Danıştay 7. Daire E.2021/763 K.2023/4955

Davacının iddiaları

3350 sayılı İthalat Rejimi Kararı'nın iptal istemine konu edilen kısmının, 474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli Hakkında Kanun’un 2. maddesi ile Anayasa’nın 73. maddesinin 3. ve 4. fıkralarına aykırı şekilde tesis edildiği, anılan düzenlemeyle yürürlükteki %7 gümrük vergisi oranının %145,80’e yükseltildiği, bu arttırım ile Anayasa’nın 73. maddesine istinaden 474 sayılı Kanun’la cevaz verilen haddin aşıldığı, ithal edilen "taze muz" için CİF kıymetinden daha fazla ve orantısız vergi ödemek zorunda kalındığı ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Davada Cumhurbaşkanlığı ile birlikte Ticaret Bakanlığının da hasım mevkine alınması gerektiği, 0803.90.10.00.00 pozisyonunda yer alan taze muz ürünü için 474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli Hakkında Kanun'a ekli listelerde %162 olarak belirlenmiş vergi haddine göre %0 ile %243 arasında gümrük vergisi tayin etme yetkisi bulunan Cumhurbaşkanının, dava konusu 3350 sayılı İthalat Rejimi Kararı ile %145,80 oranında gümrük vergisi belirlemesinde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NIN DÜŞÜNCESİ: 31/12/2020 tarih ve 31351 sayılı (3.mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanan 3350 sayılı İthalat Rejimi Kararı'nın, anılan Karar'a ekli 1 sayılı listede yer alan 0803.90.10.00.00 gümrük tarife istatistik pozisyonunda bulunan "taze muz" için "%145,80 gümrük vergisi" oranı uygulanacağına ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI …'ÜN DÜŞÜNCESİ: 31/12/2020 tarih ve 31351 sayılı (3.mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanan 3350 sayılı İthalat Rejimi Kararı'nın, anılan Karar'a ekli 1 sayılı listede yer alan 0803.90.10.00.00 gümrük tarife istatistik pozisyonunda bulunan "taze muz" için "%145,80 gümrük vergisi" oranı uygulanacağına ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, davacının 0803.90.10.00.00 GTİP'nda kayıtlı "taze muz" isimli eşyayı ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi eki ithalat faturası ile %7 oranında gümrük vergisi ödeyerek ithal ettiği, dava konusu işlemin akabinde ise, aynı eşyanın, 15/01/2021 tarih ve 2816 sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile ithalatında %145,8 oranında gümrük vergisi ödediği anlaşılmaktadır.

Davacının ... tarihinde gerçekleştirdiği ithalatta uygulanan gümrük vergisinin hesaplanmasında esas alınan %7 oranı, 05/08/2020 tarih ve 31204 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2818 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki İthalat Rejimi Kararına Ek Karara dayanmaktadır.

Bu Karar ile, 20/12/1995 tarih ve 95/7606 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İthalat Rejimi Kararında öngörülen oranlara ilişkin düzenlemeler yapılmış, 3350 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki İthalat Rejimi Kararının 17. maddesi ile de 95/7606 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan İthalat Rejimi Kararı, eki listeler ve değişiklikleri ile birlikte yürürlükten kaldırılarak ilgili mevzuatta 95/7606 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına yapılan atıfların bu Karar'a yapılmış sayılacağı düzenlenmiştir.

Bu durumda, 2818 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki Karar ile gümrük vergisi oranının %7 olarak öngörülmesine esas alınan düzenlemenin dayanağı kalmamıştır.

Uyuşmazlığın çözümü, 3350 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki İthalat Rejimi Kararı ile taze muz cinsi eşya için ögörülen gümrük vergisi oranının, Anayasanın 73. maddesi ile 474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli Hakkında Kanun'un 2. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanına verilen yetki dahilinde belirlenip belirlenmediğinin tespitine ilişkin bulunmaktadır.

