Danıştay 8. Daire E.2018/5057 K.2023/3291

… KARŞI TARAF (DAVALI) : …Genel Müdürlüğü

İSTEMİN KONUSU

…Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ

Dava konusu istem: Eskişehir ili, Merkez ilçesi, … köyü hudutları dahilinde bulunan davacı şirket uhdesindeki …ruhsat numaralı maden sahasında MİGEM heyeti tarafından mahallinde yapılan tetkik neticesinde 2013 ve 2014 yıllarına ait eksik yatırıldığı tespit edilen devlet hakkı ödemesine ilişkin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün …tarih ve …sayılı işleminin iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesince verilen …tarih ve E:…, K:…sayılı kararda; dava konusu sahada üretilen cevher türünün sedimanter manyezit olduğu hususu ayrıca ve açıkça belirtilmek suretiyle ocak başı satış fiyatı beyanına göre davacı şirket tarafından düzenlenen ve devlet hakkı ödemesine esas alınan 2010,2011,2012 yıllarına ilişkin satış bilgi formlarının davalı idarece kabul edilmiş olduğu, başka bir ifadeyle anılan yıllarda, idare tarafından davacı şirketin ürettiği madenin, ocak başı satış fiyatı genel müdürlükçe belirlenen manyezitten farklı tutulduğu,

bu durumun aksinin somut tespitlerle ortaya konulması halinde genel müdürlükçe belirlenen ocak başı satış fiyatı üzerinden davacı şirketin beyanda bulunması ve devlet hakkı ödemesi yapması gerektiğinin açık olduğu, 2008 ve 2013 yıllarında yapılan denetimler sonucunda düzenlenen raporlarda belirtilen hususlardan farklı bir husus belirtilmeksizin, üretilen madenin kalitesine ilişkin numune alınmak suretiyle herhangi somut bir tespit yapılmaksızın, davacının iddiasını çürütecek,

davacı tarafından verilen satış bilgi formlarında belirtilen ocak başı satış fiyatının doğru ve tutarlı olmadığını ortaya koyacak herhangi bir bilgi veya belge sunulmaksızın, yukarıda aktarılan mevzuat hükmü gereği idarece madenin işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özelliklerin ve benzer işletmelerdeki emsal fiyatların araştırıldığına ilişkin herhangi bir bilgi ve belgeye yer verilmeksizin düzenlenen 2016 yılı MİGEM raporu esas alınarak,

davacı şirket tarafından beyan edilen ocakbaşı satış fiyatının hesaplanan ortalama satış fiyatının altında kaldığından bahisle ocakbaşı satış fiyatlarının revize edilerek devlet haklarının yatırılmasına ilişkin tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Davalı idarenin, Devlet Hakkı payına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, işlemler arasında birliği sağlayarak Devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla dayanakları ortaya konulmak suretiyle fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğu, ilgili birlik ve sanayi ve ticaret odalarından alınan görüş ile geçmiş yıllara ilişkin ocak başı satış fiyatlarının dikkate alınarak 2013 ve 2014 yıllarına ilişkin olarak belirlenen ocak başı satış fiyatı esas alınarak,

213.417,58-TL Devlet Hakkı payı farkının ödenmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıldığı gerekçesiyle davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davacı tarafından, çıkartılan madenin manyezit olmayıp tenör olarak farklı olan sedimanter manyezit olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, 703 sayılı KHK ile 3213 sayılı Maden Kanunu'na eklenen Geçici 33. madde ve 15/07/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 4 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 766. maddesi uyarınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı hasım mevkiden çıkarılıp Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü hasım mevkine alınarak işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Eskişehir ili, Merkez ilçesi, …köyü hudutları dahilinde bulunan davacı şirket uhdesindeki …sayılı IV. grup manyezit işletme ruhsat sahasında 10/03/2016 tarihinde MİGEM heyeti tarafından yapılan tetkik neticesinde düzenlenen 10/03/2016 tarihli tetkik ve değerlendirme raporu ile, 2013 ve 2014 yıllarına ilişkin olarak davacı şirket tarafından genel müdürlüğe verilen satış bilgi formlarında ocakbaşı satış fiyatının düşük olduğunun tespit edildiği,

