileri ile eşyanın gümrüklenmiş değeri üzerinden hesaplanarak karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinin olay tarihinde yürürlükte bulunan şeklinde; ithali lisansa, şarta, izne, kısıntıya ve belli kuruluşların vereceği uygunluk ve yeterlilik belgesine tabi olduğu halde uygunluk ve yeterlik belgesine tabi değilmiş veya belge alınmış gibi beyan edildiğinin tespit edilmesi halinde eşyanın gümrük vergilerinin yanı sıra gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verileceği, 4. fıkrasında; 1. fıkranın (c) bendinde, belirtilen eşyaya el konularak mülkiyetinin kamuya geçirileceği ve eşyanın 177 ila 180. madde hükümlerine göre tasfiyeye tabi tutulacağı hükme bağlanmıştır.

30/12/2017 tarih ve 30286 (2. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Oyuncakların İthalat Denetimi Tebliği'nin (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2018/10) 3. maddesinde, Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sisteminin, (TAREKS) ürün güvenliği ve teknik düzenlemeler mevzuatı uyarınca yürütülen denetim, uygunluk ve izin işlemlerinin elektronik ortamda ve risk esaslı olarak yapılması amacıyla kurulan internet tabanlı uygulama olduğu.

11. maddesinde, ürünün ithal edilebileceğine dair TAREKS referans numarasının gümrük beyannamesinin 44 no'lu hanesine firma tarafından kaydedilmesinin zorunlu olduğu. 13. maddesinde ise, bu Tebliğe aykırı hareket edenler ile yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunanlar, sahte belge kullanan veya ibraz edenler veya belgede tahrifat yapanlar hakkında.

4703 sayılı Kanun, 4458 sayılı Gümrük Kanunu, 2013/4284 sayılı Teknik Düzenlemeler Rejimi Kararının ilgili hükümleri ve ilgili diğer mevzuatın uygulanacağı düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Eşyanın ithali veya ihracı sırasındaki gümrük işlemlerinin denetimi gümrük idarelerince gümrüklenme aşamasında fiziki olarak yapılmakta bu husus idarelerin üzerinde ciddi bir işyükü oluşturmakta, ithalatçı ya da ihracatçısı açısından da büyük bir zaman kaybı ile fazladan maliyet artışına yol açmaktadır.

Günümüzde gerek dış ticaret hacminin genişlemesi gerekse ticari argümanların çeşitlenmesi sebebiyle, klasik denetleme anlayışının dezavantajları terkedilerek riske dayalı kontrol sistemine geçilmiş, eşyanın fiziki olarak denetlenmesi anlayışı değişmiş, riskli ürünler, dijital ortamda belirlenerek, denetimlerin bu ürünlere yoğunlaşması, risksiz veya az riskli görülen ürünlerin daha az sıklıkla denetime tabi tutulması yönünde adımlar atılarak;

insan sağlığı, can ve mal güvenliği, hayvan ve bitki sağlığı, çevre ve tüketicinin korunması açısından sahip olması gereken asgari güvenlik koşullarını karşılayıp karşılamadığının tespiti için TAREKS uygulamasına geçilmiştir.

Böylelikle, dış ticarete konu her partinin fiziki olarak denetlenmesi anlayışı değişmiş, ilgili kamu kurumlarınca belirlenen kıstaslara göre, ürünlerden riskli olanları elektronik ortamda TAREKS tarafından belirlenerek, fiziki incelemelerin söz konusu eşya üzerine yoğunlaşarak daha hızlı ve güvenli bir denetimin yapılması hedeflenmiştir. Nitekim, TAREKS uygulaması; ithalatta standartlara uygunluk denetimi yapılan ürünleri, "TSE", "CE" işareti taşıması gereken bazı ürünleri, İthalat Denetimi Tebliği kapsamı ürünleri; kişisel koruyucu donanımları, oyuncaklar, yapı malzemeleri, tıbbi cihazlar, telsiz ve telekomünikasyon terminal ekipmanları, pil ve akümülatör gibi sanayi ürünlerini; ihracatta ve ithalatta kalite denetimine tabi tutulan tarım ürünlerini kapsamaktadır.

Yapılan yönlendirme veya bilgilendirme neticesinde; ilgili kurumca gerçekleştirilen denetimin sonucunda aykırılık tespit edilmemesi ya da eşyanın kapsam dışı olduğunun saptanması halinde ürünün ithal edilebileceğine dair TAREKS referans numarası verilmesi ithalata konu eşya için uygunluk ya da yeterlilik belgesi arandığını ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla yapılan denetimin, olumsuz sonuçlandığının bildirilmesi veya ithali ve ihracı lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olan eşyanın denetlendiğine dair belge veya referans numarası alınmadığı halde alınmış gibi gösterilmesi halinde de 4458 sayılı Kanun'un 235. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendine, göre para cezası kararı alınacağı tabii olduğundan, uyuşmazlık konusu eşyanın pozisyonunun belirlenerek TAREKS uygulamasına tabi olup olmadığı,

tabi ise yukarıda değinilen ceza şartlarının oluşup oluşmadığının değerlendirilmesi suretiyle yeniden karar verilmek üzere temyize konu kararın bozulması gerekmiştir.

Öte yandan, davaya konu işlemin, gözetim kıymeti üzerinden tesis edildiğinin anlaşılması karşısında, gözetim belgesinin mezkur Kanun'un 235. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde sayılan belgelerden olmadığı, işlemin gözetim kıymetine isabet eden kısmında hukuka uyarlık bulunup bulunmadığı hususlarının da, bozma kararı üzerine yeniden verilecek kararda göz önünde bulundurulacağı tabiidir.