Danıştay 7. Daire E.2024/2886 K.2025/1920

Dava Konusu İstem

Davacıya ait özet beyanlar muhteviyatı "karpuz" cinsi eşyanın İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin 2020/8 sayılı Tebliğ uyarınca gözetime tabi olup, eşyanın kıymeti gözetim kıymetinin altında kaldığından bahisle gözetim belgesinin ibrazı gerektiğinin bildirilmesi üzerine eşyanın gümrük işlemleri tamamlanmadan gümrüğe terki sonucunda eşyanın imhası için ödenen tasfiye bedeli ile gümrüklenmiş değerinin tazmini istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemin iptali ile söz konusu tutarın 14/05/2020 tarihinden itibaren işleyecek en yüksek ticari faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; işlemin, imha bedeline ilişkin kısmı yönünden incelenmesinden; davacının ödemiş olduğu imha bedelinin iadesinin icap ettiği; işlemin, karpuzun gümrüklenmiş değerine ilişkin kısmı yönünden incelenmesinden.

Mahkemelerinin E... sayılı dava dosyasında; davacı şirket tarafından uğranılan zararların ve mahrum kalınan karın ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ve fiili zarar ile yoksun kalınan karın ödenmesi istemiyle açılan davada alınan bilirkişi raporlarında yapılan hesaplamalar sonucunda belirlenen tutar ve tespitlerin Mahkemelerince yeterli görülmesi üzerine bilirkişi heyeti tarafından belirlenen maddi zarar ve yoksun kalınan karın, ... tarih ve E..., K... sayılı karar ile iadesine karar verilmesi ve gümrüklenmiş değerin de bu tutarların içerisinde bulunması dolayısıyla,

dava konusu işlemin bu kısmının esasının incelenme olanağı bulunmadığı gerekçesiyle, işlemin imha bedeline ilişkin kısmının iptaline, buna ilişkin tutarın başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine, gümrüklenmiş değere ilişkin kısmı yönünden ise incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Olayda; davacı tarafından hukuka aykırı olduğu iddia edilen ithalat işlemlerine ait birtakım uygulamalar neticesinde ortaya çıkabilecek olan, ithalat işlemlerinin yapılamaması veya fazla vergi ödenmesi durumlarına karşı yargı yollarının açık olduğu,

davacının ise bu uygulamaların anılan sonuçlarına yönelik olarak yargı organları nezdinde herhangi bir başvuru yapmadan ve salt bu uygulamaları sebep göstererek gümrük müdürlüğüne getirdiği ürünleri “ileride herhangi bir hak talep etmemek ve imha edilecekse imha masrafı taraflarınca karşılanmak üzere” kendi isteği ile gümrüğe kati olarak terk ettiği görüldüğünden, davalı idarece;

davacının talebi üzerine yapılan imha işlemi ve münhasıran bu imha işlemi sebebiyle meydana gelen zararda, idarece yürütülen hizmet veya ithalat işlemlerine ait uygulamalar ile meydana gelen zarar arasında idarenin sorumluluğunu gerektirecek nitelikte bir nedensellik bağının bulunmadığı, dolayısıyla davacının dava konusu zararının tazmini için gereken şartların oluşmadığı sonucuna ulaşıldığından, davacının istinaf başvurusunun reddine, davalı idarenin istinaf başvurusunun ise kabulüyle mahkeme kararının kabule ilişkin hüküm fıkrasının kaldırılmasından sonra davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Yanlış gözetim uygulamaları nedeniyle oluşan vergi artışının ödemede güçlük yaratması ve ithalatı imkansız hale getirmesi üzerine eşyanın gümrüğe terki suretiyle uğranılan zararlardan idarenin doğrudan sorumlu olduğu, tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan kararın onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

Temyiz başvurusu; davacı adına kayıtlı özet beyan muhteviyatı eşyaların İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin 2020/8 sayılı Tebliğ uyarınca gözetime tabi olduğu ve eşyanın kıymetinin gözetim kıymeti altında kaldığından bahisle gözetim belgesinin ibraz edilememesi üzerine eşyanın gümrük idaresine terki suretiyle uğranıldığı iddia olunan zararlarının tazmini isteminin reddine dair işlemin iptali istemine ilişkindir.

Vergi mahkemeleri, İdari Yargı Düzeninin özel görevli mahkemeleridir. Bu yargı düzeninin genel görevli mahkemeleri ise, idare mahkemeleridir. Bunun anlamı; özel görevli idari mahkeme olan vergi mahkemelerinin görev alanının kanunla belli edilmiş bulunması; kanunla sınırları çizilen bu alan dışında kalan ve özel görevli başka idari yargı yerinin; örneğin, Danıştay'ın görev alanına da girmeyen idari uyuşmazlıkların idare mahkemelerince çözülmesinin gerekli olmasıdır.

Başka bir anlatımla; özel görevli idari yargı yerlerinin görev alanına girmeyen idari uyuşmazlıkların "kanuni hakimi", idare mahkemeleridir.

Özel görevli idari yargı yeri olarak vergi mahkemelerinin görev alanı, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 3410 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle değişik 6. maddesinde gösterilmiştir.

Bu maddenin (a) bendine göre; vergi mahkemeleri, genel bütçeye, il özel idareleri, belediye ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davaların; (b) bendine göre, (a) bendindeki konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulanmasına ilişkin davaların; (c) bendine göre ise, diğer kanunlarla verilen işlerin çözümüyle görevlidir.

Öte yandan; aynı Kanunun 5. maddesinde de, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştay'da çözümlenecek olanlar dışında, maddede belirtilen davaların idare mahkemelerince karara bağlanacağı hüküm altına alınmıştır.

Sözü edilen hükümlere göre, vergi mahkemelerinin bir uyuşmazlığın görüm ve çözümüne bakabilmeleri, sayılan davalardan birinin mevcut olması koşuluna bağlı bulunmaktadır.

Olayda ise, maddede sayılan davalardan birine konu olabilecek türde tesis edilmiş herhangi bir işlem söz konusu olmayıp, davacı tarafından beyan edilen eşyanın yer aldığı saptanan pozisyona nazaran ithalinin 2020/8 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğde öngörülen kıymetin altında olması nedeniyle gözetim belgesinin ibraz edilmemesi nedeniyle gümrük işlemlerinin tamamlanmayarak eşyanın iradi olarak gümrüğe terki üzerine uğranıldığı iddia edilen zararlarının tazmininin reddine dair işlem; diğer bir deyişle, vergilendirme işlemi dışındaki bir işlem dava konusu edilmiş bulunmaktadır.

Dolayısıyla; uyuşmazlık, vergi mahkemelerinin sınırları "kanunla çizilmiş özel görev alanı"nın dışında kalmaktadır.

Bu itibarla, genel görevli idare mahkemelerinin görev alanına giren söz konusu uyuşmazlığın vergi mahkemesince çözümlenmesi, Anayasanın 37. maddesinde öngörülen "kanuni hakim ilkesi"ne açıkça aykırı olduğundan, mahkeme kararına yönelik istinaf isteminin reddine dair kararda görev yönünden yasal isabet bulunmamıştır.