manyezit madeni için genel müdürlükçe belirlenen 2013 yılı için 71,32 TL/ton üzerinden, 2014 yılı için 75,00 TL/ton üzerinden satış bilgi formlarının revize edilerek 2013 yılı için 89.276,48 TL devlet hakkı farkı, 2014 yılı için 102.307,43 TL devlet hakkı farkının gecikme cezaları ile ödenmesine karar verildiği, söz konusu rapor doğrultusunda 2013 yılı için 89.276,48.-TL devlet hakkı farkı, 2014 yılı için 124.141,10 TL devlet hakkının gecikme cezaları ile ödenmesi yönünde tesis edilen …tarih ve …sayılı işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

İLGİLİ MEVZUAT

3213 sayılı Maden Kanunu'nun 2. maddesinde, Manyezit madeni IV (a) grubu madenler arasında sayılmış; aynı Kanun'un işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle "Devlet hakkı" başlıklı 14. maddesinin 1,2 ve 3. fıkrasında, "Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması hâlinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır.Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir.

Ocak başı satış bedeli, ilan edilen emsal fiyattan daha düşük olamaz.Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

Tüvenan madenin, herhangi bir zenginleştirme işlemine tabi tutulduktan veya bir prosesten geçirildikten sonra satış fiyatının oluştuğu durumlarda, ocak başı satış fiyatı, madenin ocakta üretiminden ilk satışının yapıldığı aşamaya kadar oluşan nakliye, zenginleştirme ve varsa farklı prosese ait kullanılan tesis ve ekipmanın amortismanı dahil giderler çıkarılarak oluşan fiyattır" hükmü, 4. fıkrasında,"(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md. Değişik: 4/2/2015 – 6592/10 md.) Devlet hakkı;....e) IV. Grup madenlerden;

%2 oranında ancak altın, gümüş, platin, bakır, kurşun, çinko, krom, alüminyum ve uranyum oksit madenlerinden ekli (3) sayılı tabloda belirtilen oranlarda, uranyum oksit dışındaki radyoaktif mineraller ve diğer radyoaktif maddelerden %8 oranında alınır" hükmü, 5.fıkrasında,"(Ek fıkra: 10/6/2010-5995/8 md.. Değişik: 4/2/2015 – 6592/10 md.) Ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatı Bakanlık tarafından denetlenir ve eksik beyanlar tamamlattırılır.

İşletme izni olan maden ruhsatlarından her yıl en az ruhsat taban bedeli kadar Devlet hakkı alınır. Ancak, kaynak tuzlalarında alınacak Devlet hakkında bu şart aranmaz" hükmü yer almaktadır.

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte bulunan 06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin 4. maddesinde, satış bilgi formu; yıllık üretim miktarı, satış tutarı, toplam gelir ve tahakkuk eden Devlet hakkı gibi mali durumu gösteren belge olarak tanımlanmış, 86. maddesinde, (1)Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başındaki fiyatından alınır.

(2)Üretilen madenin hammadde olarak kullanılması veya satılması halinde, aynı pazar ortamında madenin işletmelerdeki tüvenan olarak ocak başı satışında uygulanan fiyat, ocak başı satış fiyatıdır. Bu fiyat emsallerinden az olamaz. Emsal fiyatının tespitinde bu maddenin üçüncü fıkrası esas alınır.... (7) Devlet hakkı; ... (ç) IV. Grup madenlerde %2, ancak altın, gümüş ve platin madenlerinde %4, ... oranında alınır. ...

(22) beyan edilen ocak başı satış tutarının aynı pazar ortamındaki emsallerinden az olması durumunda Ruhsat sahibi tarafından süresinde tahakkuk ettirilmeyen Devlet hakkı, tahakkuk ettirilmesi gereken ayın son gününden tahakkuk ettirildiği tarihe kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre hesaplanacak gecikme zammı oranında faiz uygulanır. ...

