Danıştay 8. Daire E.2019/3016 K.2022/7868

08/01/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin ''Ücret Tarifeleri'' başlıklı 56. maddesinin 5. fıkrasının iptali istenilmektedir.

DAVACININ İDDİALARI

Davacı tarafından, sürekli olarak hafta sonları karayolu taşımacılığını, tarifeli otobüs seferlerini kullanan birisi olduğu, kendisinin Bursa'da ikamet ettiği, çocuğunun annesiyle İzmir'de yaşadığı, bir dönemde Soma'da çalıştığı için sürekli otobüsle gidip geldiği, firmaların daha fazla indirim yapmamalarının rekabeti engelleyici olduğu, bunun Karayolu Taşıma Kanunu'nun 4. maddesinde düzenlenen serbest rekabet ortamının sağlanması hükmüne aykırı olduğu, havayolu taşımacılığında böyle bir kısıtlamanın bulunmadığı,

Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmeliğin ilgili maddelerinde indirimli, mil puanla ya da ücretsiz seyahat eden yolcuların haklarının düzenlendiği, düzenlemenin üst normlara aykırı ve üst normu değiştirici nitelikte hüküm içermemesi gerektiği ileri sürülmektedir.

DAVALININ SAVUNMASI

Davacının iptalini istediği Yönetmelik hükmü ile ilgili kişisel ve güncel bir menfaatinin bulunmadığı, ehliyet yokluğundan davanın reddi gerektiği, davanın süresinde açılmadığı, Anayasanın 48., 49., 167. maddelerinde belirtilen hükümler doğrultusunda idarenin düzenleme ve tedbir alma yükümlülüğünün bulunduğu, Karayolu Taşıma Kanunu gereğince idarenin sınırlama, düzenleme yapma yetkisi bulunduğu, Kanun'un 11. maddesi gereğince ücretsiz ve tarife altı uygulamalarına ilişkin esasların yönetmelikle düzenleneceği, söz konusu düzenlemenin konulmaması ya da işletilmemesi halinde taşımacılık piyasasında yıkıcı bir rekabet ortamının oluşabileceği, piyasa düzeninin bozulabileceği, güçlü firmaların ayakta kaldığı kartelleşmiş bir piyasanın oluşabileceği, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : …

DÜŞÜNCESİ

Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.

DANIŞTAY SAVCISI : …

DÜŞÜNCESİ

Dava, 08/01/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 56. maddesinin 5. fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 1. maddesinde.

Kanunun, karayolu taşımalarının ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlenmesi, taşımada düzen ve güvenliğin sağlanması, taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ile nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ve benzeri hizmetlerin şartlarının belirlenmesi, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerinin, haklarının ve sorumluluklarının saptanması, karayolu taşımalarının diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirini tamamlayıcı olarak hizmet vermesi ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasının sağlanması amacıyla çıkarıldığı, 4. maddesinde; taşımaların;

ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirileceği, 5. maddesinin dördüncü fıkrasında; taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlığın yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebileceği.

11. maddesinde, düzenli yolcu ve eşya taşımaları, nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ücret tarifeleri, yetki belgesi sahiplerince geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanıp ve Bakanlığa bildirileceği; yolcu ve eşya taşıma, yükleme, boşaltma, depolama ve aktarma hizmetleri de dahil olmak üzere ücret tarifelerinin, ülke ekonomisi ve kamu yararı aleyhine sonuç vermesi ve aşırı ücret uygulanması veya rekabet ortamının bozulması halinde ve gerektiğinde taban ve tavan ücretlerinin Bakanlıkça tespit edilebileceği, ücretsiz ve tarife altı uygulamalara ilişkin esasların yönetmelikte düzenleneceği, 34. maddesinde;

ücretsiz ve tarife altı uygulama esaslarının, Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri düzenleyen yönetmeliklerin Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazete'de yayımlanacağı belirtilmiştir.

08/01/2018 tarih ve 30295 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin, 11. maddesinde, Bu Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunanların sayısı, yolcu ve eşya taşıma kapasiteleri ile bu husustaki potansiyel, yetki belgelerinde kayıtlı taşıtların durumu, haksız rekabetin önlenmesi, kamu yararının gözetilmesi, atıl kapasite oluşumunun ve kaynak israfının önlenmesi,

güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlık, yetki belgelerinin verilmesi ve/veya sayısında, taşıt sayıları ve/veya kapasitelerinde, taşıma hatlarında veya güzergahlarında sınırlamalar, kısıtlamalar ve/veya belirli bir süreyle sınırlı geçici düzenlemeler yapabiliceği, Bakanlığın, bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerle ilgili piyasadaki ücretlerin;

ülke ekonomisi ve/veya kamu yararı aleyhine sonuç vermesi ve/veya aşırı ücret uygulanması ve/veya rekabet ortamının bozulması hallerinde ve gerektiğinde söz konusu faaliyetler için belirli bir süreyle sınırlı taban ve/veya tavan ücret tarifesi uygulaması getirebileceği belirtilmiş, iptal istemine konu, Ücret tarifeleri başlıklı 56. maddenin 5. fıkrasında ise; ''Yetki belgesi sahipleri, tespit edilmiş ücret tarifelerinin üzerinde ücret alamaz ve %30’dan fazla indirim uygulayamazlar.

Ancak, tarifeli yolcu taşımacıları önceden Bakanlıktan izin almak suretiyle yılda bir kez ve 4 ayı geçmemek üzere, sefere çıkardığı taşıtın toplam koltuk sayısının %10’unu aşmayacak sayıdaki koltuk için %30 indirim sınırlamasına tabi olmaksızın özel indirim uygulayabilirler. Bu fıkraya uymayan yetki belgesi sahiplerine her tespit için 5 uyarma verilir.'' kuralı yer almaktadır.

Yukarıda yer verilen mevzuat gereği Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının, karayolu taşımalarının ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde yürütülmesi, taşımada düzen ve güvenliğin sağlanması, taşımacı, acente ve taşıma işleri ile uğraşanların hizmet şartlarının belirlenmesi, taşıma işlerinde istihdam edilenlerin nitelikleri, hakları ve sorumluluklarının saptanması, rekabetin korunarak tekelleşme ve haksız rekabetin önlenmesi konusunda düzenleme yapma ve işlem tesis etme yetkisinin bulunduğu konusunda herhangi bir duraksama bulunmamaktadır.

Bu bağlamda dava konusu kural ile, serbest piyasa düzeninin korunarak, taşımacılık sektöründe, haksız ve yıkıcı rekabet ortamının oluşmasının engellenmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.

Buna göre, Yönetmelik hükmünün yukarıda yer verilen Karayolu Taşıma Kanunu'nun ilgili hükümlerine uygun olduğu, Yönetmeliğin söz konusu kuralında üst hukuk normuna ve bu norm ile ulaşılmak istenen amaca, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı bir durumun bulunmadığı görülmüştür.

Açıklanan nedenlerle, dava konusu yönetmeliğin 56. maddesinin 5. fıkrasının iptali istemiyle açılan davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 21/12/2022 tarihinde, davacı …'in gelmediği, davalı idare vekili Av. …'in geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Gelen tarafa usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra gelen tarafa son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

USUL YÖNÜNDEN

Davalı idarenin davacının kişisel ve meşru menfaati olmadığı ve davanın süresinde açılmadığı iddiaları yerinde olmadığından itibar edilmeyerek dosyanın esas incelemesine geçilmiştir.

İLGİLİ MEVZUAT

Anayasanın "Çalışma ve Sözleşme Hürriyeti" başlıklı 48. maddesinde; "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir. Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." hükmü, "Çalışma Hakkı ve Ödevi" başlıklı 49. maddesinde; "Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir. Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır. " hükmü,

"Piyasaların Denetimi ve Dış Ticaretin Düzenlenmesi" başlıklı 167. maddenin 1. fıkrasında; "Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır; piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler.

" hükmü bulunmaktadır.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun "Genel Kural" başlıklı 4. maddesinde; "Taşımalar; ekonomik, seri, elverişli, güvenli, çevreye kötü etkisi en az ve kamu yararını gözetecek tarzda serbest rekabet ortamında gerçekleştirilir." hükmü,

Aynı Kanun'un "Yetki Belgesi Alma Zorunluluğu ve Taşıma Hizmeti" başlıklı 5. maddenin 4. fıkrasında; "...Taşıma işleri işletmecilerinin sayısı, yolcu ve eşya kapasitesi, taşıtların durumu, güvenlik veya benzeri nedenlerle Bakanlık, yetki belgelerinin verilmesinde sınırlamalar ve yeni düzenlemeler getirebilir." hükmü,

"Ücret ve Zaman Tarifeleri (1)" başlıklı 11. maddesinin son fıkrasında; "Ücretsiz ve tarife altı uygulamalarına ilişkin esaslar yönetmelikte düzenlenir.

" hükmü,

"Yönetmelik" başlıklı 34. maddesinde; "Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde; ... d) Zaman ve fiyat tarifelerinin düzenlenmesi, yolcu bileti ve taşıma senedinin şekil ve muhtevasını,

g) Ücretsiz ve tarife altı uygulama esasları,

h) Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer esas ve usulleri, düzenleyen yönetmelikler Bakanlıkça hazırlanarak Resmî Gazetede yayımlanır." hükmü yer almaktadır.

Dava Konusu Yönetmeliğin 11/06/2009 tarih ve 27255 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan önceki hali; "Ücret Tarifeleri" başlıklı 57. maddenin 5. bendinde; "(5) Yetki belgesi sahipleri tespit edilmiş ücret tarifelerinin üzerinde ücret alamaz ve % 30'dan fazla indirim uygulayamazlar. Ancak, tarifeli yolcu taşımaları önceden Bakanlıktan izin almak sureti ile belirli bir süre için, sefere çıkardığı taşıtının toplam koltuk sayısının % 10'unu aşmayacak sayıdaki koltuk için herhangi bir orana tabi olmaksızın özel indirim uygulayabilir." şeklinde düzenlenmiştir.

23/10/2012 tarih ve 28450 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 21. maddesiyle değiştirilen 57. maddenin 5. bendinde; "(5) Yetki belgesi sahipleri tespit edilmiş ücret tarifelerinin üzerinde ücret alamaz ve % 30'dan fazla indirim uygulayamazlar.

Ancak, tarifeli yolcu taşımaları önceden Bakanlıktan izin almak sureti ile yılda bir kez ve 4 ayı geçememek üzere, sefere çıkardığı taşıtının toplam koltuk sayısının % 10'unu aşmayacak sayıdaki koltuk için % 30 indirim sınırlamasına tabi olmaksızın özel indirim uygulayabilirler." şeklinde yeniden düzenlenmiş olup; maddenin güncel hali ise 56. maddede; "(5) Yetki belgesi sahipleri tespit edilmiş ücret tarifelerinin üzerinde ücret alamaz ve % 30'dan fazla indirim uygulayamazlar.

Ancak, tarifeli yolcu taşımaları önceden Bakanlıktan izin almak sureti ile yılda bir kez ve 4 ayı geçememek üzere, sefere çıkardığı taşıtının toplam koltuk sayısının % 10'unu aşmayacak sayıdaki koltuk için % 30 indirim sınırlamasına tabi olmaksızın özel indirim uygulayabilirler." şeklindedir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Davacı, davalı idarenin ücret tarifelerini belirlemesinin Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen haksız rekabet hükümlerine aykırılık teşkil ettiğini, bu düzenlemenin yolcu aleyhine olup avantajlı seyahat etme haklarının ellerinden alındığını iddia etmektedir.

Yukarıda belirtilen mevzuatın incelenmesinden; 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunun 11. ve 34/d maddeleri uyarınca ücret tarifelerini düzenleme yetkisi bulunan davalı idarenin, bu yetkiye dayalı olarak, belirli kıstasların konulması suretiyle ve hizmetin aksamaması amacıyla, taşımaların ekonomik ve serbest rekabet ortamında gerçekleştirilmesini koruyucu yönde, hizmetin her iki tarafı da düşünülerek taşıma firmaları açısından haksız ve yıkıcı rekabeti, kartelleşmiş piyasa ortamını engelleyici, yolcular açısından ise; indirimli ücret uygulanması şeklinde kamu yararı da gözetilerek düzenlediği sonucuna varılan Yönetmeliğin 56. maddesinin 5. fıkrasında hukuka ve kamu yararına aykırılık bulunmamaktadır.