Danıştay 7. Daire E.2025/220 K.2025/1404

... Gümrük Müdürlüğü VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Kimya Anonim Şirketi VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU

... Bölge İdare Mahkemesi ...Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava Konusu İstem: ... sayılı transit refakat belgesi muhteviyatı eşyayı taşıyan ... plakalı araçta yapılan muayene ve denetleme sonucunda beyan edilenden fazla eşya bulunduğunun tespit edildiğinden bahisle asıl sorumlu sıfatıyla davacı şirket adına 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 5. fıkrasının (d) bendi uyarınca alınan para cezası kararına vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayda, davacının asıl sorumlusu olduğu transit refakat belgesi incelendiğinde cezaya esas alınan eşyanın bu belge kapsamında olmadığı ve bu kapsamda beyan harici fazla eşya niteliğinde olduğunun anlaşıldığı, beyan dışı bırakılan fazla eşyalar nedeniyle idari para cezası uygulanmasının 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 5. fıkrası gereği olduğu, bu şekilde asıl sorumlu davacı adına ceza uygulanmasında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Olayda, beyan edilen ve gümrük idaresine ibraz edilen fatura içeriği ile dosyada bir örneği bulunan fatura içeriği eşyanın ve fiziki muayene sonucu tespit edilen eşyanın beyan edilenden açıkça farklı nitelikte eşya olduğu, bu durumun herhangi bir tahlil veya teknik bir incelemeye tabi tutulmaksızın tespit edilebildiği,

rejim ihlalinin bulunduğu ve gümrük yükümlülüğünün doğduğu anlaşılmakla birlikte, asıl sorumlu olan davacının sorumluluğunun belirlenmesinde 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 86. maddesinde 24/10/2019 tarih ve 7190 sayılı Kanun ile eski düzenlemeye göre asıl sorumlu lehine olmak üzere sorumluluğu daraltıcı mahiyette (ilave koşullara bağlayarak hafifletici yönde) yasal değişiklik yapıldığı ve gümrük mevzuatından kaynaklanan para cezaları bakımından da uygulanacağı kuşkusuz bulunan "lehe olan kanun hükümlerinin geçmişe yürüyeceği" yolundaki ceza hukukunun temel ilkesi çerçevesinde değerlendirme yapıldığında;

transit rejimine tabi tutulan eşya ile ilgili olarak bir gümrük yükümlülüğü doğduğunda asıl sorumlunun gümrük idaresine karşı mali olarak sorumlu olduğu, 5607 sayılı Kanun uyarınca gümrük idaresince işlem yapıldığı hallerde, asıl sorumlunun sorumluluğunun belirlenmesinde fiilin işlenmesinde dahlinin olup olmadığı hususunun dikkate alınacağı düzenlemesi karşısında, dosyada yer alan bilgi ve belgelere göre gümrük müşaviri ve tır şoförü hakkında, 5607 sayılı Kanuna muhalefetten dolayı ceza davası açıldığı, ...Ağır Ceza Mahkemesinin E:... sayılı dosyasıyla görülen davada bir kısım sanıklar hakkında mahkumiyet kararı verildiği,

kararın istinaf aşamasında geçerek kesinleştiği, ancak davacı şirketin söz konusu davada adının geçmediği, gerek olay yeri tespit tutanağı ve şoförün ifadesinde gerekse davalı idarece ibraz edilen 14/11/2024 tarihli cevaptan anlaşıldığı üzere dava sürecinde davacı şirkete ilişkin herhangi bir iddia veya isnada yer verilmediği, dolayısıyla, davacı şirketin söz konusu olayda dahilinin bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle davacının istinaf isteminin kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılmasından sonra dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Transit rejimde asıl sorumlunun, sorumluluğunun kusursuz sorumluluk olduğu, yasakoyucu tarafından bu kusursuz sorumluluğun mali sorumluluk olarak kavramsallaştırıldığı, asıl sorumluya gitmek için transit rejim şartlarının ihlal edilmesinin yeterli olduğu, bunun dışında fazladan şart aramanın fonksiyon gasbını gündeme getireceği, asıl sorumlu hakkında 5607 sayılı Kaçakçılık Kanunu uyarınca işlem yapılması halinde fiile dahil olunup olunmadığının aranacağı, dava konusu işlemin 5607 sayılı Kanun kapsamında olmadığı, ceza yargılamasının ayrı, vergi yargılamasının ayrı olduğu, yapılan tespit ile beyan edilen eşyadan farklı eşya bulunduğunun açık olduğu, tesis edilen işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan kararın onanması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Yedinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

... sayılı transit refakat belgesi muhteviyatı eşyayı taşıyan ... plakalı araçta yapılan muayene ve denetleme sonucunda beyan edilenden fazla eşya bulunduğunun tespit edildiğinden bahisle asıl sorumlu sıfatıyla davacı şirket adına 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 5. fıkrasının (d) bendi uyarınca alınan para cezası kararına vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 3. maddesinin 8.fıkrasının (b) bendinde "Gümrük yükümlülüğü" deyiminin, yükümlünün gümrük vergilerini ödemesi zorunluluğunu. 11. fıkrasında "Yükümlü" deyiminin, gümrük yükümlülüğünü yerine getirmekle sorumlu bütün kişileri. 16. fıkrasında, gümrük beyanının belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde eşyanın bir gümrük rejimine tabi tutulması talebinde bulunulmasını ifade edeceği.

17. fıkrasında, beyan sahibinin, kendi adına beyanda bulunan kişi veya adına beyanda bulunulan kişi olduğu. 5911 sayılı Kanun'la değişik 20. fıkrasının (a) bendinde, "rejim hak sahibi" deyiminin, kendi adına ve hesabına gümrük beyanını yapan veya hesabına gümrük beyanı yapılan kişi veya bu kişilere ait bir gümrük rejimi ile ilgili hakların veya yükümlülüklerin devredildiği kişiyi ifade ettiği; (b) bendinde, transit rejiminde rejim hak sahibine "asıl sorumlu" denileceği.

84. maddesinde, transit rejiminin, ithalat vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmayan serbest dolaşıma girmemiş, ya da, ihracatla ilgili gümrük işlemleri tamamlanmış eşyanın, gümrük gözetimi altında Türkiye Gümrük Bölgesi içindeki bir noktadan diğerine taşınmasına uygulanacağı; gümrük idarelerinin, transit rejimine tabi tutulan eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi içinde; bir iç gümrük idaresinden diğer bir iç gümrük idaresine taşınmasına izin verebileceği.

5911 sayılı Kanun'la değişik 86. maddesinin 1. fıkrasında, asıl sorumlunun eşyayı öngörülen süre içerisinde ve gümrük idareleri tarafından ayniyetinin tespiti amacıyla alınan önlemlere uymak suretiyle, varış gümrük idaresine sağlam ve noksansız olarak sunmak ve transit rejime ilişkin hükümlere uymakla yükümlü olduğu.

2.fıkrasında, asıl sorumlunun birinci fıkrada belirtilen yükümlülükleri saklı kalmak üzere, transit rejimine göre taşındığını bilerek eşyayı kabul eden taşıyıcı veya alıcı da eşyayı öngörülen süre içerisinde ve gümrük idareleri tarafından eşyanın ayniyetinin tespiti amacıyla alınan tedbirlere uymak suretiyle, varış gümrük idaresine sağlam ve noksansız olarak sunmakla yükümlü olduğu, 7190 sayılı Kanun'un 2 maddesiyle eklenen 3. fıkrasında, 183 ve 184. maddeler kapsamında bir gümrük yükümlülüğü doğduğunda, asıl sorumlunun, transit rejimine tabi tutulan eşya ile ilgili olarak gümrük idaresine karşı mali olarak sorumlu olduğu,

5607 sayılı Kanun uyarınca gümrük idaresince işlem yapıldığı hâllerde, asıl sorumlunun sorumluluğunun belirlenmesinde fiilin işlenmesinde dahlinin olup olmadığı hususunun dikkate alınacağı 183. maddesinin 1. fıkrasında, gümrük gözetimi altındaki ithalat vergilerine tabi eşyanın, kanuna aykırı olarak gümrük gözetimi dışına çıkarılması halinde gümrük yükümlülüğünün doğacağı, 2. fıkrasında, gümrük yükümlülüğünün eşyanın gümrük gözetiminden çıkarıldığı tarihte başlayacağı, 3. fıkrasında, eşyayı gümrük gözetiminden çıkaran kişilerin,

bu çıkarma işine iştirak eden ve eşyanın gümrük gözetiminden çıkarıldığını bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişilerin, söz konusu eşyayı elde eden veya elinde bulunduran ve bu eşyayı elde ettiği veya aldığı sırada gümrük gözetiminden çıkarıldığını bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişilerin, eşyanın geçici depolanmasında veya tabi tutulmuş olduğu gümrük rejiminin kullanılmasından doğan yükümlülükleri yerine getirmesi gereken kişilerin, gümrük vergilerinden sorumlu oldukları.

184. maddesinin 1. fıkrasında da, 183. maddede belirtilen haller dışında sayılan durumlarda da gümrük yükümlülüğünün doğacağı, Gümrük Yönetmeliği'nin 212. maddesinin 2. fıkrasının (f) bendinde, "rejim hak sahibi (asıl sorumlu)"nin, transit rejimi beyanında bulunan veya hesabına transit rejimi beyanında bulunulan ve transit rejimi kapsamında gümrük idaresine karşı mali olarak sorumlu olan kişiyi ifade ettiği hükme bağlanmıştır.

Aynı Kanun'un 235. maddesinin 5. fıkrasının 24/10/2019 tarih ve 7190 sayılı Kanun ile değiştirilen şekliyle; Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen ve varış gümrük idaresine karayolu ile sevk edilmek üzere transit rejimine konu edilen serbest dolaşımda olmayan eşyanın, hareket gümrük idaresinden sevk edilmesinden sonra varış gümrük idaresine varışından önce ya da varış gümrük idaresinde yapılan kontrolü veya muayenesi sonucunda beyana göre eksiklik veya fazlalık tespit edilmesi hâlinde fiilin niteliğine göre bu fıkranın (c) veya (d) bentleri uyarınca işlem yapılacağı belirtildikten sonra (d) bendinde, beyana göre fazla olduğunun tespit edilmesi hâlinde, fazla çıkan eşyanın gümrük vergileri kadar idari para cezası verileceği düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen hükümlere göre, rejim hak sahibi (asıl sorumlu), transit rejimi kapsamında taşınan eşyayı ayniyetinin tespiti amacıyla alınan önlemlere uymak suretiyle, varış yeri gümrük idaresine sağlam ve noksansız olarak sunmak ve transit rejimine ilişkin hükümlere uymakla yükümlü olup, rejim ihlali nedeniyle gümrük yükümlülüğü doğduğu takdirde gümrük idaresine karşı gümrük vergilerinden dolayı sorumluluğu bulunmaktadır.

Öte yandan, 4458 sayılı Kanun'un 235. maddesinin 5. fıkrasının (d) bendi uyarınca ceza kesilebilmesi için ise, transit rejim beyanında bulunulan serbest dolaşımda olmayan eşyanın, hareket gümrük idaresinden sevk edilmesinden sonra varış gümrük idaresine varışından önce ya da varış gümrük idaresinde yapılan kontrolü veya muayenesi sonucunda beyana göre fazla olması gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden, Mersin Gümrük Müdürlüğünce tescil edilen ... sayılı transit refakat belgesi muhteviyatı eşya ile dayanak özet beyan ve taşıma senedindeki eşya miktarındaki farklılık nedeniyle transit refakat belgesinin sarı hattan kırmızı hatta çevrildiği,

yapılan fiziki kontrollerde eşyaların kaplarının üzerlerinde yazılı kilogramın beyan edilen kap sayısı ile çarpılması sonucu bulunan kilogram tutarının, transit refakat belgesinde yazılı kilogram tutarı ile uyuşmaması nedeniyle oluşan şüphe sonucu eşyaları taşıyan... plakalı tır aracında yapılan sayım ve tespitler neticesinde menteşe cinsi eşyaların toplam 3.250 koli brüt 33.446 kg olduğunun anlaşıldığı, transit refakat belgesinde eşyaların ağırlığının brüt 10.460 kg olarak beyan edildiği,

bu nedenle brüt 22.986 kg menteşe cinsi eşyanın ... sayılı transit refakat belgesinde beyan edilmeyen, dolayısıyla, beyan fazlası olduğundan bahisle brüt 22.986 kg menteşe cinsi eşya için 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 5. fıkrasının (d) bendi uyarınca para cezası kararı alındığı, söz konusu cezaya vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle de işbu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar bölge idare mahkemesince, rejim ihlali nedeniyle gümrük yükümlülüğü doğduğundan asıl sorumlunun gümrük idaresine karşı mali olarak sorumlu olduğu ve 4458 sayılı Kanun'un 86. maddesinde 24/10/2019 tarih ve 7190 sayılı Kanun ile asıl sorumlu lehine yapılan yasal değişikliğin "lehe olan kanun hükümlerinin geçmişe yürüyeceği" yolundaki ceza hukukunun temel ilkesi çerçevesinde gümrük mevzuatından kaynaklanan para cezaları bakımından da uygulanacağı yolundaki yargısıyla 5607 sayılı Kanun'a muhalefet suçundan dolayı açılan ceza davasında davacının fiilin işlenmesinde dahlinin bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi suretiyle,

davanın reddi yolundaki mahkeme kararı kaldırılarak, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, 4458 sayılı Kanun'un 86. maddesine 7190 sayılı Kanun ile eklenen 3. fıkra ile asıl sorumlular lehine getirilen düzenleme, eşyanın Kanun'a aykırı olarak gümrük gözetiminden çıkarılması halinde, 183 ve 184. maddeler kapsamında bir gümrük yükümlülüğü (gümrük vergilerinin ödenme zorunluluğunu ifade eden) doğduğunda vergisel yükümlülüklerin hukuka uygunluğunun irdelenmesi için esas alınabilecek bir nitelikte olduğundan, aksi yöndeki değerlendirmede isabet bulunmamakla birlikte, temyiz edilen bölge idare mahkemesi kararında;

gümrük müşaviri ve tır şoförü hakkında, 5607 sayılı Kanun'a muhalefet suçundan dolayı ... Ağır Ceza Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında açılan davada bir kısım sanıklar hakkında kesinleşmiş mahkumiyet kararı verildiği; ancak, davacı şirketin adının geçmediği, gerek olay yeri tespit tutanağı ve şoförün ifadesinde, gerekse davalı idarece dava sürecinde davacı şirkete ilişkin herhangi bir iddia veya isnada yer verilmediği görülmektedir.

Bu durumda, ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi uyarınca, şirketin söz konusu fiile iştirakinin bulunmadığı tespit edilerek davalı idarece tescili gerçekleştirilen transit refakat belgesi kapsamında taşınan eşyalara ilişkin olarak 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 235. maddesinin 5. fıkrasının (d) bendi kapsamında ceza kesme koşullarının, davacı şirket açısından gerçekleşmediğinin değerlendirilmesi suretiyle verilen temyize konu karar bu nedenle ve sonucu itibariyle hukuka uygun bulunmuş olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.