(34) Bu madde kapsamında yapılacak hesaplamalarda, madenler ile ilgili hangi ürünlerin baz alınacağına ilişkin esaslar Genel Müdürlük tarafından belirlenir." düzenlemesi yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Yukarıda yer verilen Kanun ve Yönetmelik hükümlerinden, ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının Bakanlık tarafından denetlenebileceği ve bunun sonucunda eksik beyanda bulunulduğunun tespiti halinde bunun tamamlattırılacağı açık olduğundan, devlet hakkına ilişkin olarak ortaya çıkabilecek aksaklıkları ve tutarsızlıkları önlemek, beyanlar arasında birliği sağlayarak devlet hakkı kayıplarının önüne geçmek amacıyla davalı idarenin dayanaklarını ortaya koymak suretiyle emsal fiyat tespiti yapma konusunda yetkili olduğunda kuşku bulunmamaktadır.

Nitekim bu durum 6592 sayılı Kanun ile Maden Kanunu'nun 14. maddesinde yapılan değişiklikle, "Madenlerden alınan Devlet hakkına esas olan emsal ocak başı satış fiyatı, bölgeler de dikkate alınarak her madene ait ayrı ayrı ve uygulandığı yıl için belirlenerek Genel Müdürlükçe ilan edilir." denilmek suretiyle yasal temele de kavuşturulmuştur.

Uyuşmazlıkta, dava konusu maden sahasında 2008, 2013 ve 2016 yıllarında MİGEM tarafından mahallinde tetkik ve tespit raporu düzenlendiği, 2008 yılı raporunda; tetkiki yapılan madenin ruhsat grubu ve maden cinsinin IV. grup manyezit olduğu, saha genelinde sedimanter olarak oluşmuş manyezit bulunduğu, numune alınmasına gerek olmadığı hususlarının belirtildiği, işletme projesinde; işletme ruhsatı talep edilen sahada bulunan ve üretimi yapılan cevherin sedimanter manyezit cevheri olduğu, analiz raporunun proje ekinde bulunduğunun belirtildiği, 2013 yılında MİGEM heyeti tarafından yapılan tetkik neticesi düzenlenen raporda;

aynı şekilde cevherleşme türünün sedimanter nitelikte manyezit olduğunun belirtildiği, numune alınmadığı, ekinde sunulan 2010 yılı SBF'da madenin cinsinin sedimanter manyezit olarak belirtilmek suretiyle 16,22-TL ocakbaşı satış fiyatının bildirildiği ve bu fiyat üzerinden 10,544,40 TL devlet hakkı ödendiği, 2011 yılı SBF'da madenin cinsinin sedimanter manyezit olarak belirtilmek suretiyle 16,78-TL ocakbaşı satış fiyatının bildirildiği ve bu fiyat üzerinden 11.694,32-TL devlet hakkı ödendiği,

2012 yılı SBF'da madenin cinsinin sedimanter manyezit olarak belirtilmek suretiyle 13,50-TL ocakbaşı satış fiyatının bildirildiği ve bu fiyat üzerinden 12.214,74 TL devlet hakkı ödendiği, 2016 yılında MİGEM heyeti tarafından yapılan tetkik sonucu; aynı şekilde cevherleşme türünün sedimanter nitelikte manyezit olduğu, numune alınmadığı, faaliyetlerin projesine ve alınan izinlere uygun yürütüldüğü hususunun belirtildiği görülmektedir.

Genel müdürlük tarafından manyezit madeni için ocakbaşı satış fiyatının 2013 yılı için 71,32 TL olarak belirlenmesine karşın davacı şirket tarafından 12,39 TL olarak beyan edildiği, 2014 yılı için 75,00 TL olarak belirlenmesine karşın davacı şirket tarafından 13,19 TL olarak beyan edildiği gerekçesiyle satış bilgi formlarının yeniden düzenlenerek 2013 yılı için 89.276,48 TL devlet hakkı farkının, 2014 yılı için 102.307,43 TL devlet hakkı farkının gecikme cezalarıyla davacı tarafından yatırılması yönünde rapor düzenlendiği, anılan rapor uyarınca da dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır.

