Danıştay 7. Daire E.2024/716 K.2024/2418

Dava konusu istem: Davacı adına 2022 yılında tescilli muhtelif tarih ve sayılı 17 adet serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın kıymetinin gözetim/referans-emsal kıymete yükseltilmesi suretiyle fazladan ödendiği iddia olunan gümrük vergilerinin 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesine istinaden geri verilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin karara vaki itirazın reddine dair işlemin iptali ile fazladan ödenen tutarın tahsil tarihinden itibaren hesaplanacak tecil faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...

Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu işlemin ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... sayılı beyannamelere isabet eden kısmı yönünden yapılan incelemede; olayda, davacının belirtilen beyannameler muhteviyatı eşyanın kıymetinin İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ'de düzenlenen eşik kıymete ulaşmasını sağlayacak tutarda yurt dışı gider beyanında bulunmak suretiyle gözetim belgesi ibrazı yükümlülüğünden kaçındığı, bu şekilde, ticaret politikası önlemlerinden gözetim uygulaması şartlarının ve eşyanın gerçek kıymeti üzerinden vergilendirilmesi ilkesinin ihlal edildiği,

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinde 7333 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik uyarınca, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin davacının kendi beyanı ile arttırılması sonucunda tahakkuk ettirilerek ödenen gümrük vergilerinin iade edilemeyeceğinden, dava konusu işlemin anılan beyannamelerden kaynaklanan kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı; dava konusu işlemin ..., ... ve ... sayılı beyannamelerden kaynaklanan kısmına ilişkin olarak; ... ve ... sayılı beyannameler muhteviyatı eşyada herhangi bir gözetim veya referans kıymet uygulamasının bulunmadığı,

102136 sayılı beyanname muhteviyatı eşya, gözetim uygulamasına tabi olsa da, davacı tarafından BİLGE Sisteminin tarife soruları kısmında eşyanın gözetime tabi olup olmadığı sorusuna ''hayır'' cevabının verildiği ve hali hazırda eşyanın beyan edilen fatura kıymetinin anılan uygulamaya ilişkin Tebliğ'de belirtilen eşik kıymetten yüksek olduğu, dolayısıyla yurt dışı gider beyanlarının davacının serbest iradesiyle yapıldığı,

beyan sahibini bağlayacağı dikkate alındığında, herhangi bir gözetim veya referans uygulamasına tabi olmayan eşyanın kıymetinin yurt dışı gider beyan edilerek yükseltilmek suretiyle fazladan ödenen vergilerin iade istemine konu edilemeyeceği anlaşıldığından, dava konusu işlemin bu kısımlarında da hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın kıymetinin yasal düzenleme ile belirlenmesi gerektiği halde davalı idarenin müdürlük emirleri veya gümrük müfettiş raporları ile ortalama kıymet belirleyerek söz konusu kıymetler üzerinden yasal olmayan şekilde tahakkuk kararı aldığı, uyuşmazlığa konu bazı eşyaların hem gözetim, hem de emsal-referans fiyat uygulamasına tabi kılındığı, emsal-referans fiyat uygulaması ticaret politikası önlemleri arasında yer almadığından 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 211. maddesinde 7333 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten etkilenmesinin mümkün olmadığı, eşyanın gümrük kıymetinin satış bedeli olduğu,

uyuşmazlıkta davalı idarenin satış bedeli yönteminden vazgeçmesini gerektirecek hiçbir hukuki dayanağının bulunmadığı, tesis edilen işlemin haksız ve açıkça hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'ÜN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan kararın onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dayandığı hukuki ve kanuni nedenlerle gerekçesi yukarıda açıklanmış bulunan bölge idare mahkemesi kararının dava konusu işlemin ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ... sayılı beyannamelere isabet eden kısmı yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrası aynı hukuksal gerekçe ve nedenlerle Dairemizce de uygun görülmüş olup, davacı tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, sözü geçen hüküm fıkrasının bozulmasını sağlayacak durumda bulunmamıştır. Bölge idare mahkemesi mahkemesi kararının, dava konusu işlemin ..., ... ve ... sayılı beyannamelere isabet eden kısmı yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasına yönelik temyiz istemine gelince;

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 24. maddesinde, ithal eşyasının kıymetinin, eşyanın satış bedeli; satış bedelinin ise, Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28. maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olduğu.

25. maddesinin 1. fıkrasında, 24. madde hükümlerine göre belirlenemeyen gümrük kıymetinin, bu maddenin 2. fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) bendlerinin sıra halinde uygulanmasıyla belirleneceği; eşyanın gümrük kıymetinin bir üst bent hükümlerine göre belirlenebildiği sürece bir alt bent hükümlerinin uygulanmayacağı hükümlerine yer verilmiş.

26. maddesinde ise, 24 ve 25. madde hükümlerine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymetinin, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII. Maddesinin Uygulanmasına Dair Anlaşmanın, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının (GATT) VII. maddesinin ve bu bölüm hükümlerinin prensip ve genel hükümlerine uygun yöntemlerle ve Türkiye'de mevcut veriler esas alınarak belirleneceği öngörülmüş.

GATT'ın VII. Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşmanın 17. maddesinde de, bu Anlaşmada yer alan hiçbir hükmün, gümrük idaresinin, gümrük kıymetinin belirlenmesi ile ilgili olarak ibraz edilen tutanak, belge veya beyannamenin gerçeklik veya doğruluğunu araştırma hakkını sınırlamayacağı ve bu hakkı tartışma konusu haline getirecek şekilde yorumlanamayacağı hükme bağlanmıştır.

4458 sayılı Kanun'un olay tarihinde yürürlükteki şekliyle 211. maddesinin 1. fıkrasında, kanunen ödenmemeleri gerektiği halde ödenmiş olduğu belirlenen gümrük vergilerinin geri verileceği, kanunen tahakkuk ettirilmemeleri gerektiği halde tahakkuk ettirilen gümrük vergilerinin kaldırılacağı, ancak, kanunen ödenmemesi veya tahakkuk ettirilmemesi gereken gümrük vergiler, ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat veya ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmişse, bu vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin taleplerin kabul edilmeyeceği hükme bağlanmıştır.

İthalatta uygulanacak gözetim ve korunma önlemleri, mevzuatımızda, 29/01/1995 tarih ve 22186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan, 26/01/1995 tarih ve 4067 sayılı Kanun'la onaylanması uygun bulunan ve 25/02/1995 tarih ve 22213 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 03/02/1995 tarih ve 1995/6525 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla onaylanan Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasının ekinde yer alan ve bu Anlaşmanın ayrılmaz parçasını teşkil eden Korunma Tedbirleri Anlaşması ile yerini almıştır.

Öte yandan; yürürlükten kaldırılan 1615 sayılı Gümrük Kanunu'nun 87. maddesi ile ilgili olarak, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 02/07/1966 tarih ve E:1965/13; K:1966/6 sayılı kararında; aykırı içtihatlar, tahsil olunan gümrük vergilerinin anılan madde uyarınca geri verilebilmesinin, yanlışlıkla veya fuzulen tahsil olunduklarının açıkça anlaşılması koşuluyla olanaklı bulunduğu yolunda birleştirilmiştir. Bu bakımdan; 4458 sayılı Kanun'un benzer hükümler taşıyan 211. maddesinin uygulanmasında da, iadesi istenen gümrük vergilerinin kanunen ödenmelerinin veya tahakkuk ettirilmelerinin gerekmediğinin, açıkça; yani, herhangi bir inceleme, araştırma ve yoruma gerek olmaksızın anlaşılabilir olması koşulu aranmalıdır.

Ticaret Bakanlığınca, yerli üreticilerin talebi üzerine veya re'sen, belli bir malın ithalatının, o malın yerli üreticileri ve ülke ekonomisi üzerinde olumsuz sonuçlar yaratıp yaratmadığının tespit edilmesi amacıyla incelemeye başlanılarak, inceleme sonucunda gözetim uygulaması öngörülebilmektedir.

Bu suretle, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğler ile gözetim uygulanmasına karar verilen eşya için ''birim kıymet'' belirlenerek, eşyanın bu kıymetin altında ithal edilmek istenilmesi halinde, ''gözetim belgesi'' ibrazı zorunluluğu getirilmiş; ayrıca bazı dönemlerde Bakanlıkça belirli bir eşyaya yönelik olarak, gümrük müdürlüklerine bildirilen genel yazılarla, gözetim uygulamasına benzer nitelikte ''referans kıymet'' uygulaması yürütülmüştür.

İthal edilen eşyanın gümrük kıymeti, eşyanın satış bedeli olduğundan, gümrük vergilerinin hesaplanmasında satış bedelinin esas alınması; satış bedelinin esas alınması için gerekli koşulların mevcut olmadığının tespit edilmesi halinde de sırasıyla diğer yöntemlere başvurulması gerekmektedir. Öte yandan; davalı İdarece belirlenen gözetim kıymeti, eşyanın 4458 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenmiş gerçek kıymeti olmadığından, gümrük kıymetinin tespitinde esas alınamayacağı, Dairemizin öteden beri istikrarlı biçimde uygulanagelen içtihadıdır.

Uygulamada, gümrük müdürlüklerince, anılan Tebliğler ile önceden belirli eşyalara özgü ve nesnel olarak belirlenen gözetim kıymeti dışında da, çeşitli veriler (GÜVAS, Karar Destek Sistemi/Kıymet Veri Bankası, distribütör/borsa fiyatları, vb..) esas alınarak ek tahakkuk ve ceza işlemleri tesis edilirken; yine mükelleflerce, yapılan ithalatlarda, sonradan ek tahakkuk ve ceza işlemine maruz kalmamak amacıyla, bahsi geçen veriler esas alınarak eşyaya ilişkin fatura kıymeti üzerinde bir kıymetle ihtirazi kayıtla beyanda bulunularak bu beyana karşı veya 4458 sayılı Kanun'un 211. maddesi kapsamında iade başvurusuna konu edilmek suretiyle tesis edilen işlemlere karşı davalar açılmaktadır.

Olayda, dava konusu işlemde, beyannameler muhteviyatı eşyalardan bir kısmı için gözetim uygulaması bulunmadığı halde, davacı tarafından yurt dışı gider olarak ek kıymet beyanında bulunulduğunun belirtildiği, dolayısıyla münhasıran bahsedilen eşyalara özgü şekilde genel, nesnel olarak belirlenen gözetim kıymetin altında ithaline izin verilmeme durumunun söz konusu olmadığının anlaşılması karşısında, davacının beyanının gerçeği yansıtıp yansıtmadığı hususunun tespitinin inceleme ve araştırma gerektirmesi,

yanlışlıkla veya fuzulen tahsil olunduğunun açıkça anlaşılamaması nedeniyle geri verme isteminin Kanun'un 211. maddesinde öngörülen koşulları taşımadığı sonucuna ulaşıldığından, dava konusu işlemin anılan 3 adet beyannameye ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmaması nedeniyle, temyize konu kararın anılan kısmında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik görülmemiştir.

(X) KARŞI OY

Referans kıymet uygulamasına tabi eşya için yurt dışı gider olarak ek kıymet beyanında bulunulduğu, beyannamelerde eşyalara ilişkin fatura kıymeti ile yurt dışı gider adı altında beyan olunan kıymet arasında fark olduğu, fatura bedelinin gerçeği yansıtmadığı yönünde herhangi bir veri veya tespitin mevcut olmadığı,

dolayısıyla yapılan beyanın serbest iradeye dayandığının kabulünün hayatın olağan akışı ve ticari hayatın gerçekleriyle bağdaşmayacağı, bu durumda, referans fiyat uygulamasına tabi eşya nedeniyle artırılan değer üzerinden ödenen vergilerin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair karara vaki itirazın reddedilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığından aksi yönde verilen bölge idare mahkemesi kararının ... ve ... sayılı beyannamelerde yer alan ve ticaret politikası önlemine tabi olmayan eşyaya ilişkin olarak fazladan ödenen tutara isabet eden kısmı yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasının bozulması gerektiği oyu ile,

Daire kararının anılan kısmına katılmıyoruz.