4217 sayılı Gümrük Tarife Cetveli Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'a ekli Gümrük Tarife Cetvelinde, 0803.00 gümrük tarife istatistik pozisyonunda bulunan "taze muz" cinsi eşya için kanuni vergi haddi %162 olarak belirlenmiş olup, 3350 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'na ekli İthalat Rejimi Kararı ile eşyanın listede ismi belirtilen ülkeler dışında kalan diğer ülkelerden ithalatında uygulanması öngörülen %145,8 gümrük vergisi oranının anılan mevzuat ile belirlenmiş olan idareye verilen yetki dahilinde kaldığı görüldüğünden, hukuka aykırı olmayan dava konusu işlemin iptali isteminin reddi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Hüküm veren Danıştay Yedinci Dairesince, Danıştay Savcısının düşüncesinin alınmasından ve Tetkik Hakiminin açıklamalarının dinlenilmesinden sonra işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY

31/12/2020 tarih ve 31351 sayılı (3.mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanan 3350 sayılı İthalat Rejimi Kararı'nın, anılan Karar'a ekli 1 sayılı listede yer alan 0803.90.10.00.00 gümrük tarife istatistik pozisyonunda bulunan "taze muz" için "%145,80 gümrük vergisi" oranı uygulanacağına ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Dava konusu işlem ile 0803.90.10.00.00 gümrük tarife istatistik pozisyonunda bulunan "taze muz" için belirlenen %145,80 gümrük vergisi oranı, 22/06/2021 tarih ve 31519 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 21/06/2021 tarih ve 4107 sayılı ''İthalat Rejimi Kararında Değişiklik Yapılmasına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı'nın 6. maddesindeki tabloda yer alan sütunlarda gösterilen oranlarla ( Diğer Ülkeler %7) değiştirilmiş ise de, düzenleyici işlemin yürürlükte kaldığı süre boyunca hukuken uygulanabilir ve sonuçlarını doğuracabilecek nitelikte olduğunun görülmesi karşısında, işin esası incelenerek karar verilmesi gerekmiştir.

ESAS YÖNÜNDEN

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasa'nın Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınırlanması" başlıklı 13. maddesinde, temel hak ve özgürlüklerin Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlandırılabileceği; "Mülkiyet Hakkı" başlıklı 35. maddesinin 2. fıkrasında, mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği; ''Vergi ödevi'' başlıklı 73. maddesinin 4. fıkrasında ise, vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapma yetkisinin Cumhurbaşkanına verilebileceği hükümleri bulunmaktadır.

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasında imzalanan Gümrük Birliği kurulmasına dair 06/03/1995 tarih ve 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı'nın 13. maddesinde, Türkiye'nin topluluk üyesi olmayan ülkelere ortak gümrük tarifesi uygulayacağı, tarife değişikliği halinde ise, kendi gümrük tarifesinde gerektiğinde ayarlamalar yapabileceği kararlaştırılmıştır.

474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli Hakkında Kanun'un 2. maddesinde, Cumhurbaşkanının, bu Kanun'un eki Gümrük Giriş Tarife Cetvelinde yer alan eşyaların gümrük vergisi had ve nispetlerini sıfıra kadar indirebileceği veya bu Cetveldeki had ve nispetleri %50’sine kadar yükseltebileceği; ayrıca, Tarifedeki notlarda gerekli değişiklikleri yapmaya, bu değişikliklerin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye de yetkili olduğu; Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşma hükümlerinin saklı tutulduğu kuralı yer almaktadır.

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun, 3. maddesinin 8. fıkrasında, "gümrük vergileri" deyiminin, ilgili mevzuat uyarınca eşyaya uygulanan ithalat vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümünü; 9. fıkrasında, "ithalat vergileri" deyiminin, eşyanın ithalinde ödenecek gümrük vergisi ile diğer eş etkili vergiler ve mali yükleri ifade ettiği açıklanmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dosyanın incelenmesinden, 31/12/2020 tarih ve 31351 sayılı (3.mükerrer) Resmi Gazete'de yayımlanan 3350 sayılı İthalat Rejimi Kararı'nın, anılan Karar'a ekli 1 sayılı listede yer alan 0803.90.10.00.00 gümrük tarife istatistik pozisyonunda bulunan "taze muz" için "%145,80 gümrük vergisi" oranı uygulanacağına ilişkin kısmının davaya konu edildiği anlaşılmıştır.

Anayasanın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti, bir hukuk devleti olarak nitelendirilmiş olup, hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan devlet olarak tanımlanmıştır.

Temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesi de, hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceğini temel bir ilke olarak benimsemiş olup, Anayasa'nın 35. maddesinin 2. fıkrasında, mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin kanunda öngörülmesi gerektiği ifade edilmiştir.

Anayasa'nın 73. maddesinde ise, verginin yasallığı ilkesi kabul edilirken, aynı zamanda bu ilkenin istisnası da sayılabilecek şekilde, yasa ile belirlenen sınırları aşmamak koşuluyla Cumhurbaşkanına düzenleme yetkisi verilebileceği öngörülmüştür.

Buna göre, anılan maddenin 4. fıkrasında sayılan konularda, yani vergilendirmeye ilişkin muaflık, istisna, indirim ve oranlarına ilişkin hükümlerde, kanun tarafından belirlenen alt ve üst sınırlar içinde kalmak şartıyla Cumhurbaşkanınca değişiklik yapılabilmesi olanaklı olup, bu bağlamda 474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli Hakkında Kanun'un 2. maddesinde, Cumhurbaşkanının, bu Kanun'un eki Gümrük Giriş Tarife Cetvelinde yer alan eşyaların gümrük vergisi had ve nispetlerini sıfıra kadar indirebileceği veya bu Cetveldeki had ve nispetleri %50’sine kadar yükseltebileceği, ayrıca, Tarifedeki notlarda gerekli değişiklikleri yapmaya, bu değişikliklerin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye de yetkili olduğu düzenlenmiştir.

Ayrıca belirlilik ilkesi, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasını, kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmekte olup, dava konusu düzenleyici işlemin dayanağı mevzuatın anılan ilkeye uygun olması, erişilebilir ve öngörülebilir kurallar içermesi nedeniyle belirlilik ilkesinin ihlal edildiğinden de söz edilemez.

Öte yandan, ek mali yükümlülüklerden farklı olarak 474 sayılı Kanun çerçevesinde tesis edilen dava konusu işlemde, tarifedeki nispi gümrük vergisi oranları dışında eşyanın ağırlığı üzerinden belirlenen ve mükellefleri en az maktu vergi tutarı kadar vergi ödemek zorunda bırakacak, yasallık ilkesini ihlal edici nitelikteki hukuka aykırı asgari bir vergi tutarının idarece belirlendiğinden de bahsetmek mümkün değildir.

Uyuşmazlığın çözümü, 3350 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki İthalat Rejimi Kararı ile taze muz cinsi eşya için ögörülen gümrük vergisi oranının, Anayasanın 73. maddesi ile 474 sayılı Gümrük Giriş Tarife Cetveli Hakkında Kanun'un 2. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanına verilen yetki dahilinde belirlenip belirlenmediğinin tespitine ilişkin bulunmaktadır.

Davacı tarafından her ne kadar 0803.90.10.00.00 gümrük tarife istatistik pozisyonunda bulunan "taze muz" için %7 olan gümrük vergisi oranının dava konusu işlem ile Anayasanın 73. maddesinin 4. fıkrası ve 474 sayılı Kanun'un 2. maddesine aykırı bir şekilde %145,80’e yükseltildiği ileri sürülmüş ise de, 474 sayılı Kanun'un 4217 sayılı Gümrük Tarife Cetveli Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun ile değişik ekli cetvelinde belirtilen eşya için gümrük vergisi kanuni haddi %162 olarak belirlendiğinden,

3350 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'na ekli İthalat Rejimi Kararı ile anılan eşyanın ithalatında listede ismi belirtilen ülke ve serbest ticaret anlaşması kapsamındaki ülke grupları ile diğer ülkelerden %145,8 oranında gümrük vergisi alınmasına dair işlemde anılan mevzuat ile belirlenmiş olan idareye verilen yetki aşılmadığından hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.