Davalı idarece ruhsat sahibi tarafından beyan edilen ocak başı satış fiyatının denetlenebileceği ve bunun sonucunda eksik beyanda bulunulduğunun tespiti halinde bunun tamamlattırılacağı açık ise de, söz konusu ocak başı satış fiyatının ne şekilde tespit edildiğinin ve bu tespitin dayanaklarının ortaya konulması gerekmektedir. Maden Kanunu ve ilgili Yönetmelik hükümleri uyarınca, ocak başı satış fiyatının idarece madenin işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özellikler göz önünde bulundurularak ve benzer işletmelerdeki emsal fiyatlar araştırılarak belirlenmesi, belirli bir grup maden için başka grup madenlere ilişkin fiyatlar ölçüt alınarak belirleme yapılmaması gerekir.

Buradan hareketle, davacı şirketçe 2010, 2011, 2012 yıllarında madenin cinsinin sedimanter manyezit olarak belirtilmek suretiyle devlet hakkı ödendiği ve bu yıllara ait ödemelerin davalı idarece kabul edildiği, ancak aynı şekilde sedimanter manyezit madeni için ödenecek devlet hakkı miktarının belirlenmesinde esas alınan ve SBF'da 2013 ve 2014 yılları için beyan edilen ocak başı satış fiyatının kabul edilmeyerek, bunun yerine genel müdürlükçe belirlenen ocak başı satış fiyatı üzerinden beyanda bulunulmasının istenildiği, bununla birlikte söz konusu fiyat üzerinden devlet hakkı ödenmesi gerekliliğini ortaya koyacak somut bir tespitin yapılmadığı, buna dair bilgi veya belgenin dosyaya sunulmadığı görülmektedir.

Her ne kadar, davalı idarece Eskişehir ilinde manyezit madeni çıkaran diğer işletmelerin beyan ettikleri ocak başı satış fiyatının esas alındığı (emsal fiyat araştırması yapıldığı) belirtilmekte ise de, davalı idarece sahada yapılan denetimler sonucunda düzenlenen raporlarda, davacı tarafından sunulan satış bilgi formları ve işletme projesinde dava konusu madenin sedimanter manyezit olarak ifade edildiği ve davacı tarafından sunulan numune inceleme raporlarında anılan madenin manyezit madenine göre kalite olarak daha düşük olduğu yönünde tespitlerin bulunduğu,

davalı idarece bu durumun aksini gösterir herhangi bir tespit, inceleme veya araştırmanın yapılmadığı görüldüğünden, emsal alınan ocak başı satış fiyatının davacı tarafından çıkarılan madene uygulanmasına olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, davacının işlettiği sedimanter manyezit madenine ilişkin olarak ocak başı satış fiyatlarına ilişkin ilgili sanayi/ticaret odalarından görüş alınmadan, madenin işletme yöntemi, tenör/kalite, üretilen bölge, aynı pazar ortamı ve diğer özellikleri ve benzer işletmelerdeki emsal fiyatları veya numune alınmak suretiyle madenin cinsi ve kalitesi araştırılmadan, geçmiş yıllara ilişkin ocak başı satış fiyatları dikkate alınmadan ve IV. grup manyezit madeniyle davacının işlettiği sedimanter manyezit madeni aynı kabul edilerek belirlenen fiyat, hukuka uygun olmayan ve geçerli kabul edilebilecek bir araştırmaya dayanmadığından,

2016 yılı MİGEM raporu esas alınarak, davacı şirket tarafından beyan edilen ocakbaşı satış fiyatının hesaplanan ortalama satış fiyatının altında kaldığından bahisle ocakbaşı satış fiyatlarının revize edilerek devlet haklarının yatırılmasına ilişkin tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık, aksi yöndeki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamıştır.