Danıştay 8. Daire E.2019/9949 K.2023/5497

Dava konusu istem: Davacı adına tahsisli ... plaka sayılı araca ait servis plakasının; Manisa Büyükşehir Belediyesi 'J ' Plaka Tahsisli Umum Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönergenin 16/2. maddesi uyarınca, iki yılda bir yenilenmesi zorunlu olan çalışma ruhsatının verilen 90 günlük sürede de yenilenmediğinden bahisle belediye uhdesine alınmasına, trafikten kaydının düşürülmesi için yazılı bildirimde bulunulmasına ilişkin Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nin ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; dava konusu işleme dayanak alınan düzenleyici işlem dava konusu edilmemekle birlikte, 2577 sayılı Kanun'un aktarılan hükmü gereğince, Manisa Vergi Mahkemesince hukuka aykırı görülen ve Mahkememizce de aynen benimsenen karar gerekçesiyle, hukuka aykırı olduğu sonucuna varılan düzenleyici işlem esas alınarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmediği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI

Davalı idare tarafından, davacının iki yılda bir çalışma ruhsatını yenilemesi gerekirken, verilen 90 günlük süre sonunda da çalışma ruhsatını yenilemediğinden, işlemde belirtilen yönerge hükümlerine uygun olarak dava konusu işlemin tesis edildiği, hukuk ve usule aykırı Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği hususu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI

Davacı tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ

Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE

MADDİ OLAY

Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi Şube Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile, davacı adına tahsisli ... plaka sayılı servis aracının 2017-2018 dönemine ait çalışma ruhsatını yenilemediğinin tespit edildiğinden bahisle (J) plakanın belediye uhdesine alınması yönündeki talebinin, teknik komisyon görüşü de dikkate alınarak, Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi Genel Kurulunda görüşülmesi neticesinde.

Manisa Büyükşehir Belediyesi 'J ' Plaka Tahsisli Umum Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönergenin 16/2. maddesi uyarınca, iki yılda bir yenilenmesi zorunlu olan çalışma ruhsatının verilen 90 günlük sürede de yenilenmediğinden bahisle belediye uhdesine alınmasına, trafikten kaydının düşürülmesi için yazılı bildirimde bulunulmasına ilişkin olarak Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezince ... tarih ve ... sayılı karar verilmiştir.

Bunun üzerine, anılan kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT

23/07/2004 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin f bendi; "f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek;

durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek." şeklinde, "Ulaşım hizmetleri" başlıklı 9. maddesi.

"Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur.

İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.

Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.

Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.

Koordinasyon merkezinin çalışma esas ve usulleri ile bu kurullara katılacak kamu kurum ve kuruluş temsilcileri, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir.

Büyükşehir belediyelerine bu Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13.10.1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz." şeklinde düzenlenmiştir.

13/07/2005 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinin aşağıda belirtilen bentlerinde; "f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.

", "p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.

" ..."Belediye, (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebilir; toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği gibi toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67 nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebilir." şeklinde düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un 18. maddesinin (f) fıkrasında da; kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetleri için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek belediye meclisinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

5216 sayılı Kanun'un 9. maddesine dayanılarak çıkarılan 15/06/2006 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği'nin "Bağlayıcılık" başlıklı 6. maddesi.

"Alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar; büyükşehir belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar." şeklinde, "Ulaşım hizmetlerine ilişkin işlemler" başlıklı 28. maddesinin 2. fıkrası; "(2) Taksi, dolmuş, minibüs ve umum servis araçları ile toplu taşım araçlarının tahsis süreleri, ticari plaka sayıları ile bu plakaların verilmesine ilişkin usul, esas ve devir ücretleri UKOME’ce tespit edilir." şeklinde hükme yer verilmiştir.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesinde, "Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (...) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye'ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." hükmü yer almaktadır. 23/02/2016 tarihinde yayımlanan 05/02/2016 tarih ve 2016/23 sayılı UKOME Genel Kurul Kararı ile yürürlüğe giren Manisa Büyükşehir Belediyesi 'J' Plaka Tahsisli Umum

Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge'nin 4. maddesinin (z) bendinin (cc) alt bendinde "Çalışma ruhsatı ücreti: (Değişiklik:UK-22/08/2016-2016/93) (2) iki yıllık toplu taşım hatlarında çalışma karşılığı için işletmecilerden alınan ücreti," (çç) alt bendinde "Çalışma Ruhsatı: Servis aracı sahibinin çalışma ruhsatı ücretini ödeyerek ... iki yılda bir yenileyecekleri çalışma ruhsatını," ifade ettiği.

5. maddesinde ise umum servis araçlarının J plaka ve çalışma ruhsatı almalarının zorunlu olduğu, büyükşehir belediyesince tespit edilecek çalışma ruhsatı ücretleri ödendikten sonra iki yılda bir çalışma ruhsatlarının yenilenmesi gerektiği düzenlenmiştir. Yine, aynı Yönergenin "Çalışma ruhsatının iptali ve tahsis edilen plakanın belediye uhdesine alınması" başlıklı 16. maddesi " ...

(2) (Ek:UK-22/08/2016-2016/93) İşletmecinin (2) iki yılda bir yenilemesi zorunlu olan çalışma ruhsatını yenilememesi ve buna bağlı iş sözleşmesini yapmaması durumunda yazılı bildirimde bulunularak azami (90) doksan takvim günü süre verilir, belirtilen sürede sözleşme yapmaması ve çalışma ruhsatını almaması halinde çalışma ruhsatı UKOME Kararı ile iptal edilerek tahsisli plaka belediye uhdesine alınır." hükmüne yer vermiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Dava; davacı adına tahsisli servis aracına ait J plakanın, Manisa Büyükşehir Belediyesi 'J ' Plaka Tahsisli Umum Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönergenin 16/2. maddesi uyarınca, iki yılda bir yenilenmesi zorunlu olan çalışma ruhsatının, 2017-2018 yıllarına ilişkin dönemde yenilenmediği, davacıya verilen 90 günlük sürede de yenilenmediğinden bahisle belediye uhdesine alınmasına, trafikten kaydının düşürülmesi için yazılı bildirimde bulunulmasına ilişkin olarak Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezince verilen ... tarih ve ... sayılı kararın iptali istemiyle açılmış olup, dava konusu işlemin dayanağı düzenleyici işlem ise dava konusu edilmemiştir.

İdare Mahkemesi işlemin iptaline ilişkin karar gerekçesinde özetle; "davacının ortağı olduğu şirket ve diğer şirketler adına kayıtlı "J" plaka tahsisli araçlardan alınan araç ruhsat yenileme harçlarının kaldırılması istemiyle davalı idareye yapılan başvuru üzerine Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi Şube Müdürlüğü (UKOME) tarafından yapılan düzenleme doğrultusunda servis araçlarında çalışma ruhsatı bulundurma ve çalışma ruhsatının 2 yılda bir yenileme zorunluluğunun getirildiği ve bu kapsamda 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 97. maddesine istinaden belediyelere tanınan yetki

uyarınca verilen hizmetler karşılığında ücret alındığı gerekçesiyle yapılan başvurunun ... tarih ve ... sayılı işlem ile reddine dair işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... Vergi Mahkemesi'nce ... gün ve E:.... K:... sayılı karar ile davanın kabulüne ve dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, anılan kararın ... Bölge İdare Mahkemesi ... Vergi Dava Dairesi E:....

K:... sayılı kararı ile onandığı, anılan kararın gerekçesinde özetle "... davacılardan talep edilen araç ruhsat harçlarının dayanağının 2464 sayılı Kanunun 97. maddesi kapsamında belediye meclis kararı ve bu karar uyarınca düzenlenen gelir tarifesi olduğu, ancak söz konusu kanun maddesinin bahsedilen tarifeye hukuki dayanak noktasında uygulanamayacağı; zira bu kanun uyarınca harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı ifa edilen hizmetler için alınacak bedellere ilişkin olarak belediye

meclisine yetki verileceği belirtilmişken, uyuşmazlık konusu olayda davalı belediyece yapılmış bir hizmetin bulunmadığı, bu durumda, kanuni dayanağı olmaksızın davalı belediye meclisi kararı ile belirlenen gelir tarifesine göre davacılardan talep edilen araç ruhsat yenileme harçlarının iptali istemiyle yapılan başvurunun reddine dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır." gerekçesine yer verildiği,

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7 nci maddesinin son cümlesinde, düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olmasının, bu düzenlemeye dayalı bireysel işlemin iptaline engel olmayacağı, buna göre, dava konusu işleme dayanak alınan düzenleyici işlem dava konusu edilmemekle birlikte, 2577 sayılı Kanun'un aktarılan hükmü gereğince, Manisa Vergi Mahkemesince hukuka aykırı görülen ve Mahkememizce de aynen benimsenen karar gerekçesiyle, hukuka aykırı olduğu sonucuna varılan düzenleyici işlem esas alınarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmediği" belirtilerek,

davalı belediye meclisi kararı ile belirlenen gelir tarifesine göre talep edilen araç ruhsat yenileme harçlarının iptali istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemin iptali yolunda verilen Vergi Mahkemesi karar gerekçesinin hükme esas alındığı,

ancak Vergi Mahkemesince ve İdare Mahkemesince bakılan davalarda bireysel işlemlerin dayanağı düzenleyici işlemlerin (tarife ve yönerge) dava konusu edilmedikleri, İdare Mahkemesince karara dayanak alınan Vergi Mahkemesi kararının ise davanın taraflarını bağlayacağı, dava konusu edilmeyen davalı belediye meclisi kararı ile belirlenen gelir tarifesi ve bakılan davadaki dava konusu işlemin dayanağı Manisa Büyükşehir Belediyesi 'J ' Plaka Tahsisli Umum Servis Araçları Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönerge hükümlerinin iptal edildiğine ilişkin bir bilgi ve belgenin dosyada yer almadığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, İdare Mahkemesince, bireysel işlemin iptali yolundaki Vergi Mahkemesi karar gerekçesi esas alınarak dava konusu işlem hakkında karar verilmiş ise de; gerek çalışma ruhsatı ücretine dayanak düzenleyici işlem gerekse çalışma ruhsatı yenilenmediğinden J plakanın belediye uhdesine alınmasına ilişkin dava konusu işlemin dayanağı yönerge hükümleri iptal edilmediğinden ve yürürlükte olduğundan, söz konusu yönerge hükümlerine uygun olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.