Danıştay 7. Daire E.2023/3732 K.2025/592

Dava Konusu İstem

Davacı adına tescilli ... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın kıymetinin, ihtirazi kayıtla yurt dışı gider olarak gözetim kıymetine yüksetilmesi suretiyle beyan edilerek ödenen gümrük, ilave gümrük ve katma değer vergilerinin, eşyanın fatura kıymetinden fazlasına ilişkin kısmının 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca iadesi isteminin reddine dair karara vaki itirazın kesin olmayan cevapla reddine ilişkin işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren işleyecek olan tecil yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla.

4458 Sayılı Gümrük Kanunun 211. maddesinin 1. fıkrasında değişiklik yapan 28/07/2021 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 18/07/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'un 13. maddesiyle getirilen hüküm ile ticaret politikası önlemlerine tâbi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması halinde vergilerin geri verilmesi veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceğinin düzenlendiği,

değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra tescil edilen beyannameler kapsamında gözetim uygulaması nedeniyle fazladan ödenilen vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin talepler kabul edilemeyeceğinden, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:Uyuşmazlıkta, Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca idareye yapılan bir başvuru bulunmayıp, ihtirazi kayıtla verilen beyanname ve fazla tahakkukun iptali ile fazla ödenen vergilerin iadesi istemli itiraz başvurusunun söz konusu olduğu, gözetim önlemlerine ilişkin getirilen düzenlemeler ile bir eşyanın aynı veya doğrudan rakip eşyalar üreten yerli üreticiler üzerinde, zarar tehdidi oluşturan miktar veya şartlarda ithal edilmesi halinde, söz konusu malların ithalatının ve ithalattaki gelişmelerin gözlemlenmesinin amaçlandığı,

bu amacın tesisinin gözetim belgesi düzenlenmesi suretiyle gerçekleştirilebildiği, olayda, gözetim kıymeti, gümrük mevzuatı çerçevesinde esas alınacak kıymet olmayıp gözetim belgesi ibrazının gerekli olup olmadığının tespitinde esas alınacak değer olduğundan, gümrük kıymeti olarak kabul edilemeyecek olan gözetim kıymetinin tamamlanması amacıyla yurtdışı gider olarak beyan edilerek gerçekleştirilen tahakkuklar üzerine fazladan ödenen gümrük vergilerinin iadesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine dair işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı;

fazla ödenen tutarın 4458 sayılı Kanun'un 216. maddesi uyarınca tecil faiziyle iadesinin icap ettiği gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılmasından sonra dava konusu işlemin iptaline, fazladan ödenen vergilerin tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak tecil faiziyle iadesine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Görülmekte olan davanın konusunun, davacının ilgili vergilerin 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesi kapsamında iadesi isteminin reddine dair karara vaki itirazın reddine ilişkin işlem olduğu, beyannamenin tescil tarihi itibariyle yürürlükte bulunan Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi hükmüne göre gözetim uygulamasına, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın kıymetinin yükseltilmesi ile ödenen vergilerin iadesine karar verilmesinin açıkça kanuna aykırılık teşkil edeceği, temyiz konusu kararda yer alan gerekçenin kabulü halinde ise davanın süre aşımı yönünden reddi gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ

İthale ilişkin beyanname konusu eşya için ihtirazi kayıtla beyanda bulunulduğu halde, 4458 sayılı Kanun'un 242. maddesinde belirtilen 15 gün içinde itiraz edilmediği, beyan tarihinden 28 gün sonra ve açıkça 211. madde kapsamında vergilerin iadesi istemini içeren dilekçenin ilgili gümrük müdürlüğüne sunulması üzerine iade isteminin reddine dair karara vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali talebiyle davanın açıldığı anlaşıldığından Bölge İdare Mahkemesince; uyuşmazlıkta, Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca idareye yapılan bir başvuru bulunmayıp, ihtirazi kayıtla verilen beyanname ve fazla tahakkukun iptali ile fazla ödenen vergilerin iadesi istemli itiraz başvurusunun söz konusu olduğu gerekçesi ile verilen kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Davacı adına tescilli ...... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın kıymetinin, ihtirazi kayıtla yurt dışı gider olarak gözetim kıymetine yüksetilmesi suretiyle beyan edilerek ödenen gümrük, ilave gümrük ve katma değer vergilerinin, eşyanın fatura kıymetinden fazlasına ilişkin kısmının 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca iadesi isteminin reddine dair karara vaki itirazın kesin olmayan cevapla reddine ilişkin işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren işleyecek olan tecil yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinin 1. fıkrasının 18/7/2021 tarih ve 7333 sayılı Kanun'un 13. maddesi ile değişik halinde, kanunen ödenmemesi gerektiği halde ödenen gümrük vergilerinin geri verileceği, tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı, ancak, söz konusu gümrük vergileri ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat veya ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmiş olması halinde, geri verme veya kaldırma taleplerinin kabul edilmeyeceği, 242. maddesinin 1. fıkrasında,

yükümlülerin, kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilecekleri. 2. fıkrasında, idareye intikal eden itirazların otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edileceği.

4. fıkrasında, itirazın reddi kararlarına karşı, işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabileceği hükümlerine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Ticaret Bakanlığınca yerli üreticilerin talebi üzerine veya re'sen, belli bir malın ithalatının, o malın yerli üreticileri ve ülke ekonomisi üzerinde olumsuz sonuçlar doğurup doğurmadığının tespit edilmesi amacıyla yapılan inceleme sonucunda ticaret politikası önlemlerinden olan gözetim uygulamasına başvurulabilmektedir.

Gözetim uygulaması başlatılması durumunda, herhangi bir korunma tedbirinden söz edilemez. Yani bu aşamada, o malın ithalatında herhangi bir kısıtlama, vergi oranında artış, eşik kıymet belirlenmesi veya ek mali yükümlülük uygulaması söz konusu olmamaktadır. Sadece bir malın ithalatında, yerli üreticilerin zarar görmesine sebebiyet verebilecek miktarda artış olup olmadığının belirlenebilmesi için o malın ithal seyrinin izlenmesi amaçlanmakta ve bu amacın gerçekleştirilebilmesi için o malın ithalatında İthalat Genel Müdürlüğünce düzenlenen bir gözetim belgesi ibrazı zorunluluğu getirilmektedir.

Gözetim belgesinin ibraz zorunluluğu, o malın belli bir değerin altında kıymetle ithal edilmek istenmesi durumuna münhasır olup gözetim önlemi uygulanmasına karar verilen eşyanın, belirlenen bir kıymetin altında ithal edilmek istenilmesi halinde sadece ''gözetim belgesi'' ibrazı zorunluluğu getirildiğinden, bu zorunluluğa uyulmaması Gümrük Kanunu hükümlerine göre ek tahakkuk yapılmasını gerektiren bir durum değildir.

Öte yandan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde belirtilen birim kıymet, eşyanın Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli değildir.

Bununla beraber 28/07/2021 tarih ve 31551 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7333 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 13. maddesiyle, 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması halinde ödenen veya tahakkuk ettirilen vergilerin geri verilmesi veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceği yolunda değişiklik yapılmıştır.

Bu değişiklikten önce, ithale konu eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen kıymetten düşük olması durumunda, eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen düzeye ulaşmasını sağlayacak şekilde yurt dışı gider beyan edilmesi sonucunda fazladan ödendiği ifade edilen vergilerin iadesi için ya üç yıllık süre içinde 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesine göre geri verme veya kaldırma başvurusunda bulunulması ya da tescil tarihinde beyannameye ihtirazi kayıt konulması suretiyle aynı Kanun'un 242. maddesi uyarınca tahakkuka itiraz edilerek vergilerin iadesi talep edilebilmekteydi.

4458 sayılı Kanun'un 211. maddesinde yapılan değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra tescil edilen beyannameler açısından, eşyanın kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen düzeye ulaşmasını sağlayacak şekilde beyanda bulunulması, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması neticesini doğuracağından, bu durumda ödenen veya tahakkuk eden vergilerin geri verilmesi veya kaldırılması taleplerinin kabul edilmeyeceği açıktır.

Gümrük vergileri tahakkuklarına karşı dava açılabilmesi için, söz konusu tahakkuklara karşı Gümrük Kanunu'nun 242. maddesinde öngörülen süre içerisinde idari itiraz yoluna başvurulması ve bu başvurunun reddedilmiş olması; itiraz yoluna başvurulabilmesi için de, idarece kendiliğinden yapılmış bir ek tahakkuk işleminin veya ihtirazi kayıtla verilen gümrük beyannamesine dayalı tahakkukun bulunması gerekmektedir. İhtirazi kayıt, uygulamada, beyanın bağlayıcılığını etkisiz kılmak ve hak arama yollarına başvuru hakkını saklı tutmak amacıyla beyannameye konulan ve beyanın serbest irade ürünü olmadığını gösteren açıklama olarak nitelendirilmektedir.

Dava dosyasının incelenmesinden; davacı adına tescilli... tarih ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesine karşı ihtirazi kaydın bulunduğuna dair dilekçenin aynı tarihte postaya verildiği, 25/08/2022 tarihli dilekçe ile ...

Gümrük Müdürlüğünden, eşyanın kıymetinin, gözetim kıymetine yüksetilmesi suretiyle yurt dışı gider olarak beyan edilerek ödenen gümrük, ilave gümrük ve katma değer vergilerinin, eşyanın fatura kıymetinden fazlasına ilişkin kısmının 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesi uyarınca iadesi isteminde bulunulduğu; istemin 23/09/2022 tarihli işlemle reddi üzerine, 26/09/2022 tarihinde ...Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne itiraz edildiği,

itiraz ile ilgili karar alma süresinin 26/12/2022 tarihine kadar uzatıldığının 29/09/2022 tarihli yazı ile bildirilmesi üzerine de verilen bu cevabın ret işlemi olarak kabul edilerek iptali için bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Olayda, 28/07/2022 tarihli beyanname muhteviyatı eşya için ihtirazi kayıt ile beyan edilerek ödenen vergilere karşı 4458 sayılı Kanun'un 242. maddesi kapsamında 15 gün içinde itiraz etmek yerine beyanname tarihinden 28 gün sonra ilgili gümrük müdürlüğüne sunulan dilekçe ile açıkça 211. madde kapsamında iade isteminde bulunulduğu, bu istemin reddine dair karara vaki itirazın kesin olmayan cevapla reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle işbu dava açılmasına karşın, Bölge İdare Mahkemesince uyuşmazlığın, tahakkuk davası olarak kabulü suretiyle verilen kararda hukuki isabet görülmemiştir.

Bu durumda, davacı tarafından beyanname tarihinden 28 gün sonra ilgili gümrük müdürlüğüne sunulan dilekçe ile 211. madde kapsamında iade isteminin reddine dair karara vaki itirazın kesin olmayan cevapla reddine ilişkin işlemin hukuka uygunluğunun 211. madde kapsamında değerlendirilmesi suretiyle karar verilmek üzere temyize konu kararın bozulması gerekmiştir.